Hoofdstuk 3 · De Tweede Wereldoorlog
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
Hoe ga je nu om met de Tweede Wereldoorlog? Over monumenten, je inleven en een oordeel vormen.
Gemaakt bij Memo 3 havo, 5e editie
Hoofdstuk 3 · De Tweede Wereldoorlog
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
Hoe ga je nu om met de Tweede Wereldoorlog? Over monumenten, je inleven en een oordeel vormen.
Gemaakt bij Memo 3 havo, 5e editie
Welkom. Vandaag gaat het niet over nieuwe gebeurtenissen, maar over hoe wij naar de oorlog kijken. ± 1 min. Image credit: Lệ Xuân, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
Dit leer je
Je kunt uitleggen welke betekenis monumenten van de Tweede Wereldoorlog nu voor ons hebben.
Je kunt je inleven in de historische situatie van mensen in de oorlog en een beargumenteerd oordeel geven over hun keuzes.
Hier zijn we: tijdvak 9, de Tijd van de wereldoorlogen (1900 – 1950)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
9
Twee doelen: wat betekent het verleden nu (monumenten), en hoe oordeel je eerlijk over mensen van toen. ± 1 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
A C T I V E R E N
Wat weet je al over monumenten en herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog?
Laat de klas woorden en voorbeelden intypen: 4 mei, Nationaal Monument op de Dam, het Anne Frank Huis, struikelstenen, twee minuten stilte. Haal er een paar uit en vraag waarom die plekken of dagen er zijn. ± 3 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
T E R U G B L I K
Uit: §3.4 De bezetting van Nederland
Wat is collaboratie?
Je verbergen voor de bezetter
Actief verzet plegen tegen de bezetter
Samenwerken met de bezetter
Vluchten naar het buitenland
Goed is C. Verbergen is onderduiken en verzet is tegen de bezetter. Dit zijn precies de keuzes waar we straks een oordeel over leren vormen. ± 1 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
Monumenten: herinneringen voor het heden
Monumenten zijn tastbare herinneringen aan het verleden. Ze zijn opgericht om gebeurtenissen van vroeger niet te vergeten.
Het Anne Frank Huis in Amsterdam herinnert aan het leven van Anne Frank en haar familie in de Tweede Wereldoorlog.
Een monument kan een gebouw zijn, maar ook een beeld of een plek. Vraag: welk monument kennen jullie uit de buurt? Vertel kort wie Anne Frank was: ze dook in 1942 met haar familie en vier anderen onder in het Achterhuis. In augustus 1944 werden ze ontdekt en gedeporteerd. Anne stierf begin 1945 in Bergen-Belsen, vijftien jaar oud; alleen haar vader Otto overleefde. ± 2 min. Image credit: Mike Labrum, Unsplash
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
Een brug tussen verleden en heden
Een monument vertelt een verhaal over vroeger, maar zet ons ook nu aan het denken. Het maakt ons bewust van het leed dat mensen toen hebben ervaren en van het belang van vrijheid en tolerantie.
Zo kunnen we onze eigen normen en waarden onderzoeken. We kunnen ons afvragen: wat zouden wij hebben gedaan? Hoe zorgen we dat zoiets nooit meer gebeurt?
Leg de nadruk op de brug: een monument gaat over toen, maar de betekenis zit in nu. Normen en waarden komen in het tweede blok terug. ± 2 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
V R A A G 1
Zijn de stellingen juist?
1 Monumenten kunnen ons helpen om fouten uit het verleden niet te herhalen.
2 Monumenten zijn alleen van belang voor de directe nabestaanden.
Alleen stelling 1 is juist
Alleen stelling 2 is juist
Beide stellingen zijn juist
Beide stellingen zijn onjuist
Goed is A. Monumenten hebben een bredere functie: ze zijn voor iedereen die wil nadenken over wat er gebeurd is. Stelling 2 is onjuist. ± 1 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
V R A A G 2
Hoe kan een oorlogsmonument betekenis hebben voor iemand die in vrede leeft?
Voorbeeld van een goed antwoord: het maakt bewust van de offers voor onze vrijheid, en dat vrede niet vanzelfsprekend is. Het kan dankbaarheid en verantwoordelijkheid oproepen om die vrede te behouden. Let op: de leerling moet een reden geven, niet alleen zeggen dat het belangrijk is. ± 3 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
Een beargumenteerd oordeel
Een beargumenteerd oordeel is meer dan een mening. Je ondersteunt het met feiten en een logische redenering.
