Levercirrose
Klinisch redeneren en een verpleegkundige diagnose formuleren
Lesduur 150 minuten | 24 studenten
De zorgverlener
Levercirrose
Klinisch redeneren en een verpleegkundige diagnose formuleren
Lesduur 150 minuten | 24 studenten
De zorgverlener
Deze slide heeft geen instructies
LEVERCIRROSE
Leerdoelen
Na deze les kan de student:
Uitleggen hoe chronische leverschade kan leiden tot cirrose
Verschijnselen koppelen aan portale hypertensie of leverinsufficiëntie
Belangrijke observaties bij levercirrose herkennen
Een actueel verpleegprobleem formuleren volgens de PES-structuur
Verpleegkundige aandachtspunten rondom leverziekten benoemen
Kennis toepassen in een casus
Deze slide heeft geen instructies
LEVERCIRROSE
Startactivatie: wat weet je al?
Denk 2 minuten individueel na
Welke functies heeft de lever?
Welke verschijnselen verwacht je als de lever minder goed werkt?
Welke observatie zou voor jou direct urgent zijn?
Pak de whiteboards en noteer kernwoorden
Bespreek daarna 3 minuten met je buur en vul elkaar aan.
Deze slide heeft geen instructies
LEVERCIRROSE
De lever (hepar) : ligging en bloedtoevoer
Je ziet hieronder de ligging van de lever met zijn vatennetwerk. Zoek uit wat ook alweer de functie is van de verschillende vaten:
--> Poortader (Vena porta)
--> Lever slagader (Arterie hepatica
--> Leverader (Vena hepatica)
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
Sleepvraag
Leverader
Lever slagader
Poortader
Afvoer richting hart
Aanvoer O2 rijk bloed
Aanvoer voedingsstoffen vanuit maag-darmkanaal, milt en pancreas
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
LEVERCIRROSE
Belangrijkste leverfuncties
1
Stofwisseling
Glucose opslaan als glycogeen en zo nodig weer vrijmaken. Vetten en aminozuren verwerken.
2
Synthese
Albumine en verschillende stollingsfactoren produceren.
3
Ontgifting
Geneesmiddelen, alcohol, hormonen en ammoniak verwerken of uitscheidbaar maken.
4
Gal
Gal produceren voor vetvertering en uitscheiding van bilirubine.
Verlies van functie verklaart veel verschijnselen van levercirrose
Lever heeft allerlei enzymen die met een chemische reactie stoffen kunnen maken.
Functie opbouwen, afbreken of omzetten:
Invuloefening
Wanneer je een medicijn inneemt, komt het uiteindelijk in het bloed terecht. De lever zorgt er vervolgens voor dat medicijnen:
worden afgebroken;
worden omgezet in een werkzame vorm (sommige medicijnen worden pas actief in de lever);
of juist onschadelijk worden gemaakt, zodat ze via de nieren of gal kunnen worden uitgescheiden.
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet je nog over de lever en de werking van medicijnen?
Waarom is dit belangrijk bij levercirrose?
Bij levercirrose werkt de lever minder goed.
Daardoor kunnen medicijnen:
minder goed worden afgebroken;
langer in het lichaam blijven;
sterker werken dan bedoeld;
sneller bijwerkingen geven.
Een patiënt met levercirrose kan daardoor soms een lagere dosering nodig hebben.
Voorbeeld
Een gezonde lever breekt een slaapmiddel af.
Bij levercirrose:
het slaapmiddel wordt minder goed afgebroken;
het blijft langer in het bloed;
de patiënt wordt extra suf.
LEVERCIRROSE
Levercirrose: blijvende littekenvorming
Bij langdurige beschadiging vervangt littekenweefsel gezond leverweefsel. De normale bouw en doorbloeding raken verstoord, waardoor zowel portale hypertensie als functieverlies kan ontstaan.
Deze slide heeft geen instructies
LEVERCIRROSE
Van leverschade naar twee hoofdproblemen
Chronische beschadiging
Ontsteking en fibrose
Verstoorde leverbouw
Portale hypertensie
Meer weerstand voor bloed uit de poortader
Leverinsufficiëntie
Minder synthese, verwerking en ontgifting
De meeste complicaties zijn vanuit één of beide hoofdproblemen te verklaren
Deze slide heeft geen instructies
LEVERCIRROSE
Oorzaken van chronische leverschade
01
Alcoholgerelateerde leverschade
Langdurig schadelijk alcoholgebruik
02
Virale hepatitis
Vooral chronische hepatitis B en C
03
Metabole leverziekte
Vetstapeling en ontsteking, of stapeling van ijzer of koper
04
Galweg- of auto-immuunziekte
Langdurige cholestase en ontsteking
05
Hartfalen of veneuze stuwing
Langdurig verhoogde veneuze druk
06
Geneesmiddelen en toxische stoffen
Afhankelijk van middel, dosis en duur
Deze slide heeft geen instructies
LEVERCIRROSE
Portale hypertensie
Hogere weerstand in de lever verhoogt de druk in het poortadersysteem
Ascites en perifeer oedeem
--> De lever werkt niet goed en de druk in de bloedvaten rond de lever stijgt. Daardoor lekt vocht uit de bloedvaten naar de buik en benen.
Oesofagusvarices:
--> Het bloed zoekt een andere route langs de lever. Hierdoor kunnen bloedvaten in de slokdarm sterk uitzetten. Deze kunnen scheuren en een ernstige bloeding veroorzaken.
Alarmsignaal: bloedbraken of melaena met circulatoire achteruitgang
Vergrote milt:
--> Door de verhoogde druk in de bloedvaten rondom de lever wordt ook de milt groter. De milt houdt dan meer bloedplaatjes vast, waardoor er minder bloedplaatjes in de bloedbaan aanwezig zijn.
