AFP Spijsvertering

Spijsvertering

AFP

1 / 41
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWelzijnMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 41 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Spijsvertering

AFP

Spijsverteringsstelsel = Tractus Digestivus

Voornaamste functies van het spijsverteringsstelsel:


  • Vertering van voedsel

  • Resorptie van voedingsstoffen in bloed en lymfe

  • Verwijderen van onverteerbare voedselresten


Voedingsmiddelen en Voedingsstoffen

Voedingsmiddelen:

alles wat je eet of drinkt.

Voedingsmiddelen bevatten allerlei voedingsstoffen


Voedingsstoffen

Vetten, koolhydraten, eiwitten, mineralen, vitamines en water



Voedingsstoffen;

  • Worden verkregen door voedsel (bron)

  • Worden verteerd in het spijsverteringskanaal (eiwitten, vetten en koolhydraten)

  • Bij de vertering zorgen enzymen ervoor dat voedingsmiddelen opgeknipt worden tot voedingsstoffen

  • Daarna worden ze in de bloedbaan opgenomen

  • Worden vervoerd naar de plaats waar ze nodig zijn

  • Worden verbruikt, opgeslagen of afgebroken

  • Resten worden uitgescheiden


Functies van voedingsstoffen:

Voedingsstoffen hebben allemaal één of meerdere van onderstaande functies in het lichaam.


  • Brandstoffen; energie

  • Bouwstoffen; groei en herstel

  • Regulerende stoffen; regelen allerlei processen in het lichaam

Eiwitten = Proteïnen

1e functie -> Bouwstof: Cellen bestaan voor een groot deel uit eiwitten

Eiwitten hebben ook belangrijke functies in het bloed (plasma eiwitten)

2e functie -> Brandstof: Eiwitten kunnen niet worden opgeslagen, bij tekort aan vetten en koolhydraten worden eiwitten verbrand.




Eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren

20 verschillende aminozuren


Essentiele aminozuren  en  niet-essentiële aminozuren


Opname via voeding!               worden gemaakt in de lever

van andere aminozuren

Eiwitten worden door enzymen opgeknipt tot losse aminozuren. Deze worden opgenomen in het bloed.

Vetten = Lipiden

1e functie -> Brandstoffen

2e functie -> Bouwstoffen  Vormen membranen, hormonen en zorgen voor isolatie 

3e functie -> Reservestoffen  Overschot kan worden opgeslagen onder je huid en tussen organen



- Verzadigde vetten ("verkeerd")

- Onverzadigde vetten ("oké" = gezonder)

Een mens kan niet zónder vet, we krijgen er vaak alleen té veel van binnen!

Vetten worden door Gal geëmulgeerd en daarna door enzymen klein geknipt zodat ze opgenomen kunnen worden. Dit gaat via het lymfestelsel en niet direct in het bloed.

Cholesterol = groot vetmolecuul

  • cholesterol: bouwstof zenuwweefsel, gal, hormonen en vitamines;

  • cholesterolrijke voedingsmiddelen: eieren, orgaanvlees, garnalen, mosselen, roomboter, slagroom;

  • te hoog cholesterolgehalte in bloed: risicofactor hart- en vaatziekten;


HDL - Goede cholesterol (helpt bij het opruimen van het cholesterol in het bloed)

LDL - Slechte cholesterol (vervoer naar het lichaam waar het nodig is voor bv bouwstof, maar blijft plakken in slagaders)

Veel verzadigd vet -> veel LDL

Veel onverzadigd vet -> veel HDL 


HDL Hero

LDL Loser

Koolhydraten = suikers = sachariden

1e functie -> Brandstof!

2e functie -> Reservestof (in lever en spieren als directe reserve of het word omgezet in vet)



  • Koolhydraten (sachariden) kunnen ketens vormen. Zo heb je verschillende soorten koolhydraten (‘korte en lange suikers’)


  • Vezels zijn meervoudige suikers, mensen hebben geen enzymen om deze af te breken. Wel belangrijk voor darmperistaltiek!


