les 4 par. 5.2 dagboek.pptx

Leerjaar 3

Hoofdstuk 5
Gedrag

Par. 5.2

Les 4

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo t, mavoLeerjaar 3

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Leerjaar 3

Hoofdstuk 5
Gedrag

Par. 5.2

Les 4

Burgerschap

Doel: Je kunt voorbeelden noemen van respectvol gedrag.


Wanneer is gedrag respectvol?






Burgerschap

Doel: Je kunt voorbeelden noemen van respectvol gedrag.


Wanneer is gedrag respectvol?


Wanneer je de waarde, de grenzen en de gevoelens van een ander erkent en daar rekening mee houdt.


Wat maakt dat je je wel of niet respectvol gedraagt?


Burgerschap

  1. Hoe iemand tegen jou doet → je reageert misschien anders als iemand aardig of onaardig doet.

  2. Hoe je je voelt → boos, verdrietig of gestrest zijn kan invloed hebben op je gedrag.

  3. Wat je hebt geleerd van je ouders/opvoeding.

  4. Wat je gewend bent in je omgeving.

  5. Wat anderen om je heen doen → groepsdruk.

  6. Wat je vindt van de situatie of persoon.

  7. Wat de gevolgen van je gedrag kunnen zijn.

Sleepvraag

Sociaal gedrag

Geen sociaal gedrag

De verzorger van een apenverblijf voert de apen.

Je helpt je broertje met zijn huiswerk

Je laat de hond uit.

De werknemers zitten achter hun eigen bureau zelfstandig te werken


Lesplanning

  • Burgerschap (5 min)

  • Herhaling (5 min)

  • Leerdoelen bespreken

  • Theorie (5 min)

  • Verwerking (10 min)

  • Uitleg dagboek (15 min)

  • Leerdoelen uitwerken


Paragraaf 5.2 sociaal gedrag

Leerdoelen: Na deze les;

  • Weet je wat rangorde betekent.

  • Kun je het verschil aangeven tussen dominant en onderdanig.

  • Kun je verschillende type gedrag die horen bij territoriumgedrag benoemen.

  • Kun je verschillende type gedrag die horen bij voortplantingsgedrag benoemen.



Groepsgedrag: Is sociaal gedrag wat hoort bij het leven in een groep



Rangorde: In een groep zijn er dominante en onderdanige dieren, dit noemen we de rangorde.


Pikorde: Rangorde bij kippen.

https://www.youtube.com/watch?v=jPQNutO7UC8


Dominant: Staat bovenaan de rangorde


Onderdanig: Staat laag in de rangorde.



Lesplanning

  • Burgerschap (5 min)

  • Herhaling (5 min)

  • Leerdoelen bespreken

  • Theorie (5 min)

  • Verwerking (10 min)

  • Uitleg dagboek (15 min)

  • Leerdoelen uitwerken


Verwerking blz. 116




Maken par 5.2 vraag 23 en 24

Hiernaast zie je een afbeelding, waarin is weergegeven welke kippen elkaar pikken.

De pijl geeft aan dat de ene kip de ander pikt.

Kun jij erachter komen welke kip het dominantst is?

Kun jij erachter komen welke kip op plek 3 staat in de pikorde?

Territorium: eigen plek
https://youtu.be/pY8mjhVqiH8?si=N1HJcSrP_ybAFUoX

Territorium gedrag: gedrag voor het beschermen van je eigen plek.

Afbakenen gebied: Grenzen aangeven

d.m.v. Geluid (zangvogel) of geur (geur-

vlaggen van hond)

Bij indringers:

  • Aanvalsgedrag

  • Vluchtgedrag

  • Dreiggedrag

Voortplantingsgedrag
(gedrag wat hoort bij de voortplanting, zoals:)


Baltsgedrag: gedrag wat dieren vertonen tijdens het lokken van een partner.

https://youtu.be/nXuajfddsNQ?si=pYOogU4dBMDSLWAN

Afgeven van geur

  • Dans

  • Indruk maken door veren op te zetten (pauw)

  • Enz

Paringsgedrag: gedrag wat een dier laat zien tijdens het paren

Broedzorg: het verzorgen van de jongen of uitbroeden van eieren.



Lesplanning

  • Burgerschap (5 min)

  • Herhaling (5 min)

  • Leerdoelen bespreken

  • Theorie (5 min)

  • Verwerking (10 min)

  • Uitleg dagboek (15 min)

  • Leerdoelen uitwerken



Mensen en dieren vertonen dagelijks onbewust allerlei soorten biologisch gedrag jijzelf bijvoorbeeld op de gangen, in de klas, thuis of op social media. Je gaat een dagboek maken van (minimaal) 6 dagen waarin je dit gedrag omschrijft.

De eisen aan je dagboek:

  • Tijdlijn: Je dagboek bestaat uit minimaal 6 verschillende dagboekfragmenten (dag 1 t/m dag 6).

  • De inhoud: Elke dag staat er één soort gedrag, of staan er meerdere soorten gedrag centraal. Je beschrijft wat er die dag gebeurde waarbij dit gedrag duidelijk werd.

  • Hoeven geen aansluitende dagen te zijn. Vind je het lastig om deze week genoeg situaties te spotten? Je hoeft niet per se te wachten op de komende 6 dagen. Je mag ook situaties en voorbeelden uit het verleden gebruiken die je eerder hebt meegemaakt of gezien!

