Thema 3 Ordening Basisstof 2/3 Dieren b/k/m/h/v

Dieren

1 / 26
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 26 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Dieren

Open met het idee dat biologen dieren niet willekeurig groeperen, maar letten op zichtbare en vergelijkbare kenmerken zoals symmetrie en skelet.

Leerdoel

Ik kan dieren indelen op grond van kenmerken van symmetrie en skelet, en ik kan kenmerken en voorbeelden noemen van zes stammen van het dierenrijk.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom delen we dieren in?

Biologen delen dieren in om overeenkomsten en verschillen zichtbaar te maken.


Daarvoor gebruiken ze kenmerken die je kunt waarnemen, zoals:

  • de symmetrie van het lichaam

  • het soort skelet

  • andere bouwkenmerken


Met die kenmerken kun je dieren in groepen plaatsen.

Leg uit dat 'indelen' in de biologie helpt om grote aantallen soorten overzichtelijk te maken. Houd het hier algemeen; de uitwerking volgt op de volgende slides.

Symmetrie bij dieren

Symmetrisch betekent dat je een dier in twee gelijke helften kunt verdelen.


Er zijn drie mogelijkheden:

  • tweezijdig symmetrisch

  • veelzijdig symmetrisch

  • niet symmetrisch

Benadruk dat het gaat om de vorm van het lichaam. Laat eventueel met gebaren zien wat 'gelijke helften' betekent.

Deze slide heeft geen instructies

Tweezijdig symmetrisch

Een dier is tweezijdig symmetrisch als je het op één manier in twee gelijke helften kunt verdelen.


Kenmerken:

  • linker- en rechterhelft passen bij elkaar

  • vaak een duidelijke voor- en achterkant

  • veel dieren behoren tot deze vorm


Voorbeelden: mens, hond, vis, insect.

Veel leerlingen herkennen dit het makkelijkst. Je kunt verwijzen naar het menselijk lichaam als bekend voorbeeld.

Veelzijdig symmetrisch

Een dier is veelzijdig symmetrisch als je het op meerdere manieren in twee gelijke helften kunt verdelen.


Voorbeelden zijn dieren met een bouw rondom een middelpunt, zoals een zeester.

Gebruik hier vooral de zeester als herkenbaar voorbeeld. Noem alleen dat meerdere snijlijnen mogelijk zijn.

Niet symmetrisch

Een dier is niet symmetrisch als je het op geen enkele manier in twee gelijke helften kunt verdelen.


Het lichaam heeft dan geen gelijke linker- en rechterkant of geen gelijke verdeling rond een middelpunt.


Voorbeeld: spons.

Een spons wordt vaak gebruikt als duidelijk voorbeeld van asymmetrie. Vermijd extra details over leefwijze; de focus is alleen indeling op bouw.

Het skelet van dieren

De stevige delen in het lichaam van een dier noem je het skelet.


Het skelet heeft belangrijke functies:

  • het geeft stevigheid

  • het geeft vorm

  • het biedt bescherming


Dieren verschillen in de plaats van hun skelet.

Koppel structuur aan functie: zonder stevige delen is bescherming en steun veel moeilijker. 'Vorm' kun je kort noemen als extra verduidelijking.

Inwendig en uitwendig skelet

Er zijn twee belangrijke vormen van skelet:


  • inwendig skelet: zit binnen in het lichaam

  • uitwendig skelet: zit aan de buitenkant van het lichaam


Deze kenmerken helpen bij het indelen van dieren.

Noem eventueel een mens of vis bij inwendig skelet en een insect of krab bij uitwendig skelet.

Van kenmerken naar stammen

Met kenmerken zoals symmetrie en skelet kun je dieren verder indelen in grotere groepen.


Zo ontstaan stammen van het dierenrijk.


In deze les bekijken we zes stammen:

  • sponzen

  • holtedieren

  • wormen

  • weekdieren

  • geleedpotigen

  • gewervelden

Maak duidelijk dat een stam een grote groep dieren is met gedeelde kenmerken. Houd de overgang kort en overzichtelijk.

Stam: sponzen

Kenmerken van sponzen:

  • leven in water

  • hebben geen symmetrische lichaamsbouw

  • hebben geen echt skelet zoals gewervelden

  • lichaam heeft veel openingen


Voorbeeld: spons.