Enkelvoudige suikers

Tweevoudige suikers

Meervoudige suikers

Koolhydraten moeten opgeknipt worden tot enkelvoudige suikers voordat ze opgenomen kunnen worden in het bloed.

Mineralen, Vitamines en Water

1e functie -> Regulerende stoffen

2e functie -> Bouwstof


Mineralen (Ijzer, Jodium, calcium, Natrium, Kalium (zouten), etc.): belangrijk voor water- en zouthuishouding en zuurgraad van het bloed. Opbouw van bot en bloedcellen, onderdeel van hormonen (bv schildklierhormoon) of enzymen.


Vitamines: nodig voor normale groei en ontwikkeling, behouden goede gezondheid. Vitaminetekort (=deficiëntie). In vet oplosbare vitamines (A,D,E,K) te vinden in vette voedingsmiddelen. Vit B en C in water oplosbaar.


Water: Lichaam bestaat voor ong 60% uit water (bloed/cellen/weefselvocht/lymfe). Ook belangrijk voor transport, oplosmiddel en betrokken bij temperatuurregeling.


Mineralen, Vitamines en Water hoeven niet verteerd te worden. Deze kunnen direct opgenomen worden in het bloed.

Orgaanstelsel

Mondholte

Van belang voor de spijsvertering:

-Tong

-Speekselklieren

-Gebit


  • Het zachte gehemelte loopt uit in de huig. Deze sluit de neusholte af tijdens het slikken.

  • Schizis of hazenlip = sluitingsdefect

Speeksel

Productie 1 –1,5 liter/24 uur


Bevat: water, slijm, amylase(enzym dat zetmeel(meervoudig koolhydraat) af breekt)


  • Speeksel stimulerende prikkels:

    • ruiken, zien (zintuig)

      • voelen van eten in je mond (mechanisch)

        • Speeksel remmende prikkels:

          • emoties

            • stress

Mondholte - speekselklieren


Drie paar speekselklieren:


  • Bij het oor = glandula parotis

  • Onder de tong = glandula sublingualis

  • In de onderkaak = glandula submandibularis

Tong & Tanden

Functies tong:

  • Malen en kneden voedsel

  • Vermengen voedsel met speeksel

  • Reinigen gebit

  • Spreken

  • Proeven


Volwassen gebit : 32 elementen

  • 8 snijtanden, 4 hoektanden, 8 valse kiezen, 12 ware kiezen

Keelholte = Farynx

  • Ruimte achter de neus en mondholte.

  • Verbinding naar slokdarm en luchtpijp.

  • Verbinding naar middenoor via Buis van Eustachius


Keelholte

Wat gebeurt er bij het slikken?


  1. Lippen en tanden zijn op elkaar

  2. Tong duwt tegen het harde gehemelte

  3. Huig sluit de neusholte af

  4. Strottenklepje (epiglottis) sluit de luchtpijp af

  5. Spijsbrok gaat de slokdarm in

Slokdarm = Oesofagus



  • Functie is transport van voedsel van keel naar maag

  • 25cm

  • Door het diafragma heen de buikholte in

  • Peristaltiek is één richting op.

(dus ook ondersteboven kun je slikken)

> glad spierweefsel

Maag = Gaster of Ventriculus


Onderste slokdarmspier voorkomt

dat voedsel terug de slokdarm in

kan stromen (= reflux)


Functies maag:

  • Tijdelijke opslag van voedsel

  • Mengen, kneden en transport van voedsel

  • Vertering van voedsel door maagsap

Maagsap

Afscheiding door:

  • Zintuiglijke prikkels: ruiken, proeven, zien

  • Hormoon gastrine (zodra voedsel in de maag is)


Bevat:

• Water

• Slijm (bescherming tegen zoutzuur)

• Zoutzuur HCl

  • Handhaving pH, nodig voor enzymwerking

    • Bescherming tegen bacteriën en schimmels

    • Vergroten eiwitoppervlak


• Enzym Pepsine (splitst eiwitten)

• Intrinsic factor

Stofje die vitamine B12 bindt en beschermt. B12 is nodig voor opbouw rode bloedcellen in beenmerg.

