Spijsvertering
AFP
Spijsvertering
AFP
Spijsverteringsstelsel = Tractus Digestivus
Voornaamste functies van het spijsverteringsstelsel:
Vertering van voedsel
Resorptie van voedingsstoffen in bloed en lymfe
Verwijderen van onverteerbare voedselresten
Voedingsmiddelen en Voedingsstoffen
Voedingsmiddelen:
alles wat je eet of drinkt.
Voedingsmiddelen bevatten allerlei voedingsstoffen
Voedingsstoffen
Vetten, koolhydraten, eiwitten, mineralen, vitamines en water
Voedingsstoffen;
Worden verkregen door voedsel (bron)
Worden verteerd in het spijsverteringskanaal (eiwitten, vetten en koolhydraten)
Bij de vertering zorgen enzymen ervoor dat voedingsmiddelen opgeknipt worden tot voedingsstoffen
Daarna worden ze in de bloedbaan opgenomen
Worden vervoerd naar de plaats waar ze nodig zijn
Worden verbruikt, opgeslagen of afgebroken
Resten worden uitgescheiden
Functies van voedingsstoffen:
Voedingsstoffen hebben allemaal één of meerdere van onderstaande functies in het lichaam.
Brandstoffen; energie
Bouwstoffen; groei en herstel
Regulerende stoffen; regelen allerlei processen in het lichaam
Eiwitten = Proteïnen
1e functie -> Bouwstof: Cellen bestaan voor een groot deel uit eiwitten
Eiwitten hebben ook belangrijke functies in het bloed (plasma eiwitten)
2e functie -> Brandstof: Eiwitten kunnen niet worden opgeslagen, bij tekort aan vetten en koolhydraten worden eiwitten verbrand.
Eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren
20 verschillende aminozuren
Essentiele aminozuren en niet-essentiële aminozuren
Opname via voeding! worden gemaakt in de lever
van andere aminozuren
Eiwitten worden door enzymen opgeknipt tot losse aminozuren. Deze worden opgenomen in het bloed.
Vetten = Lipiden
1e functie -> Brandstoffen
2e functie -> Bouwstoffen Vormen membranen, hormonen en zorgen voor isolatie
3e functie -> Reservestoffen Overschot kan worden opgeslagen onder je huid en tussen organen
- Verzadigde vetten ("verkeerd")
- Onverzadigde vetten ("oké" = gezonder)
Een mens kan niet zónder vet, we krijgen er vaak alleen té veel van binnen!
Vetten worden door Gal geëmulgeerd en daarna door enzymen klein geknipt zodat ze opgenomen kunnen worden. Dit gaat via het lymfestelsel en niet direct in het bloed.
Cholesterol = groot vetmolecuul
cholesterol: bouwstof zenuwweefsel, gal, hormonen en vitamines;
cholesterolrijke voedingsmiddelen: eieren, orgaanvlees, garnalen, mosselen, roomboter, slagroom;
te hoog cholesterolgehalte in bloed: risicofactor hart- en vaatziekten;
HDL - Goede cholesterol (helpt bij het opruimen van het cholesterol in het bloed)
LDL - Slechte cholesterol (vervoer naar het lichaam waar het nodig is voor bv bouwstof, maar blijft plakken in slagaders)
Veel verzadigd vet -> veel LDL
Veel onverzadigd vet -> veel HDL
HDL Hero
LDL Loser
Koolhydraten = suikers = sachariden
1e functie -> Brandstof!
2e functie -> Reservestof (in lever en spieren als directe reserve of het word omgezet in vet)
Koolhydraten (sachariden) kunnen ketens vormen. Zo heb je verschillende soorten koolhydraten (‘korte en lange suikers’)
Vezels zijn meervoudige suikers, mensen hebben geen enzymen om deze af te breken. Wel belangrijk voor darmperistaltiek!
Enkelvoudige suikers
Tweevoudige suikers
Meervoudige suikers
Koolhydraten moeten opgeknipt worden tot enkelvoudige suikers voordat ze opgenomen kunnen worden in het bloed.
Mineralen, Vitamines en Water
1e functie -> Regulerende stoffen
2e functie -> Bouwstof
Mineralen (Ijzer, Jodium, calcium, Natrium, Kalium (zouten), etc.): belangrijk voor water- en zouthuishouding en zuurgraad van het bloed. Opbouw van bot en bloedcellen, onderdeel van hormonen (bv schildklierhormoon) of enzymen.
Vitamines: nodig voor normale groei en ontwikkeling, behouden goede gezondheid. Vitaminetekort (=deficiëntie). In vet oplosbare vitamines (A,D,E,K) te vinden in vette voedingsmiddelen. Vit B en C in water oplosbaar.
Water: Lichaam bestaat voor ong 60% uit water (bloed/cellen/weefselvocht/lymfe). Ook belangrijk voor transport, oplosmiddel en betrokken bij temperatuurregeling.
Mineralen, Vitamines en Water hoeven niet verteerd te worden. Deze kunnen direct opgenomen worden in het bloed.
