6 Celdeling

• newEditor
• AFP
• MBO
• Studiejaar 1

Cellen, weefsels en huid

Module 1

Les 6

cellen, weefsels en huid

C - celdeling

• je geeft aan waarom cellen delen

• je noemt snel- en traagdelende celsoorten

• je legt het proces van mitose uit

AANVULLEND VOOR VERPLEEGKUNDIGEN

• je legt het proces van meiose uit

C2 - herstel van weefsels

gaan cellen kapot (=dood), dan kan het lichaam nieuwe cellen maken...

• dit gebeurt door celdeling

herstel van weefsels

gaan cellen kapot (=dood), dan kan het lichaam nieuwe cellen maken...

• dit gebeurt door celdeling

• er komt een exacte kopie van de oorspronkelijke cel

• zo kan het lichaam herstellen, groeien of zich ontwikkelen

herstel van weefsels

elk celtype heeft zijn eigen deelsnelheid, van snel naar traag zijn dit...

• continu

  • maagdarmcellen (in ½ dag)

  • huidcellen (in 1 dag)

• op verzoek

  • bloedcellen (in 2 dagen)

  • steuncellen (bot: in weken, kraakbeen: in maanden tot jaar)

herstel van weefsels

elk celtype heeft zijn eigen deelsnelheid, van snel naar traag zijn dit...

• bijna niet (tot helemaal niet)

  • skeletspieren delen traag totaan de puberteit, daarna:

    • alleen kleine reparaties

  • hartspiercellen delen na de geboorte niet

herstel van weefsels

elk celtype heeft zijn eigen deelsnelheid, van snel naar traag zijn dit...

• helemaal niet

  • zenuwcellen delen niet (missen organellen voor de celdeling)

herstel van weefsels

C3 - celdeling

een celdeling voor groei, herstel en ontwikkeling heet mitose...

• uit een moedercel komt een identieke dochtercel

celdeling

mitose stap 1

• voorbereiding

• check of delen gunstig is

celdeling

mitose stap 2

• kopiëren van het dna

• 46 zijn nu 92 chromosomen

celdeling

mitose stap 3

• kernmembraan weg

• meer ruimte

celdeling

mitose stap 4

• chromosomen naar het midden

• elke trekdraad trekt aan één chromosoom

celdeling

mitose stap 5

• chromosomen uit elkaar

• gelijke chromosomen (origineel en kopie - de chromatiden) worden naar elk een kant getrokken

• elke kant krijgt er 46

celdeling

mitose stap 6

• insnoeren

• 2 identieke cellen

celdeling

meiose komt alleen voor bij geslachtscellen: ei- en zaadcellen

• in oorsprong hebben alle menselijke cellen 46 chromosomen

• geslachtscellen ook

• voorlopers van geslachtscellen hebben 46 chromosomen

celdeling

meiose stap 1

• een voorlopercel heeft 46 chr

• deze kopieert (zoals bij mitose), 92 chromosomen

• gelijke chromosomen wisselen dna-stukjes uit

celdeling

meiose stap 2

• na (mitose) delen → 2 niet-identieke dochtercellen met elk 46 chromosomen

• dan volgt een 2e celdeling

celdeling

meiose stap 3

• na deling bestaat elke cel uit 23 chromosomen

• uit de eerste voorloper cel ontstaan dus 4 ei- of zaadcellen

• de dochtercellen zijn genetisch verschillend

celdeling

22 chromosomen zorgen voor eigenschappen, 1 chromosoom voor het geslacht...

• eicellen hebben alleen X

• zaadcellen hebben X of Y

• bij een combi wordt XX een meisje en XY een jongen

celdeling

• het Y chromosoom bevat het SRY-gen

• wordt na 6 weken actief → vormen teelballen

• teelballen maken testosteron

• mannelijke lijn wordt ingezet

• geen SRY-gen? dan bij 8 weken de standaard (vrouwelijke) lijn

SRY-gen

celdeling

maak de opdrachten in Teams

celdeling

C4 - groei van een embryo

groei van een embryo

een bevruchte eicel...

• nestelt in de baarmoeder

• embryo ontwikkelt zich uit drie cellagen

• aanleg hersenen en bloedsomloop

• aanleg darmen, geslacht en overige organen

• aanleg armen en benen

• groeien → foetus

groei van een embryo

in het begin kunnen de cellen zich in vele soorten celtypes delen...

• worden stamcellen genoemd

• ze ontvangen signalen (hormonen)

• genen worden 'aan' of 'uit' gezet

• dochtercellen kunnen genen die uit staan, niet aanzetten

• zo ontstaat specialisatie in celtype

groei van een embryo

• het dna is gekruld in eiwitbollen (histonen), die tegen elkaar liggen

• enzymen maken de bollen losser

  • dna is af te lezen

• enzymen maken de bollen strakker

  • dna is niet af te lezen

• zo onstaat specialisatie in celtype

histon

histon

histon

gen (dna)

gen (dna)

groei van een embryo

de einden van chromosomen (telomeren) bepalen het aantal delingen (daarmee indirect de leeftijd)...

• een stamcel kan zich niet delen als de einden tekort zijn

lange telomeer

korte telomeer

groei van een embryo

maak in Learnbeat

C Celdeling

• test je kennis 5

• pas je kennis toe 6