Eetstoornissen
Door: S. Dernison en L.L. Derkx
Afdeling: kindergeneeskunde
Eetstoornissen
Door: S. Dernison en L.L. Derkx
Afdeling: kindergeneeskunde
Wat is het verschil tussen een voedings- en eetstoornis?
Definities
Eetprobleem = 'gedrag gerelateerd aan niet willen/ kunnen/ durven/ mogen eten/drinken en dat spanning/ bezorgdheid oproept bij kind/ ouders, maar groei + gezondheid /(psychosociale) ontwikkeling van kind NIET bedreigt.'
Eetstoornis = 'eetprobleem dat, zonder aantoonbare actuele medische oorzaak, zo langdurig/ ernstig is dat het de groei/ gezondheid/ (psychosociale) ontwikkeling van kind bedreigt.'
Voedingsprobleem = 'probleem gerelateerd aan opname & vertering voedsel, dat spanning/ bezorgdheid oproept bij het kind/ ouders, maar waarbij de gezondheid/ groei van kind NIET bedreigd'
Voedingsstoornis = 'stoornis in opname & vertering van voedsel, die zo langdurig/ ernstig is dat gezondheid/ groei/ (psychosociale) ontwikkeling van kind bedreigd.'
Welke voedings- en eetstoornissen kennen jullie?
Eet- en voedingsstoornissen DSM-5
Eetstoornissen:
Anorexia nervosa
Boulimia nervosa
Eetbuistoornissen
Voedingsstoornissen
PICA
Ruminatiestoornis
ARFID
Hoe vaak komt het voor?
Geen/weinig prevalentiecijfers kinderen
Tot wel de helft van alle kinderen eet op een bepaald moment in hun leven erg selectief, maar meestal herstel.
Op zuigelingen-, peuter- en kleuterleeftijd even vaak eetproblemen bij jongens en meisjes
Met toename leeftijd, verschuift het voorkomen van met name anorexia en boulimia naar vaker bij meisjes dan jongens
Anorexia nervosa
DSM-5: langdurig minder inname dan nodig (laag lichaamsgewicht), angst aankomen, amenorroe, verstoorde lichaamsbeleving
2 types: 1. restrictief, 2. eetbuien + compensatie
Alarmsympt: bradycardie <40, nierfunctiestoornissen, collaberen, meerdere dagen voedselweigering
Ontstaan: erfelijkheid, omgeving, psychologisch, meestal begin puberteit, nu vroegere piek
LO: gewicht, lengte, temp.
Diagnostiek: >2 SCOFF, anamnese mbv ChEDE17, aanvullend onderzoek somatisch
Beh: trias, FBT (jong), CGT (iets ouder), terughoudend medicatie
Wat is het belangrijkste verschil tussen boulimia en anorexia nervosa?
Welke afwijkingen zie je bij lichamelijk onderzoek vaak bij Boulimia nervosa?
Boulimia nervosa
DSM-5: recidiverende eetbuistoornissen + inadequaat compensatoir gedrag, minstens 2x p wk + > 3 mnd, zelfbeeld onevenredig bepaald door gewicht, niet uitsluitend tijdens episode AN
Types: 1. purgerend, 2. niet-purgerend
Braakcyclus: tijdens --> stijging adrenaline, na --> stijging endorfine , verandering hormonaal o.a. CCK
Ontstaan: erfelijk, sociaal, psychisch, impulsiviteit + controleverlies
Diagnostiek: SCOFF, EPS, LO, tandarts!, vergelijkbaar AN
Behandeling: vergelijkbaar AN
Ntvt. (2025, 3 november). Serie: Psychische stoornissen in de mondzorgpraktijk. Voedings- en eetstoornissen. NTVT. https://www.ntvt.nl/vakverdieping/toerisme/20590/serie-psychische-stoornissen-in-de-mondzorgpraktijk-voedings-en-eetstoornissen
Eetbuistoornissen
Binge Eating Disorder (BED)
DSM-5: episode van grotere hoeveelheid voedsel eten dan normaal, gevoel van geen controle, hangt samen met ≥3:
Alleen eten
Achteraf schuldig voelen
Grote hoeveelheid nuttigen
Bang voor onaangenaam gevoel bij dooreten
Snel eten
Verhoogde BMI
Geen invloed groeisnelheid
Oedeem
Uitgezette maag
Onzekerheid door verstoord zelfbeeld
Behandeling:
CGT
diëtistische begeleiding
systeemtherapie (bij problemen binnen het gezin)
Gespecificeerde voedings- of eetstoornissen
ARFID
PICA
Ruminatiestoornis
Waar staat ARFID voor?
ARFID = avoidant/restrictive food intake disorder
Sinds 2013 officieel opgenomen in de DSM
DSM-5: selectief eetgedrag en/of restrictief eetgedrag waardoor te weinig voedingsstoffen
Jongere patiënten en vaker jongens
3 profielen
Restrictief: gebrek interesse voeding en eten – weinig/geen hongerprikkels, eten vergeten.