Je let op de historische situatie waarin mensen zich bevonden: wat speelde er toen, en welke persoonlijke omstandigheden speelden mee? Dan begrijp je beter waarom iemand deed wat hij deed.
Benadruk het verschil met een mening uit klas 1 en 2: een beargumenteerd oordeel heeft argumenten, uit feiten en een redenering. ± 2 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
Je inleven: toen en nu
Mensen toen
Ze hadden andere kennis. Ze leefden onder druk van de bezetter. Hun normen en waarden (wat zij normaal en belangrijk vonden) waren anders.
Wij nu
Wij weten hoe de oorlog afliep. Wij hebben andere normen en waarden. Je inleven is proberen te zien hoe het voor hen was, zonder onze kennis van nu.
Het is niet eerlijk om mensen uit de oorlog te beoordelen met de kennis en de maatstaven van nu. Je inleven betekent niet dat je het eens bent met wat ze deden. Het helpt om te begrijpen waarom ze het deden. ± 3 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
V A A R D I G H E I D E E N B E A R G U M E N T E E R D O O R D E E L G E V E N
1 Wat was de historische situatie van deze persoon?
2 Wat wist en vond men toen? Denk aan kennis, normen en waarden.
3 Wat is dan jouw oordeel, en welke feiten en redenen ondersteunen het?
Dit is de stappenreeks die ze straks toepassen. Loop de drie vragen kort langs. ± 2 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
V R A A G 3
Een Nederlander helpt in 1942 een onderduiker niet, uit angst voor straf. Welke zin is een beargumenteerd oordeel?
Dat was laf, want ik had het zeker gedaan.
Dat is begrijpelijk, want hulp aan onderduikers werd zwaar gestraft. Toch had hij ook anders kunnen kiezen.
Dat maakt niet uit, het is lang geleden.
Hij was gewoon een slecht mens.
Goed is B: het noemt de situatie (zware straf), houdt rekening met toen, en komt tot een oordeel met een reden. A projecteert onze mening van nu, C en D geven geen argument. ± 2 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
V R A A G 4
Zijn de stellingen juist?
1 Mensen uit het verleden handelden altijd rationeel.
2 Historische kennis helpt ons hun keuzes te begrijpen.
Alleen stelling 1 is juist
Alleen stelling 2 is juist
Beide stellingen zijn juist
Beide stellingen zijn onjuist
Goed is B. Mensen toen maakten niet altijd rationele keuzes, net als nu. Kennis van de situatie helpt wel om hun keuzes te begrijpen. ± 1 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
V R A A G 5
Waarom houd je bij een oordeel over mensen uit het verleden rekening met hun normen en waarden?
Omdat die gelijk zijn aan die van nu
Omdat ze hun gedrag en beslissingen beïnvloedden
Omdat ze er niet toe doen voor geschiedenis
Omdat ze alleen de wetten van toen verklaren
Goed is B. A is onjuist: normen en waarden verschillen juist. C en D onderschatten hun rol. ± 1 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
E X I T 1
Wat vraag je je af bij een oorlogsmonument, als je je inleeft in mensen van toen?
Open reflectievraag, geen vast antwoord. Goed is een vraag of gedachte die over de situatie of keuzes van mensen toen gaat: "Wat zou ik hebben gedaan?" of "Waarom keken zoveel mensen weg?". ± 2 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
E X I T 2
Zet de stappen van een beargumenteerd oordeel in volgorde.
De volgorde volgt de vaardigheid: eerst de situatie, dan inleven, dan argumenten verzamelen, dan pas je oordeel. ± 2 min.
§ 3 . 5
Betekenis geven en je inleven
Begrippen
Monument
Een tastbare herinnering aan het verleden, opgericht om niet te vergeten.
Beargumenteerd oordeel
Een oordeel dat je ondersteunt met feiten en een logische redenering.
Je inleven
Proberen te begrijpen hoe het voor mensen van toen was.
Historische situatie
De omstandigheden waarin mensen toen leefden en kozen.
Normen en waarden
Wat mensen in een tijd normaal en belangrijk vonden.
Loop de begrippen langs en laat een leerling er een in eigen woorden uitleggen. ± 2 min.