  • De theorie: Gebruik paragraaf 5.2 uit je tekstboek voor de uitleg van de verschillende soorten gedrag.

  • Volledigheid: Let op: alle volgende gedragingen moeten ergens in je dagboek omschreven zijn!

  • Herkenbaarheid: Noteer telkens onderaan de bladzijde heel duidelijk welk type gedrag/gedragingen je op die pagina hebt omschreven.

De 8 gedragingen die in je dagboek moeten voorkomen:

  • 🧬 Voortplantingsgedrag: Broedzorg (bijvoorbeeld: vogels op het ei)

  • 🧬 Voortplantingsgedrag: Baltsgedrag (bijvoorbeeld: flirten, indruk maken op je crush)

  • 🧬 Voortplantingsgedrag: Verzorgingsgedrag (bijvoorbeeld: een vriend troosten of helpen)

  • 🧬 Voortplantingsgedrag: Paringsgedrag (bijvoorbeeld: verkering vragen, hand in hand lopen)

  • 🛡️ Territoriumgedrag: Dreiggedrag (bijvoorbeeld: Hond van de buren blaft en zet haren overeind als een andere hond voorbij komt)

  • 🛡️ Territoriumgedrag: Vluchtgedrag (bijvoorbeeld: weglopen uit een ongemakkelijke situatie)

  • 🛡️ Territoriumgedrag: Aanvalsgedrag (bijvoorbeeld: fel verbaal reageren om je grens te bewaken)

  • 🍎 Voedingsgedrag (bijvoorbeeld: de strijd om de laatste snack in de pauze of de sfeer aan tafel)

Voorbeeld Dagboekpagina & Bonusopdracht (Ter inspiratie)

Maandag 14 september [2026]
Vandaag in de grote pauze zat ik met mijn vrienden op ons vaste bankje in de aula. Opeens kwamen er een paar eersteklassers op 'onze' plek zitten. Jeffrey begon meteen heel hard te praten, breeduit te hangen en ze boos aan te kijken tot ze weggingen. Daarna liepen we naar de Coop. Onderweg zag ik dat Samira heel erg haar best deed om leuk te lachen naar een jongen uit mavo 4 die ze leuk vindt. Ze gooide haar haar naar achteren en praatte ineens veel harder dan normaal toen hij langs liep. Thuis had ik mega honger en heb ik in m'n eentje de hele zak chips leeggegeten die eigenlijk voor het weekend was bedoeld. Mijn moeder werd daar best wel een beetje boos om.


Gedragingen op deze bladzijde:

  1. Territoriumgedrag: Dreiggedrag (het wegjagen van de eersteklassers van het bankje)

  2. Voortplantingsgedrag: Baltsgedrag (Samira die indruk probeert te maken op haar crush)

  3. Voedingsgedrag (het snel opeten van de chips uit eigenbelang)




Bonus opdracht uitleg volgende les: respectvol gedrag.


Huiswerk: vrijdag 18 september, 5e uur: Bedenk alvast 4 situaties en gedragingen voor in je dagboek.


Lesplanning

  • Burgerschap (5 min)

  • Herhaling (5 min)

  • Leerdoelen bespreken

  • Theorie (5 min)

  • Verwerking (10 min)

  • Uitleg dagboek (15 min)

  • Leerdoelen uitwerken


Paragraaf 5.2 sociaal gedrag

Leerdoelen: Na deze les;

  • Weet je wat rangorde betekent.

  • Kun je het verschil aangeven tussen dominant en onderdanig.

  • Kun je verschillende type gedrag die horen bij territoriumgedrag benoemen.

  • Kun je verschillende type gedrag die horen bij voortplantingsgedrag benoemen.



Je kunt voorbeelden noemen van respectvol gedrag.



Voeg hier je vraag toe

Welke prikkels kunnen een rol spelen bij het voortplantingsgedrag van dieren?

A

geluiden en geuren

B

geuren en kleuren

C

geluiden en kleuren

D

zowel geluiden, als geuren en kleuren

In maart worden de meeste kikkers wakker uit hun winterslaap. De mannetjes gaan naar het water en beginnen daar te kwaken. Met hun gekwaak lokken ze vrouwtjes om te paren.

Tot welk soort gedrag behoort het kwaken van de kikkers?

A

Baltsgedrag

B

territoriun gedrag

C

Zowel balts- als territoriumgedrag

Wat is juist?

A

Als je iemand respecteert, mag je geen kritiek op die persoon hebben.

B

Respect betekent dat je anderen behandelt zoals jij zelf behandeld wilt worden.

C

Respect betekent vooral dat je beleefd bent tegen volwassenen.

Bij kippen is er een duidelijke rangorde. Een kip die hoger in rang staat, kan andere kippen wegjagen bij het eten. De kippen die lager in rang staan, gaan meestal opzij en wachten totdat de andere kippen klaar zijn met eten.


Is de kip die andere kippen wegjaagt dominant of onderdanig? Hoe heet dit gedrag?

A

Dominant: pikorde

B

Dominant: rangorde

C

Onderdanig: pikorde

D

Onderdanig: rangorde

Les 4

Studiewijzer