Vermijding ivm sensorische eigenschappen (smaak, geur, kleur, textuur)
Vermijding ivm zorgen/angst voor aversieve consequenties
Angst om te slikken, stikken, kokhalzen, overgeven, (buik)pijn of allergische reactie
Kenmerken ARFID
Gewichtsverlies
Onvoldoende gewichtstoename tijdens groei
Voedingsdeficiënties
Afhankelijkheid sondevoeding
Afhankelijkheid voedingssupplementen
Verstoring psychosociaal functioneren
Vaak comorbiditeit met angststoornis, stemmingsstoornis, ASS of ADHD
Behandeling ARFID
Herstel groei en functioneren:
Welke voeding wordt geaccepteerd
Suppletie deficiënties
Evt bijvoeding/sondevoeding
Hongerprovocatie (tot 2j) in klinische ziekenhuisopname, medische en psychologische begeleiding
Toegepaste gedragstherapie (jonge kinderen)
SLIK-programma:
Forward-chaining (stapsgewijs leren)
Exposure in vorm van systematische desensitisatie
CGT
Family based treatment
De klinische presentatie van ARFID lijkt op Anorexia nervosa, wat is een belangrijk verschil?
PICA
Latijnse naam ekster (pica pica)
Niet-eetbare dingen (zand, bladeren, steentjes, papier, aarde, glas, klei) eten gedurende ≥ 1m, niet passend bij ontwikkelingsleeftijd of cultuur
Diagnose wordt niet gesteld < 2j
Risicofactoren: ontwikkelingsachterstand, verwaarlozing
Vaak comorbiditeit:
Verstandelijke beperking
Autismespectrumstoornis
Komt soms aan licht door complicaties:
Darmobstructies
Darmperforaties
darminfecties
Ruminatiestoornis
Herhaaldelijk regurgiteren en herkauwen van voedsel, ≥ 1m, kort na de maaltijd
Voedsel terugbrengen naar mond, zonder misselijkheid, kokhalzen of gastro-intestinale aandoening
Voedsel uitgespuugd of opnieuw gekauwd en doorgeslikt
Geen somatische oorzaak (reflux)
Indien langdurig en uitspugen: gewichtsverlies, ondervoeding, groeiachterstand, gebitsproblemen
Behandeling: gedragstherapie
Casus
Op SEH: 9-jarige jongen
RvK: acute lethargie en ernstige uitdroging na weigeren te drinken.
Achtergrond: in 6 weken 12% afgevallen na een heftig kokhalsincident.
Welke aanvullende vragen?
Geen verstoord lichaamsbeeld, maar wel extreme angst voor voedsel en vloeistoffen.
Welke aanvullend onderzoek? DD? Beleid?
Take home
Anorexia: gewichtsverlies kan atypisch zijn bij kinderen, restrectief vs eetbuien
Boulimia: purgerend vs niet-purgerend
Vertraagde groei en laag gewicht: anorexia, ARFID, PICA, ruminatiestoornis
Overgewicht: eetbuistoornis
Betrek andere zorgverleners, ouders en kind!
ARFID = avoidant/restrictive food intake disorder
PICA = niet-eetbare stoffen eten
Ruminatiestoornis = terugbrengen van voedsel in mond, herkauwen/uitspugen, kort na maaltijd
Tips
Literatuur
Akwa GGZ. (2025). 1. Introductie - Eetstoornissen. GGZ Standaarden. https://www.ggzstandaarden.nl/zorgstandaarden/eetstoornissen/introductie
Nederlandse Academie voor Eetstoornissen. (n.d.). Behandeling. Geraadpleegd op 7 september 2026, van https://naeweb.nl/behandeling/
Betrouwbare kennis over psychische problemen bij kinderen en jongeren. (2026, 4 september). Eetstoornissen - Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie. Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie. https://kenniscentrum-kjp.nl/ouders/eetstoornissen/
Horton, E., Pijnenburg, L., Van Furth, E., & Van Geelkerken, L. (2022). Een praktische handreiking voor de eerste lijn bij eetstoornissen. Huisarts en Wetenschap, 66(2), 36–39. https://doi.org/10.1007/s12445-022-2159-6
2.1 Begripsbepaling - Nederlands Centrum Jeugdgezondheid. (2026, 6 september). Nederlands Centrum Jeugdgezondheid. https://www.jgzrichtlijnen.nl/richtlijn/jgz-richtlijn-voeding-en-eetgedrag/2-definities-en-achtergrondinformatie/2-1-begripsbepaling/
Dumont, E., Huskens, B., Seys, D., Rensen, H., Duker, P., & Mulkens, S. (z.d.). Het SLIK-programma: Behandelprotocol voor vermijdende/restrictieve voedselinnamestoornis bij jonge kinderen. ProtocollenWijzer. https://protocollenwijzer.nl/protocollen/het-slik-programma/
Snijders, R., & Smit, V. (2019). Compendium geneeskunde 2.0: Boek 1.