Rectale varices:
--> Ook hier zoekt het bloed een omweg langs de lever. Daardoor ontstaan verwijde bloedvaten rond de navel of bij de endeldarm.
Deze slide heeft geen instructies
LEVERCIRROSE
Observeren en beredeneren
Wat zie je?
Wat kan de zorgvrager ervaren?
Wat zie je:
sterk toegenomen buikomvang
gespannen huid en zichtbare buikvenen
mogelijke navelbreuk of vochtlekkage
Wat kan zorgvrager ervaren:
kortademigheid of drukgevoel
vroeg vol zitten en minder eten
beperkte mobiliteit en slaapproblemen
Observeren en beredeneren
Wat zie je?
Wat voor klachten kan de persoon ervaren?
Icterus: geelzucht en cholestase
Cholestase betekent dat de gal niet goed kan wegstromen uit de lever.
Normaal:
De lever maakt gal.
De gal stroomt via de galwegen naar de galblaas en de darm.
In de darm helpt gal bij de vertering van vetten.
Bij cholestase wordt deze galstroom geblokkeerd of vertraagd.
Doordat de gal niet goed weg kan:
Galstoffen hopen zich op in het bloed.
Bilirubine (een gele kleurstof) stapelt zich op.
Er komt minder gal in de darm.
Hierdoor ontstaan klachten zoals: Geelzucht (icterus)
De huid en het oogwit worden geel.
Donkere urine
Overtollig bilirubine wordt via de nieren uitgescheiden.
Lichtgekleurde ontlasting
Er komt minder bilirubine in de darm terecht.
Jeuk (vaak hevig)
Door ophoping van galstoffen in het bloed en de huid.
Problemen met vetvertering
Er komt minder gal in de darm, waardoor vetten minder goed verteerd worden.
Oorzaken
Levercirrose
Galstenen die een galweg afsluiten
Ontstekingen van de galwegen
Tumoren die op de galwegen drukken
Sommige medicijnen
LEVERCIRROSE
Leverinsufficiëntie en cholestase
Leverinsufficiëntie
moeheid, malaise en verminderde eetlust
lage albuminesynthese met oedeem of ascites
verminderde synthese van stollingsfactoren
verminderde ontgifting en risico op encefalopathie (stoornis hersenen)
verstoorde glucosehuishouding
Cholestase
geelzucht door bilirubine in het bloed
donkere urine en lichte ontlasting
jeuk met risico op huidbeschadiging
verminderde opname van vetten en vetoplosbare vitaminen
Observeer gevolgen voor functioneren, huid, voeding en veiligheid
De lever werkt als een zuiveringsinstallatie. Als die niet goed werkt, blijven afvalstoffen in het bloed zitten en raken de hersenen als het ware "vergiftigd".
LEVERCIRROSE
Encefalopathie en bloedonderzoek
Hepatische encefalopathie
verandering in gedrag, aandacht of bewustzijn
traagheid, desoriëntatie en soms tremoren
kan uitgelokt worden door onder meer infectie, obstipatie, bloeding of dehydratie
Nieuwe verwardheid of sufheid vraagt snelle beoordeling en rapportage
Kan leiden tot coma en overlijden!
Bloedonderzoek in context
Schade/ontsteking
ALAT, ASAT
Cholestase
AF, γGT, bilirubine
Synthese
albumine, PT/INR
Ernst/complicaties
Hb, trombocyten, Na, creatinine
Een verlengde PT/INR en een laag albumine kunnen passen bij verminderde synthese
Deze slide heeft geen instructies
Wat is er niet waar over de lever?
De lever heeft een functie in het behoud van onze lichaamstemperatuur.
We kunnen een deel van onze lever missen.
De lever heeft een groot herstellingsvermogen.
Levercirrose wordt altijd veroorzaakt door alcohol.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Pauze
10 minuten
Daarna: van medische gegevens naar een verpleegkundige diagnose
Deze slide heeft geen instructies
VERPLEEGKUNDIG REDENEREN
Medische en verpleegkundige diagnose
Medisch
Benoemt ziekte, oorzaak en pathofysiologie
Voorbeeld:
levercirrose met ascites
Verpleegkundig
Benoemt de reactie en het functioneren van de zorgvrager waarop verpleegkundige zorg aangrijpt
Voorbeeld:
zelfzorgtekort bij wassen
De diagnosen vullen elkaar aan
Deze slide heeft geen instructies
VERPLEEGKUNDIG REDENEREN
PES-structuur
P
Probleem
Welke beperking of ongewenste reactie is aanwezig?
E
Etiologie
Waardoor wordt het probleem veroorzaakt of beïnvloed?
S
Symptomen
Welke subjectieve klachten en objectieve verschijnselen tonen het probleem?
Hulpzin: zorgvrager kan/is … als gevolg van … wat zich uit in …
Deze slide heeft geen instructies
VERPLEEGKUNDIG REDENEREN
Samen oefenen met PES
Dhr. Jansen heeft gespannen ascites. Door de grote buikomvang kan hij niet goed bukken. Tijdens de ochtendzorg lukt het hem niet zijn onderbenen en voeten te wassen. Hij vraagt om hulp en wordt kortademig wanneer hij het toch probeert.
Formuleer eerst individueel P, E en S
P
E
S
P (Probleem): Zelfzorgtekort bij wassen/verzorgen
E (Etiologie/Oorzaak): gerelateerd aan beperkte mobiliteit en kortademigheid als gevolg van gespannen ascites
S (Symptomen/Kenmerken): blijkend uit het niet zelfstandig kunnen wassen van onderbenen en voeten, het vragen om hulp tijdens de ochtendzorg en het ontstaan van kortademigheid bij een poging om zelf de voeten en onderbenen te wassen.