H4 Middeleeuwen

Middeleeuwen

1 / 64
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

In deze les zitten 64 slides, met interactieve quiz en tekstslides.

time-iconLesduur is: 1 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Middeleeuwen

Vandaag - les 1

  • Overzicht periode 4

  • Indeling groepen + kiezen thema/boeken

Waar werken we naartoe?

  • Met je groepje verzorg je een presentatie + leesclubgesprek over een Middeleeuws verhaal en de moderne boeken die jullie gelezen hebben

    • In week 22/23 (vanaf 25 mei)

  • Literatuurdossier inleveren: 29 mei 17.00 uur

Waar denk jij aan/wat weet jij van de Middeleeuwen?


Boek kiezen

  • Je kiest 1 Middeleeuws werk/thema en daarbij 2 moderne werken met je groep

  • Kijk op p. 9-11 van je werkwijzer voor de thema's en de boeken

  • Ieder thema kan maar 1 keer gekozen worden

  • Geef aan mij door welk thema en welke boeken jullie kiezen

Groepsindeling presentatie + leesclub

  1. Sophie, Imme, Tom, Marijne, Luuk

  2. Ruben, Celeste, Rithu, Josephine, Julian

  3. Kiki, Leonoor, Mark, Keira, Rutger

  4. Sterre, Arjen, Storm, Julia, Eline

  5. Jente, Sam V., Lara, Julius, Meike

  6. Lotte, Sam K., Stacy, Koen, Maira

Kies uit:

  • Ferguut (thema: coming of age/opgroeien)

  • Karel ende Elegast (thema: trouw/vriendschap/bedrog)

  • Beatrijs (thema: geloof)

  • Mariken van Nieumeghen (thema: vrouwenleven)

  • Floris ende Blancefloer (thema: andere culturen)

  • Lanseloet van Denemarken (thema: machtsmisbruik)

Kijk in je werkwijzer voor aanbevelingen van moderne boeken en kies er 2. Eigen keuze in overleg.

Middeleeuwen

Memento Mori

Schilderij: Benjamin Vierling, 2008

Slide tekst

Vanitas ou Allegory of human life, Philippe de Champaigne, 1646

Memento mori

  • 'Gedenk te sterven'

  • Gebruikte symbolen: zandloper, (verwelkte) bloemen, schedels, uitgedoofde kaarsen, uurwerken, gekruiste beenderen

  • Toverwoord: vergankelijkheid

  • Waarom was de Middeleeuwer zoveel bezig met de dood?

Memento mori, Frans van Everbroeck (1654)

De zwarte dood (en meer...)

De dag des oordeels

Laatste Oordeel. 15e eeuw. Uit: Très Riches Heures du duc de Berry.

Afbeelding: ca. 1656

Theocentrisch wereldbeeld

  • Alles draait om God

  • Alleen geestelijken kunnen lezen & schrijven

  • Wil je in de hemel komen? Hard werken, veel bidden!

  • Geestelijken hebben een hoge positie in de maatschappij

Maria en Jezus in de Basiliek van Santa Maria Trastevere, Rome, ca. 1300

Kerk in de samenleving

  • Geestelijken

    • Seculier: paus, bisschoppen, pastoors, leven 'in de wereld'

    • Regulier: monniken en nonnen, leven in kloosters

  • Ongelovige = ketter

    • Brandstapel

  • Triniteitsleer

    • Vader, Zoon, Heilige Geest

Adoration of the Trinity (Landauer Altar), Albrecht Dürer (1511)

Opdrachten 'Memento mori'

  • Lees eerst: HB: 18 Gedenk te sterven (p. 186 t/m 193)

  • Maak daarna: opdracht 1, 4 en 7 uit OB p. 174-175

  • Klaar? Aftekenen in werkwijzer + beginnen met mindmap in groep

'Memento mori', Simon de Passe, 1612

Middeleeuwen

Nederland in de vroege Middeleeuwen 400-1000

  • 476: val Romeinse Rijk

  • Germaanse stammen vestigen zich

  • Introductie christendom

    • Willibrord laat beeld Wodan verbrijzelen, Utrecht 695 n. Chr.

  • Opkomst steden

    • Grootste deel bevolking = boer

  • Einde: iedereen lid van de kerk



Nederland in de hoge Middeleeuwen 1000-1300

  • Officieel: Duitse keizer de macht -> Heilige Roomse Rijk

  • MAAR: feodaliteit

    • Machtssysteem in lagen

    • Leenstelsel: leenheer (koning) 'leent' land aan leenmannen (edelen), die boeren het werk lieten doen in ruil voor bescherming

  • Kruistochten om Heilige Land te bevrijden

    • Huidige Israël > Jeruzalem

Feodaal stelsel

1e stand: zij die bidden - Geestelijken

2e stand: zij die strijden - Adel en ridders

3e stand: zij die werken - boeren en horigen


  • Wat is een horige?

    • Halfvrije boer

  • Een zoon van een boer, werd zelf ook boer

  • Enige stand waar je zelf in kon komen: geestelijken. Hoe kan dat?