Orgaanstelsel
Mondholte
Van belang voor de spijsvertering:
-Tong
-Speekselklieren
-Gebit
Het zachte gehemelte loopt uit in de huig. Deze sluit de neusholte af tijdens het slikken.
Schizis of hazenlip = sluitingsdefect
Speeksel
Productie 1 –1,5 liter/24 uur
Bevat: water, slijm, amylase(enzym dat zetmeel(meervoudig koolhydraat) af breekt)
Speeksel stimulerende prikkels:
ruiken, zien (zintuig)
voelen van eten in je mond (mechanisch)
Speeksel remmende prikkels:
emoties
stress
Mondholte - speekselklieren
Drie paar speekselklieren:
Bij het oor = glandula parotis
Onder de tong = glandula sublingualis
In de onderkaak = glandula submandibularis
Tong & Tanden
Functies tong:
Malen en kneden voedsel
Vermengen voedsel met speeksel
Reinigen gebit
Spreken
Proeven
Volwassen gebit : 32 elementen
8 snijtanden, 4 hoektanden, 8 valse kiezen, 12 ware kiezen
Keelholte = Farynx
Ruimte achter de neus en mondholte.
Verbinding naar slokdarm en luchtpijp.
Verbinding naar middenoor via Buis van Eustachius
Keelholte
Wat gebeurt er bij het slikken?
Lippen en tanden zijn op elkaar
Tong duwt tegen het harde gehemelte
Huig sluit de neusholte af
Strottenklepje (epiglottis) sluit de luchtpijp af
Spijsbrok gaat de slokdarm in
Slokdarm = Oesofagus
Functie is transport van voedsel van keel naar maag
25cm
Door het diafragma heen de buikholte in
Peristaltiek is één richting op.
(dus ook ondersteboven kun je slikken)
> glad spierweefsel
Maag = Gaster of Ventriculus
Onderste slokdarmspier voorkomt
dat voedsel terug de slokdarm in
kan stromen (= reflux)
Functies maag:
Tijdelijke opslag van voedsel
Mengen, kneden en transport van voedsel
Vertering van voedsel door maagsap
Maagsap
Afscheiding door:
Zintuiglijke prikkels: ruiken, proeven, zien
Hormoon gastrine (zodra voedsel in de maag is)
Bevat:
• Water
• Slijm (bescherming tegen zoutzuur)
• Zoutzuur HCl
Handhaving pH, nodig voor enzymwerking
Bescherming tegen bacteriën en schimmels
Vergroten eiwitoppervlak
• Enzym Pepsine (splitst eiwitten)
• Intrinsic factor
Stofje die vitamine B12 bindt en beschermt. B12 is nodig voor opbouw rode bloedcellen in beenmerg.
Maagportier = Pylorus
Pylorusreflex
Kringspier laat mondjesmaat zure voedsel uit de maag door naar de twaalfvingerige darm. Is afhankelijk van de pH in de twaalfvingerige darm.
In duodenum wordt zuur geneutraliseerd door natriumbicarbonaat. Verhoging in zuurgraad zorgt voor het pylorusreflex waardoor het volgende beetje voedsel vanuit de maag komt.
Wat zit er allemaal in maagsap??
Dunne darm = Enteron
Bestaat uit drie delen:
Delen zijn niet goed van elkaar te onderscheiden
Twaalfvingerige darm = duodenum
Nuchtere darm = jejunum
Kronkeldarm = ileum
Duodenum = twaalfvingerige darm
Functies:
Neutralisatie pH (maagzuur) door natriumbicarbonaat uit pancreassap
Emulgeren van vetten door gal
Toevoegen van enzymen door de pancreas voor verteren van vetten, eiwitten en koolhydraten
Alvleesklier = Pancreas
Alvleesklier is een klier met een dubbele werking:
Endocrien: Hormonen Insuline en Glucagon voor de suiker huishouding
Exocrien: Productie van spijsverteringssappen:
Amylase voor vertering van zetmeel
Trypsine voor vertering van eiwitten
Lipase voor vertering van vetten
Natriumbicarbonaat voor neutralisatie van pH
GAL
Wordt geproduceerd door de lever
Wordt opgeslagen in de galblaas
Wordt afgegeven aan de darm (galblaasreflex) bij vet voedsel
Bestaat uit water, slijm, cholesterol, galzouten en bilirubine
Heeft een emulgerende werking op vetten
Welke drie dingen gebeuren er in de twaalfvingerige darm?
Resorptie door de dunne darm
Dunne darm zorgt voor 90% opname (resorptie) voedingsstoffen
Dunne darm produceert 2-3 liter darmsap; bevat water, slijm en enzymen
Enkelvoudige suikers (koolhydraten), aminozuren (afgebroken eiwitten) en mineralen en vitamines worden opgenomen in het bloed en gaan via de poortader naar de lever.
Vetten zijn te groot om de wand van haarvaatjes te passeren. Daarom worden deze opgenomen via de kleine lymfevaten.