Maagportier = Pylorus








Pylorusreflex

Kringspier laat mondjesmaat zure voedsel uit de maag door naar de twaalfvingerige darm. Is afhankelijk van de pH in de twaalfvingerige darm.

In duodenum wordt zuur geneutraliseerd door natriumbicarbonaat. Verhoging in zuurgraad zorgt voor het pylorusreflex waardoor het volgende beetje voedsel vanuit de maag komt.

Wat zit er allemaal in maagsap??

Dunne darm = Enteron

Bestaat uit drie delen:

Delen zijn niet goed van elkaar te onderscheiden


Twaalfvingerige darm = duodenum

Nuchtere darm = jejunum

Kronkeldarm = ileum

Duodenum = twaalfvingerige darm

Functies:

  1. Neutralisatie pH (maagzuur) door natriumbicarbonaat uit pancreassap

  2. Emulgeren van vetten door gal

  3. Toevoegen van enzymen door de pancreas voor verteren van vetten, eiwitten en koolhydraten

Alvleesklier = Pancreas

Alvleesklier is een klier met een dubbele werking:

  • Endocrien: Hormonen Insuline en Glucagon voor de suiker huishouding

    • Exocrien: Productie van spijsverteringssappen:

      • Amylase voor vertering van zetmeel

        • Trypsine voor vertering van eiwitten

          • Lipase voor vertering van vetten

          • Natriumbicarbonaat voor neutralisatie van pH

GAL


  • Wordt geproduceerd door de lever

  • Wordt opgeslagen in de galblaas

  • Wordt afgegeven aan de darm (galblaasreflex) bij vet voedsel

  • Bestaat uit water, slijm, cholesterol, galzouten en bilirubine

  • Heeft een emulgerende werking op vetten



Welke drie dingen gebeuren er in de twaalfvingerige darm?

Resorptie door de dunne darm

Dunne darm zorgt voor 90% opname (resorptie) voedingsstoffen


  • Dunne darm produceert 2-3 liter darmsap; bevat water, slijm en enzymen

  • Enkelvoudige suikers (koolhydraten), aminozuren (afgebroken eiwitten) en mineralen en vitamines worden opgenomen in het bloed en gaan via de poortader naar de lever.

  • Vetten zijn te groot om de wand van haarvaatjes te passeren. Daarom worden deze opgenomen via de kleine lymfevaten.

Dunne darm

  • Groot oppervlak nodig voor de opname: 6m darm met plooien, darmvlokken en microvilli


Dikke darm = Colon

Anatomie:

  • Blinde darm = Caecum

met wormvormig aanhangsel = appendix

  • Karteldarm = Colon

  • Endeldarm = Rectum


Functies


  • Terugresorptie van water (zorgt voor indikking)

  • E-coli bacteriën zorgen voor rotting en gisting

  • E-coli maken vitamine K (voor de bloedstolling)

  • Uitscheiding van feces (= poep)


Feces = ontlasting

  • Feces bevat:

    • slijm

    • onverteerbare voedselresten (vezels, cellulose)

    • afgestoten darmwandcellen

    • bacteriën

    • zouten

    • Galkleurstoffen (bilirubine = afbraak product rode bloedcellen)

-> zorgt voor kleur ontlasting



Het hele proces van spijsvertering duurt 24 tot 48 uur. Dit hangt af van wat we precies eten en hoe makkelijk dat te verteren is.


Het gehele maagdarm stelsel doet aan peristaltiek (kneed beweging om iets voort te stuwen). Vezels stimuleren deze werking.


Wat zijn de functies van de dikke darm?

Enzymen op een rijtje

Amylase (knipt zetmeel in de tweevoudige suiker maltose)

Pepsine (knipt eiwitten)

Trypsine (knipt eiwitten)

Lipase (knipt vet)

Amylase (knipt zetmeel)

Erepsine (knipt eiwitten)

Maltase (knipt maltose, tweevoudige suiker)

Sacharase (knipt sacharose, tweevoudige suiker)

Lactase (knipt lactose, tweevoudige suiker)

Waar in het lichaam vind de meeste opname van voedingsstoffen plaats?