Blijf dicht bij de gegeven leerstof: vooral het ontbreken van symmetrie is hier relevant.

Stam: Neteldieren

Kenmerken van neteldieren:

  • leven meestal in water

  • vaak veelzijdig symmetrisch

  • hebben een eenvoudige lichaamsbouw

  • tentakels komen vaak voor


Voorbeelden: kwal, zeeanemoon.

Leg geen extra nadruk op details als netelcellen tenzij nodig; de kern is herkenning van de stam en de symmetrie.

Stam: wormen

Kenmerken van wormen:

  • langgerekt lichaam

  • meestal tweezijdig symmetrisch

  • geen poten

  • geen inwendig skelet van botten


Voorbeelden: regenworm, lintworm.

Wormen is hier een verzamelgroep op schoolniveau. Houd het eenvoudig en herkenbaar.

Stam: weekdieren

Kenmerken van weekdieren:

  • zacht lichaam

  • vaak tweezijdig symmetrisch

  • veel soorten hebben een schelp

  • geen wervelkolom


Voorbeelden: slak, mossel, inktvis.

Benadruk dat niet alle weekdieren een zichtbare schelp hebben, maar veel wel.

Stam stekelhuidigen

Kenmerken van stekelhuidigen:

  • inwendig skelet van kalk

  • veelzijdig symmetrisch

  • huid is bedekt met stekels of knobbels


Voorbeelden: zeester, zee-egel, zeekomkommer

Deze slide heeft geen instructies

Stam: geleedpotigen

Kenmerken van geleedpotigen:

  • uitwendig skelet

  • lichaam en poten zijn geleed

  • tweezijdig symmetrisch

  • geen inwendig skelet van botten


Voorbeelden: insecten, spinnen, kreeften.

Dit is een belangrijke koppeling met het begrip uitwendig skelet. Laat leerlingen de naam 'geleedpotigen' verbinden aan gelede poten.

Stam: gewervelden

Kenmerken van gewervelden:

  • inwendig skelet

  • een wervelkolom

  • tweezijdig symmetrisch

  • stevig lichaam met goede ondersteuning


Voorbeelden: vis, amfibie, reptiel, vogel, zoogdier.

Verbind hier expliciet het begrip inwendig skelet aan de wervelkolom als herkenningspunt.

Stammen vergelijken

De zes stammen verschillen vooral in bouw:


  • sponzen: niet symmetrisch

  • holtedieren: vaak veelzijdig symmetrisch

  • wormen: tweezijdig symmetrisch, geen poten

  • weekdieren: zacht lichaam

  • geleedpotigen: uitwendig skelet

  • gewervelden: inwendig skelet en wervelkolom

Gebruik deze slide als samenvattend overzicht voor de klasificatie op basis van herkenbare kenmerken.

Begrippenlijst

symmetrisch - in twee gelijke helften te verdelen

tweezijdig symmetrisch - op één manier in twee gelijke helften te verdelen

veelzijdig symmetrisch - op meerdere manieren in twee gelijke helften te verdelen

niet symmetrisch - op geen enkele manier in twee gelijke helften te verdelen

skelet - de stevige delen in het lichaam van een dier

inwendig skelet - skelet dat binnen in het lichaam zit

uitwendig skelet - skelet dat aan de buitenkant van het lichaam zit

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

stam - een grote groep dieren met dezelfde kenmerken

sponzen - stam van eenvoudige waterdieren zonder symmetrische bouw

holtedieren - stam van vooral waterdieren die vaak veelzijdig symmetrisch zijn

wormen - stam van dieren met een langgerekt lichaam zonder poten

weekdieren - stam van dieren met een zacht lichaam

geleedpotigen - stam van dieren met een uitwendig skelet en gelede poten

gewervelden - stam van dieren met een inwendig skelet en een wervelkolom

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat betekend symmetrie?


Deze slide heeft geen instructies

Zijn wij,mensen, niet/tweezijdig/veelzijdig symetrisch?

Deze slide heeft geen instructies

Noem een diersoort met een uitwendig skelet.

Deze slide heeft geen instructies

Noem een kenmerk van de gewervelde dieren.

Deze slide heeft geen instructies