4.4 De Nederlandse opstand
BB 5.4 Opstand in de Nederlanden
4.4 De Nederlandse opstand
BB 5.4 Opstand in de Nederlanden
BB
• Ik kan uitleggen hoe de Spaanse koning regeerde over de Nederlanden.
• Ik kan uitleggen wie er in opstand kwamen.
• Ik kan beschrijven hoe de Opstand verliep.
KGTH
• Je kunt uitleggen waarom Willem van Oranje belangrijk was voor het begin van de Opstand.
• Je kunt vier redenen noemen waarom de opstandelingen de Opstand konden volhouden.
• Je kunt uitleggen dat het ontstaan van de Republiek een gevolg was van de Opstand.
Paragraaf:
Wat gaan we doen:
aantekeningen
test je zelf
oefentoets
belangrijke woorden opschrijven
Belangrijk
Willem van Oranje
Op 11-jarige leeftijd erfde Willem van Nassau (Dld.) het prinsdom Orange (Fr.).
Dat maakte hem in één keer een van de machtigste mannen in Europa.
De protestantse Willem kreeg een katholieke opvoeding aan het hof van Karel V. Zowel Karel als Filips konden goed opschieten met Willem.
Als stadhouder van Holland weigerde Willem hard op te treden tegen protestanten. Hierdoor ontstond een langdurig conflict met Filips II.
Alva in de Nederlanden
1567
Filips II heeft Alva de opdracht gegeven een einde te maken aan de opstand en de 'Beeldenbrekers' te straffen, ongeacht hun rang.
Alva dacht hier binnen zes maanden wel klaar mee te zijn...
Margaratha van Parma staat niet achter harde optreden van Alva, en treedt af. Alva volgt haar als landvoogd op.
Bloedraad en belastingen
Voor het straffen van de schuldigen aan de Beeldenstorm, stelt Alva een rechtbank in: de Raad van Beroerte, die al snel 'Bloedraad' wordt genoemd.
Om het Spaanse leger te betalen, voert Alva nieuwe belastingen in, waarvan de 'Tiende Penning' het meest gehaat is.
Edelen, die volgens Alva een rol hadden gespeeld, maar niet waren gevlucht, werden opgepakt en geëxecuteerd.
De Opstand begint
1568-1572
Met terreur maakt Alva de bevolking bang. Dat werkt: vrijwel niemand durft in opstand te komen of geld te geven aan Willem van Oranje.
Hij wil de legers van Alva aanvallen en de Nederlanden bevrijden.
Hoewel de Slag bij Heiligerlee (1568) een succes is, mislukt de aanval volledig en moet Willem van Oranje verslagen terug naar Duitsland.
Belegerd en uitgemoord
Kiezen voor de Prins was voor de steden gevaarlijk
De legers van Alva deden er alles aan om een stad terug te veroveren voor de koning van Spanje
Steden werden maandenlang belegerd en als een stad zich overgaf, vaak uitgemoord, zoals Naarden, Haarlem en Oudewater.
Leiden en Alkmaar hadden wel geluk en werden ze ontzet.
Succes voor de opstandelingen 1572-1579
In 1572 probeert Willem van Oranje opnieuw de legers van Alva aan te vallen.
Hoewel het niet helemaal volgens plan verloopt, is er succes:
Op 1 april 1572 veroveren de Watergeuzen de stad Den Briel
Vanaf dat moment durven meer steden voor de Prins van Oranje te kiezen, en hem ook (met geld) te steunen
Burgeroorlog
De eerste jaren van de Opstand waren er niet alleen gevechten tussen de Nederlanders en Spanjaarden.
Het was ook een burgeroorlog: een oorlog tussen protestantse- en katholieke Nederlanders.
Zo was Amsterdam tot 1578 aanhanger van Filips II!
Zes maanden, worden zes jaar
Alva dacht in zes maanden klaar te zijn met de opstand in de Nederlanden, maar na zes jaar is het nog niet gelukt.
Filips II haalt Alva terug naar Spanja en kiest voor een gematigde (iets minder harde) aanpak. Misschien dat de Nederlanders dan stoppen met de opstand.
Maar ondertussen wordt er nog steeds gevochten...
Acte van Verlatinghe
1581
Een vorst die hun Prins, min of meer, ter dood veroordeeld, mag niet meer onze heer zijn!
De Noordelijke Nederlanden besluiten Filips II af te zetten: 'ze verlaten hem als land'.
Dat gebeurt in het document: de Acte van Verlatinghe
Alleen verder
1579-1588
In 1579 besluiten de Noordelijke Nederlanden samen te werken in de Unie van Utrecht om de Spanjaarden te verjagen.
Filips is woest een geeft Willem van Oranje de schuld: hij verklaart hem vogelvrij.
Moord!
10 juli 1584
Filips II had Willem van Oranje in 1580 vogelvrij verklaard: iedereen mocht hem ongestraft vermoorden en zou daarvoor goed worden beloond.
Na een mislukte aanslag door Jean Jaureguy (1582), lukte het de Fransman Balthasar Gerards wél om Willem van Oranje te vermoorden.
De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
1588
Bij gebrek aan een geschikte kandidaat als vorst of koning, besluiten de Noordelijke Nederlanden verder te gaan als Republiek.
De 'baas' in de Republiek werd de Staten-Generaal, de standenvergadering
Oorlog en vrede
1588-1648
Na 1588 werd er vooral gevochten in het oosten van de Republiek en in de Zuidelijke Nederlanden (België/Noord-Frankrijk)
Tussen 1609 en 1621 werd 12 jaar lang niet gevochten: het Twaalfjarig bestand
In 1648 sloten de Staten-Generaal in de Duitse stad Münster vrede met Spanje. Spanje erkende de Republiek als zelfstandig land.
Nederlandse Opstand of
Tachtigjarige Oorlog?
De naam Nederlandse Opstand wordt vaak gebruikt om het begin van de Tachtigjarige Oorlog aan te geven, ongeveer tussen 1566-1588.
Sowieso werd er niet 80 jaar gevochten, en zijn historici het ook niet eens over het jaar waarin de oorlog begon: 1566, 1567 óf 1568?
Wat moet je nu kunnen en kennen:
- je moet de begrippen kunnen uitleggen.
- je moet de leerdoelen kunnen beantwoorden.
- je moet.
- je moet de test jezelf nu kunnen maken.
Belangrijke begrippen:
Belangrijk
Vragen:
1. Wat lees je over Willem van Oranje
2. Lees nog een keer de laatste slide van 4.3. Waarom was Filip heel boos over de beeldenstorm?
3. Margaretha en Alva besturen Nederland. Wat is het verschil tussen beiden?
4. Wat zou er bedoeld worden met de bloedraad?
5. Waarom worden er nieuwe belastingen ingevoerd? Hoe worden die genoemd? Hoe reageert het volk hierop?
6. Hoe moest Willem van Oranje aan geld komen en waarom lukte dat niet?
7. Wat lees je over hoe de Spanjaarden Nederlandse steden werden belegerd en uitgemoord?
8. Een aantal jaren later probeert WvO het nog een keer. Wat lees je hierover?
9. Naast een opstand is er ook een burgeroorlog en NL. wat is een burgeroorlog en tussen wie was dit dan?
10. Welke keuzes worden er gemaakt als het gaat om een unie en een republiek.
11. Wie vermoord WvO en wat gebeurt er met de dader?
Belangrijk