Nederland in de late Middeleeuwen 1300-1500

  • Verstedelijking

    • Geld i.p.v. ruilhandel

  • Culturele bloei

  • Afbrokkelen feodaal systeem

  • Boekdrukkunst (rond 1445)

    • Verspreiding boeken = makkelijker

    • Hiervoor werd dus alles met de hand overgeschreven en geïllustreerd!

Foto: museum Plantin-Moretus, Antwerpen. Letterbakken en drukpersen

Middeleeuws handschrift, Zwolle, ca. 1450

Mindmap

  • Werk met je groep aan de mindmap



Deze onderwerpen moeten er uiteindelijk in zitten:

  • Geloof (+ memento mori)

  • Hoofsheid

  • Standenmaatschappij

  • Literaire genres


En natuurlijk: algemene informatie over de Middeleeuwen

Middeleeuwen

Hoofsheid

Hoofse liefde

  • Vanaf 12e eeuw: meer ruimte voor vrije tijd

    • Welvaart en bevolking nemen toe

  • Door kruistochten: kennismaking Franse en Arabische cultuur

    • Zij konden beter levensgenieten

  • Hoofsheid: wellevend, galant en je beheerst je driften en impulsen

Hoofse liefde

  • Traditionele rollenpatroon omgedraaid: man moet dienstbaar zijn aan vrouw

  • Hoofse liefde is zwaar, maar lonend;

  • Man moet beproevingen doorstaan, om als beter mens te zegevieren;

  • Hoofse liefde = trouw dienen als 'vazal' (feodale dienstbaarheid)

  • Vanaf de 12e eeuw is die hoofse liefde een belangrijk onderwerp in hoofse romans en liederen;

  • Hoofse cultuur is onafhankelijk van de kerkelijke, christelijke cultuur

Hoofse liefde

Middeleeuwen

Literatuur en literaire genres

Literatuur in de Middeleeuwen

  • Veel Middeleeuwse verhalen zijn gebaseerd op Franse/Latijnse bronnen

    • Een schrijver hoefde niet origineel te zijn

    • Schrijven, kopiëren of voordragen was geen persoonlijke daad

  • Voorleescultuur

    • Troubadour


Ridderroman (Karel, Floris)

  • Ridders, moed, trouw en liefde

  • Karelromans: massagevechten en oorlog

  • Arthurromans: individuele avonturen, toernooien en tweegevechten, en de hoofse liefde

  • Zowel ter vermaak, als voorbeeldfunctie

  • Oosterse ridderroman (Floris): ridders in oosterse wereld

Mystiek (Beatrijs)

  • Verhalen gaan over pogingen om één te worden met God

    • Kan niet verdiend worden door alleen te bidden

  • Personage ervaart de aanwezigheid van God

    • Poging te omvatten wat eigenlijk niet verteld kan worden

    • Hierdoor: (extra) poëtisch taalgebruik


Mirakelspel (Mariken)

  • Specifiek bedoeld als straattheater

  • Doel: overbrengen geloofswaarheden

    • Door een dramatisch alledaags leven te laten zien, waarin Maria/een heilige een wonder verricht

  • Kerk vond theater te uitbundig om binnen uit te voeren

    • Verplaatsing naar de straat

    • Verstedelijking: stedelingen op zoek naar een uiting van hun geloof

Abele spelen (Lanceloet)

  • Geromantiseerde ridderwereld

    • Verfrissend: publiek kende religieus toneel

  • Liefde overwint alles

    • Voor het eerst sociale mobiliteit mogelijk: burgerij werd rijk i.p.v. rijkgeborenen

  • Simpele taal

    • Acteurs moesten veel teksten kennen

  • Bij elk abel spel hoorde een klucht om het publiek op te vrolijken na een serieus stuk

Dierdicht (Reynaert)

  • Satirisch

  • Samenleving weergegeven als dieren

    • Spiegel voor de mensen

  • Personificatie: dieren krijgen menselijke eigenschappen

  • Dieren hebben een symbolische status

    • Bijv.: pauw=onsterfelijkheid en trots

Slide tekst

In aanloop naar de meivakantie...

  • De presentaties zijn niet zo lang na de meivakantie

    • Lees dus je moderne boek in de vakantie uit!

  • Probeer deze week zoveel mogelijk van het Middeleeuwse verhaal te lezen

  • Donderdag begin van de les: inleveren mindmap eindversie

    • Morgen in de les: neem knutselspullen/kleurtjes/etc. mee om je mindmap mooi af te ronden

Welkom terug!

Vandaag: (uit)lezen Middeleeuws verhaal, koppeling Middeleeuws verhaal naar deze tijd

Stand van zaken

  • Middeleeuws verhaal moet uit zijn deze week

  • Cijfer mindmap telt 10% mee voor je eindcijfer

  • Proefpresentaties zijn in week 21: dat is over 2 weken!

