Dieren
Dieren
Open met het idee dat biologen dieren niet willekeurig groeperen, maar letten op zichtbare en vergelijkbare kenmerken zoals symmetrie en skelet.
Leerdoel
Ik kan dieren indelen op grond van kenmerken van symmetrie en skelet, en ik kan kenmerken en voorbeelden noemen van zes stammen van het dierenrijk.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom delen we dieren in?
Biologen delen dieren in om overeenkomsten en verschillen zichtbaar te maken.
Daarvoor gebruiken ze kenmerken die je kunt waarnemen, zoals:
de symmetrie van het lichaam
het soort skelet
andere bouwkenmerken
Met die kenmerken kun je dieren in groepen plaatsen.
Leg uit dat 'indelen' in de biologie helpt om grote aantallen soorten overzichtelijk te maken. Houd het hier algemeen; de uitwerking volgt op de volgende slides.
Symmetrie bij dieren
Symmetrisch betekent dat je een dier in twee gelijke helften kunt verdelen.
Er zijn drie mogelijkheden:
tweezijdig symmetrisch
veelzijdig symmetrisch
niet symmetrisch
Benadruk dat het gaat om de vorm van het lichaam. Laat eventueel met gebaren zien wat 'gelijke helften' betekent.
Deze slide heeft geen instructies
Tweezijdig symmetrisch
Een dier is tweezijdig symmetrisch als je het op één manier in twee gelijke helften kunt verdelen.
Kenmerken:
linker- en rechterhelft passen bij elkaar
vaak een duidelijke voor- en achterkant
veel dieren behoren tot deze vorm
Voorbeelden: mens, hond, vis, insect.
Veel leerlingen herkennen dit het makkelijkst. Je kunt verwijzen naar het menselijk lichaam als bekend voorbeeld.
Veelzijdig symmetrisch
Een dier is veelzijdig symmetrisch als je het op meerdere manieren in twee gelijke helften kunt verdelen.
Voorbeelden zijn dieren met een bouw rondom een middelpunt, zoals een zeester.
Gebruik hier vooral de zeester als herkenbaar voorbeeld. Noem alleen dat meerdere snijlijnen mogelijk zijn.
Niet symmetrisch
Een dier is niet symmetrisch als je het op geen enkele manier in twee gelijke helften kunt verdelen.
Het lichaam heeft dan geen gelijke linker- en rechterkant of geen gelijke verdeling rond een middelpunt.
Voorbeeld: spons.
Een spons wordt vaak gebruikt als duidelijk voorbeeld van asymmetrie. Vermijd extra details over leefwijze; de focus is alleen indeling op bouw.
Het skelet van dieren
De stevige delen in het lichaam van een dier noem je het skelet.
Het skelet heeft belangrijke functies:
het geeft stevigheid
het geeft vorm
het biedt bescherming
Dieren verschillen in de plaats van hun skelet.
Koppel structuur aan functie: zonder stevige delen is bescherming en steun veel moeilijker. 'Vorm' kun je kort noemen als extra verduidelijking.
Inwendig en uitwendig skelet
Er zijn twee belangrijke vormen van skelet:
inwendig skelet: zit binnen in het lichaam
uitwendig skelet: zit aan de buitenkant van het lichaam
Deze kenmerken helpen bij het indelen van dieren.
Noem eventueel een mens of vis bij inwendig skelet en een insect of krab bij uitwendig skelet.
Van kenmerken naar stammen
Met kenmerken zoals symmetrie en skelet kun je dieren verder indelen in grotere groepen.
Zo ontstaan stammen van het dierenrijk.
In deze les bekijken we zes stammen:
sponzen
holtedieren
wormen
weekdieren
geleedpotigen
gewervelden
Maak duidelijk dat een stam een grote groep dieren is met gedeelde kenmerken. Houd de overgang kort en overzichtelijk.
Stam: sponzen
Kenmerken van sponzen:
leven in water
hebben geen symmetrische lichaamsbouw
hebben geen echt skelet zoals gewervelden
lichaam heeft veel openingen
Voorbeeld: spons.