A

Duodenum

B

Enteron

C

Gaster

D

Colon

Lever of Hepar

Lever is het grootste inwendige orgaan.


  • Ontvangt zuurstof en voeding uit de leverslagader

  • Zuivert het bloed afkomstig van de darmen via de poortader


  • Afvoer van bloed via de leverader naar de onderste holle ader

  • Afvoer van gal via de galwegen naar de galblaas en dunne darm

Lever functies

1. Stofwisselingsfunctie

  • Eiwitstofwisseling

    • Opbouw eiwitten voor lichaam

      • Afbraak plasma-eiwit tot ureum

        • Vetstofwisseling

          • Opbouw lichaamsvet en cholesterol

          • Koolhydraatstofwisseling

          • Omzetting glucose tot glycogeen door insuline

          • Afbraak van glycogeen tot glucose door glucagon

          • Omzetten glucose in vetten


2. Galproductie

  • Levert maakt gal aan, door afbraak van hemoglobine tot bilirubine.

    • Gal wordt opgeslagen in de galblaas


3. Ontgiftende werking

Voedselrijke bloed uit darmen komt via de poortader door de lever. Bloed wordt ontgift.

Medicatie wordt vaak in lever pas actief gemaakt (First-pass-effect).



4. Opslag

Opslag van glycogeen (opslagvorm van glucose)

Opslag vitamines A, B1, B12 en D

Opslag van ijzer (uit hemoglobine)


Buikvlies of peritoneum

  • Bekleding buikorganen

  • Ophangfunctie darmen – zorgt voor voldoende bewegingsruimte voor peristaltiek

  • Toegangsweg voor bloedvaten, zenuwen, lymfevaten


  • Retroperitoneaal = achter het buikvlies

- vb. nieren, pancreas, duodenum

  • Subperitoneaal = onder het buikvlies

    • vb. blaas, baarmoeder

Invulopdracht!


Wanneer wij eten, moeten deze voedingsmiddelen eerst afgebroken worden tot voedingsstoffen die opgenomen kunnen worden door het lichaam. Het klein maken van voedsel begint al in de mond door het kauwen en het toevoegen van speeksel. In speeksel zit een enzym die al de eerste stap maakt in het afbreken van zetmeel (een meervoudige suiker).

In de maag, twaalfvingerige darm en dunne darm worden nog meer enzymen toegevoegd die eiwitten, koolhydraten en vetten verder afbreken. Wanneer eiwitten worden afgebroken hou je aminozuren over. Deze kleine ‘bouwblokjes’ kunnen in de dunne darm opgenomen worden in het bloed. Koolhydraten moeten afgebroken worden tot enkelvoudige suikers zodat ze ook opgenomen kunnen worden in het bloed.   

voedingsmiddelen
kauwen
enzym
meervoudige
twaalfvingerige darm
eiwitten
aminozuren
dunne darm
enkelvoudige

Invuloefening - deel 1

Invuloefening - deel 2

Om vetten af te breken is eerst nog gal nodig die de grote vetdruppels kleiner maakt; dit noem je emulgeren. Zodra dit gebeurd is kunnen de enzymen erbij om de vetdruppels verder af te breken. De vetzuren komen niet direct in het bloed maar gaan via de lymfevaten het lichaam in en komen later in de bloedbaan.

Het klein maken en verwerken van voeding noemen we verteren. Vandaar de term spijsvertering. Alle niet verteerbare voedingsstoffen, denk aan vezels, blijven over in de dikke darm en vormen uiteindelijk de ontlasting. Deze wordt in de endeldarm verzamelt voordat je het uitscheidt.

gal
emulgeren
enzymen
lymfevaten
verteren
vezels
dikke darm
ontlasting
endeldarm

Sleepvraag



Speeksel bevat meerdere enzymen

Door angst kan je minder speeksel aanmaken

Wanneer je slikt, gaat de huig naar boven en het strottenklepje naar beneden.

De oesofagus heeft dwarsgestreept spierweefsel

Het pylorusreflex zorgt ervoor dat er niet teveel voedsel in de maag terecht komt.