  • In week 22 (uiterlijk 29 mei) lever je je literatuurdossier in! Eerder klaar? Opdracht staat al open op SOM

    • Als je nog leesautobiografie moet schrijven: na de les bij mij komen

  • Eerste week juni: toets literaire presentatie

    • Dit is dus over 4 weken

Vragen voor tijdens presentatie

  • Welke elementen uit je Middeleeuwse verhaal zie je nu ook nog in de wereld?

    • Bijvoorbeeld concrete dingen, zoals paarden als primair vervoersmiddel (gebruiken ze in andere werelddelen nog steeds)

    • Bijvoorbeeld thema's/grotere elementen, zoals verraad, familiebanden, liefde, etc.

  • Hoe zijn je Middeleeuwse boek en je moderne boek aan elkaar te koppelen? Wat is er vergelijkbaar, wat verschilt juist?

Schrijfopdracht 'Tijdloze transformatie'

  1. Kies een scene uit je Middeleeuwse verhaal om te herschrijven (denk aan het thema zoals dat in je werkwijzer staat!)

  2. Herschrijf die scene naar 2026. Denk na over hoe moderne situaties, personages, technologie, eigentijdse elementen enz. dit thema kunnen belichten. Hierbij kun je denken aan bijvoorbeeld taal (afko’s, straattaal), sociale media (TikTok, Snapchat), vervoer (deelscooters, fatbikes), kleding (Zara), liefde (hoe zijn wij 'hoofs' nu?) enz. Je bent vrij in het woordenaantal en de vorm, maar zorg wel dat je de hele scene goed uitwerkt.

  3. Na 20 minuten vergelijk je met je groep de verhalen. In welke herschreven versie komt het thema het beste naar voren? Welke elementen blijven goed herkenbaar, wat is er heel erg veranderd?

  4. Het beste verhaal mag je voorlezen voor de rest van de klas.


Klaar met schrijven? Verder lezen in Middeleeuws verhaal/moderne boek

Of maak de vragen uit je werkwijzer over je boek


Let op: iedereen levert zijn verhaal in aan het einde van de les

Schrijven!

  1. Kies een scene uit je Middeleeuwse verhaal om te herschrijven (denk aan het thema zoals dat in je werkwijzer staat!)

  2. Herschrijf die scene naar 2026. Denk na over hoe moderne situaties, personages, technologie, eigentijdse elementen enz. dit thema kunnen belichten. Hierbij kun je denken aan bijvoorbeeld taal (afko’s, straattaal), sociale media (TikTok, Snapchat), vervoer (deelscooters, fatbikes), kleding (Zara), liefde (hoe zijn wij 'hoofs' nu?) enz. enz. Je bent vrij in het woordenaantal en de vorm, maar zorg wel dat je de hele scene goed uitwerkt.


Klaar met schrijven? Verder lezen in Middeleeuws verhaal/moderne boek.

Of maak de vragen uit je werkwijzer over je Middeleeuwse boek.


Let op: iedereen levert zijn verhaal in aan het einde van de les

20

m

00

s

Bespreken 'Tijdloze transformatie'

  • Je hebt max. 10 minuten om in je groepje het beste verhaal te verkiezen

    • Moderne elementen?

    • Scene herkenbaar?

    • Wat is er overeind gebleven van het Middeleeuwse verhaal, wat komt te vervallen?

    • Hoe is het thema zichtbaar/uitgewerkt in dit verhaal?

  • Laatste 10 minuten les: uitwisselen beste verhalen

  • Iedereen levert zijn verhaal in aan het einde van de les!

Volgende les

  • Beide boeken Kern mee!!!!

  • Als je je Middeleeuwse verhaal uit hebt gelezen: je moderne leesboek meenemen

  • Volgende les: presentatievaardigheden + verder met koppeling Middeleeuwen - moderne tijd

Welkom!

Lees eerst in je middeleeuwse verhaal (laatste mogelijkheid in de les!) of je moderne boek.

Lichaamstaal - wat neem je mee?

  • Je wilt tijdens je presentatie een pauw zijn, geen schildpad

  • Handen: wat moet je daarmee?

    • Basishouding

    • Spreekkaart

    • 'Gewoon' langs je lijf

  • Denk na over hoe je wilt overkomen en vraag eens aan mensen om je heen of je ook zo overkomt

Aan de slag!

  • Lees: 16 Lichaamstaal (p. 86-87)

  • Maak: 16 Lichaamstaal (p. 88) opdr. 1 t/m 4





Klaar? Kies wat je gaat doen:

  • Beginnen met begeleidingsvragen maken (zie werkwijzer per ME-verhaal)

  • Verder lezen in modern boek/middeleeuws verhaal

10

m

00

s

Proefpresentaties

  • 18 en 19 mei: kijk wanneer je aan de beurt bent in Som

  • 5 minuten per groep, 1 minuut p.p.

  • Onderwerp: een onderdeel uit de mindmap over Middeleeuwen

DINSDAG 26 MEI INLEVEREN IN DE LES

Doel van vandaag

  • Leren over lichaamstaal

  • Goede houding voor presentatie aanleren