Karel V
Karel V
In deze les leer je wie Karel de vijfde (Karel V) was en wat hij heeft betekent voor
'de Nederlanden'.
Onderdelen in deze les
Karel V
In deze les leer je wie Karel de vijfde (Karel V) was en wat hij heeft betekent voor
'de Nederlanden'.
Tijdvak: Steden en staten (late middeleeuwen)
Kenmerken:
1000 - 1500
handel en ambacht
stedelijke burgerij
kruistochten
begin van staatsvormen
Tijdvak: ontdekkers en hervormers (renaissance, reformatie, ontdekkingsreizen)
1500 - 1600
start kolonisatie
beeld over religie veranderd
Splitsing in katholieke kerk
opstand in de Nederlanden
Stukje biografie van Karel V
Karel V: geboren 24-2-1500 in Gent overleden 21-9-1558 in Spanje
Uit de Habsburgse familie: Europese familie die alle keizers en koningen uit het Heilige Roomse Rijk (1438-1806) heeft geleverd. Familie trouwde steeds (politiek) slim om land uit te breiden.
Karel heeft een aantal titels:
Heer Karel V - Landsheer van de Nederlandse gewesten (1506-1555)
Koning Karel I - Koning van Spanje (1516-1556)
Keizer Karel V - Keizer van het Rooms Duitse Rijk (1519-1556)
Hoe zou het zijn om zo jong al 'koning/keizer' te worden?
Hoe kan het dat het Spaanse rijk zo groot is?
Stukje biografie van Karel V
Karel wordt opgevoed door zijn tante en peettante.
klassieke ridderopvoeding. Hij leert vechten en oorlogvoeren, politiek en bestuur.
deel opvoeding van Adriaan van Utrecht gekregen; later Paus Adrianus VI
Veeltalig: Frans, Nederduits (oud Nederlands) en Spaans als hij jong is. Later ook Latijn en Italiaans.
Grapje uit die tijd: Karel spreekt Spaans met zijn God, Italiaans tegen vrienden, Frans om vrouwen te versieren en Nederduits tegen zijn paard, of om te dreigen!
Karel sprak veel talen, maar was door zijn rare kin, slecht te verstaan!
Stukje biografie van Karel V
Karels vader overlijd in 1506 --> Hij erft titel en functie van zijn vader. Als hij 15 is gaat hij actief de functie uitvoeren.
Frankrijk was geen onderdeel van het Spaanse of Roomse rijk. Karel is daarom vaak verloofd geweest met Franse prinsessen of adellijke dames, maar het kwam nooit tot een huwelijk.
10-3-26 trouwde Karel met 23-jarige Isabella van Portugal (zij was zijn nichtje!). Ze krijgen samen 5 kinderen en hij had ook 2 buitenechtelijke kinderen
De Nederlanden van Karel V
De Nederlanden in 1500 bestonden uit 14 gewesten: soort provinciën:
Het huidige Nederland (zonder Groningen, Drenthe en Friesland), België en een stukje van Frankrijk.
Later voegde Karel 3 gewesten er aan toe en vanaf toen waren de Nederlanden 17 gewesten. Hij legt vast dat de 17 gewesten nooit gescheiden mogen worden geërfd.
De Nederlanden van Karel V
Karel reisde veel door zijn landen, hij kon niet vast in een land wonen.
Karel was de baas, maar liet de gewesten behoorlijk vrij.
De macht lag bij de edelen: ze hadden veel voorrechten
Als heer had Karel recht op deel van inkomsten
De Nederlanden waren rijk; veel zee en rivier toegang: goed voor handel!
Deze rijkdom kwam Karel goed uit; hij had een dure hobby.....
Waar zou Karel V zoveel geld voor nodig hebben?
Karel V en zijn geloof
Karel was Rooms Katholiek opgevoed (Adriaan van Utrecht!) en streng gelovig.
Hij zag het als zijn roeping/opdracht om het geloof te verspreiden en verdedigen.
Hij ging vaak op kruistocht (oorlog om geloof te verspreiden);
vaak in oorlog met bv. de Sultan van Turkije.
Hij was dus weinig in de Nederlanden te vinden .....
Waar had de afwezigheid van Karel een negatieve invloed op?
Macht
Gezag
De landvoogdes
De Nederlanden waren lastig te besturen voor Karel.
Hij was veel afwezig
Alle 17 gewesten hadden veel eigen bestuur en werkten niet heel veel samen
Oplossing: Karel stelt een landvoogdes aan die in zijn naam de Nederlanden aanstuurt.
Maria van Hongarije (1531-1555)
(zus van Karel, weduwe van Koning van Hongarije)
Modernisatie - Renaissance
Karel herstructureerd de Nederlanden en laat Maria van Hongarije aan het roer.
Karel richt 3 raden op:
1: De Raad van State
Zij brengen advies uit. Hierin zitten alleen de belangrijkste edelen.
2: De Raad van Financiën
Zij gaan over het geld van de Nederlanden
3: De Geheime Raad
Zij nemen de belangrijkste beslissingen over het besturen van de
Nederlanden.
Modernisatie - Renaissance
De rijkste edelen hebben nu eigenlijk nog meer macht!
Als Karel / Maria iets teveel aan de vrijheid en vrijheden van de edelen kwam, zeiden ze nee en dreigden met verzet.
Karel respecteerde dit en trok een maatregel dan terug. Hij bewaakte de balans.
De edelen mochten veel besluiten zelf nemen, ze waardeerden dit en bleven trouw aan Karel V.
Had Karel...
Macht
Gezag
Macht en Gezag
Welke staatsvorm gebruikte Karel V?
Democratie
Dictatuur
Theocratie
Monarchie
Filips II
Als Karel V overlijdt, wordt hij opgevolgd door zijn zoon Filips II.
Wat heb je geleerd?