Blijf dicht bij de gegeven leerstof: vooral het ontbreken van symmetrie is hier relevant.
Stam: Neteldieren
Kenmerken van neteldieren:
leven meestal in water
vaak veelzijdig symmetrisch
hebben een eenvoudige lichaamsbouw
tentakels komen vaak voor
Voorbeelden: kwal, zeeanemoon.
Leg geen extra nadruk op details als netelcellen tenzij nodig; de kern is herkenning van de stam en de symmetrie.
Stam: wormen
Kenmerken van wormen:
langgerekt lichaam
meestal tweezijdig symmetrisch
geen poten
geen inwendig skelet van botten
Voorbeelden: regenworm, lintworm.
Wormen is hier een verzamelgroep op schoolniveau. Houd het eenvoudig en herkenbaar.
Stam: weekdieren
Kenmerken van weekdieren:
zacht lichaam
vaak tweezijdig symmetrisch
veel soorten hebben een schelp
geen wervelkolom
Voorbeelden: slak, mossel, inktvis.
Benadruk dat niet alle weekdieren een zichtbare schelp hebben, maar veel wel.
Stam stekelhuidigen
Kenmerken van stekelhuidigen:
inwendig skelet van kalk
veelzijdig symmetrisch
huid is bedekt met stekels of knobbels
Voorbeelden: zeester, zee-egel, zeekomkommer
Deze slide heeft geen instructies
Stam: geleedpotigen
Kenmerken van geleedpotigen:
uitwendig skelet
lichaam en poten zijn geleed
tweezijdig symmetrisch
geen inwendig skelet van botten
Voorbeelden: insecten, spinnen, kreeften.
Dit is een belangrijke koppeling met het begrip uitwendig skelet. Laat leerlingen de naam 'geleedpotigen' verbinden aan gelede poten.
Stam: gewervelden
Kenmerken van gewervelden:
inwendig skelet
een wervelkolom
tweezijdig symmetrisch
stevig lichaam met goede ondersteuning
Voorbeelden: vis, amfibie, reptiel, vogel, zoogdier.
Verbind hier expliciet het begrip inwendig skelet aan de wervelkolom als herkenningspunt.
Stammen vergelijken
De zes stammen verschillen vooral in bouw:
sponzen: niet symmetrisch
holtedieren: vaak veelzijdig symmetrisch
wormen: tweezijdig symmetrisch, geen poten
weekdieren: zacht lichaam
geleedpotigen: uitwendig skelet
gewervelden: inwendig skelet en wervelkolom
Gebruik deze slide als samenvattend overzicht voor de klasificatie op basis van herkenbare kenmerken.
Begrippenlijst
symmetrisch - in twee gelijke helften te verdelen
tweezijdig symmetrisch - op één manier in twee gelijke helften te verdelen
veelzijdig symmetrisch - op meerdere manieren in twee gelijke helften te verdelen
niet symmetrisch - op geen enkele manier in twee gelijke helften te verdelen
skelet - de stevige delen in het lichaam van een dier
inwendig skelet - skelet dat binnen in het lichaam zit
uitwendig skelet - skelet dat aan de buitenkant van het lichaam zit
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
stam - een grote groep dieren met dezelfde kenmerken
sponzen - stam van eenvoudige waterdieren zonder symmetrische bouw
holtedieren - stam van vooral waterdieren die vaak veelzijdig symmetrisch zijn
wormen - stam van dieren met een langgerekt lichaam zonder poten
weekdieren - stam van dieren met een zacht lichaam
geleedpotigen - stam van dieren met een uitwendig skelet en gelede poten
gewervelden - stam van dieren met een inwendig skelet en een wervelkolom
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekend symmetrie?
Deze slide heeft geen instructies
Zijn wij,mensen, niet/tweezijdig/veelzijdig symetrisch?
Deze slide heeft geen instructies
Noem een diersoort met een uitwendig skelet.
Deze slide heeft geen instructies
Noem een kenmerk van de gewervelde dieren.
Deze slide heeft geen instructies