Dunne darm
Groot oppervlak nodig voor de opname: 6m darm met plooien, darmvlokken en microvilli
Dikke darm = Colon
Anatomie:
Blinde darm = Caecum
met wormvormig aanhangsel = appendix
Karteldarm = Colon
Endeldarm = Rectum
Functies
Terugresorptie van water (zorgt voor indikking)
E-coli bacteriën zorgen voor rotting en gisting
E-coli maken vitamine K (voor de bloedstolling)
Uitscheiding van feces (= poep)
Feces = ontlasting
Feces bevat:
slijm
onverteerbare voedselresten (vezels, cellulose)
afgestoten darmwandcellen
bacteriën
zouten
Galkleurstoffen (bilirubine = afbraak product rode bloedcellen)
-> zorgt voor kleur ontlasting
Het hele proces van spijsvertering duurt 24 tot 48 uur. Dit hangt af van wat we precies eten en hoe makkelijk dat te verteren is.
Het gehele maagdarm stelsel doet aan peristaltiek (kneed beweging om iets voort te stuwen). Vezels stimuleren deze werking.
Wat zijn de functies van de dikke darm?
Enzymen op een rijtje
Amylase (knipt zetmeel in de tweevoudige suiker maltose)
Pepsine (knipt eiwitten)
Trypsine (knipt eiwitten)
Lipase (knipt vet)
Amylase (knipt zetmeel)
Erepsine (knipt eiwitten)
Maltase (knipt maltose, tweevoudige suiker)
Sacharase (knipt sacharose, tweevoudige suiker)
Lactase (knipt lactose, tweevoudige suiker)
Waar in het lichaam vind de meeste opname van voedingsstoffen plaats?
Duodenum
Enteron
Gaster
Colon
Lever of Hepar
Lever is het grootste inwendige orgaan.
Ontvangt zuurstof en voeding uit de leverslagader
Zuivert het bloed afkomstig van de darmen via de poortader
Afvoer van bloed via de leverader naar de onderste holle ader
Afvoer van gal via de galwegen naar de galblaas en dunne darm
Lever functies
1. Stofwisselingsfunctie
Eiwitstofwisseling
Opbouw eiwitten voor lichaam
Afbraak plasma-eiwit tot ureum
Vetstofwisseling
Opbouw lichaamsvet en cholesterol
Koolhydraatstofwisseling
Omzetting glucose tot glycogeen door insuline
Afbraak van glycogeen tot glucose door glucagon
Omzetten glucose in vetten
2. Galproductie
Levert maakt gal aan, door afbraak van hemoglobine tot bilirubine.
Gal wordt opgeslagen in de galblaas
3. Ontgiftende werking
Voedselrijke bloed uit darmen komt via de poortader door de lever. Bloed wordt ontgift.
Medicatie wordt vaak in lever pas actief gemaakt (First-pass-effect).
4. Opslag
Opslag van glycogeen (opslagvorm van glucose)
Opslag vitamines A, B1, B12 en D
Opslag van ijzer (uit hemoglobine)
Buikvlies of peritoneum
Bekleding buikorganen
Ophangfunctie darmen – zorgt voor voldoende bewegingsruimte voor peristaltiek
Toegangsweg voor bloedvaten, zenuwen, lymfevaten
Retroperitoneaal = achter het buikvlies
- vb. nieren, pancreas, duodenum
Subperitoneaal = onder het buikvlies
vb. blaas, baarmoeder
Invulopdracht!
Wanneer wij eten, moeten deze voedingsmiddelen eerst afgebroken worden tot voedingsstoffen die opgenomen kunnen worden door het lichaam. Het klein maken van voedsel begint al in de mond door het kauwen en het toevoegen van speeksel. In speeksel zit een enzym die al de eerste stap maakt in het afbreken van zetmeel (een meervoudige suiker).
In de maag, twaalfvingerige darm en dunne darm worden nog meer enzymen toegevoegd die eiwitten, koolhydraten en vetten verder afbreken. Wanneer eiwitten worden afgebroken hou je aminozuren over. Deze kleine ‘bouwblokjes’ kunnen in de dunne darm opgenomen worden in het bloed. Koolhydraten moeten afgebroken worden tot enkelvoudige suikers zodat ze ook opgenomen kunnen worden in het bloed.
Invuloefening - deel 1
Invuloefening - deel 2
Om vetten af te breken is eerst nog gal nodig die de grote vetdruppels kleiner maakt; dit noem je emulgeren. Zodra dit gebeurd is kunnen de enzymen erbij om de vetdruppels verder af te breken. De vetzuren komen niet direct in het bloed maar gaan via de lymfevaten het lichaam in en komen later in de bloedbaan.
Het klein maken en verwerken van voeding noemen we verteren. Vandaar de term spijsvertering. Alle niet verteerbare voedingsstoffen, denk aan vezels, blijven over in de dikke darm en vormen uiteindelijk de ontlasting. Deze wordt in de endeldarm verzamelt voordat je het uitscheidt.
Sleepvraag
Speeksel bevat meerdere enzymen
Door angst kan je minder speeksel aanmaken
Wanneer je slikt, gaat de huig naar boven en het strottenklepje naar beneden.
De oesofagus heeft dwarsgestreept spierweefsel
Het pylorusreflex zorgt ervoor dat er niet teveel voedsel in de maag terecht komt.