Verbanden tussen zinnen
Verbanden tussen zinnen
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan verbanden tussen zinnen herkennen en passende signaalwoorden gebruiken.
Deze slide heeft geen instructies
Uitleg!
Deze slide heeft geen instructies
Welke signaalwoorden ken je al?
Gebruik de woordwolk als start: laat leerlingen woorden noemen als ook, maar, als, want, daarom. Vraag daarna kort welk verband zo'n woord vaak aangeeft.
Deze slide heeft geen instructies
Zinnen horen bij elkaar
In een alinea staan zinnen niet los van elkaar.
Ze bouwen samen aan één onderwerp of één uitleg.
Om een tekst goed te begrijpen of te schrijven, moet je zien hoe zinnen met elkaar verbonden zijn.
Open vanuit herkenning: leerlingen lezen vaak wel losse zinnen, maar letten minder op de verbinding ertussen. Benadruk dat tekstverband helpt bij lezen én schrijven.
Wat is een tekstverband?
Een tekstverband laat zien hoe zinnen of zinsdelen met elkaar samenhangen.
Dat verband kan gaan over:
aanvulling
tegenstelling
oorzaak en gevolg
voorwaarde
uitleg of voorbeeld
Deze slide heeft geen instructies
Signaalwoorden wijzen de weg
Signaalwoorden maken een tekstverband zichtbaar.
Voorbeelden zijn ook, maar en als.
Door op deze woorden te letten, zie je sneller wat een schrijver bedoelt.
Leg uit dat een signaalwoord niet altijd letterlijk nodig is om een verband te voelen, maar dat het vaak wel duidelijk maakt welk verband bedoeld wordt.
Ook in lange zinnen
Niet alleen losse zinnen hebben verband.
Ook binnen lange zinnen kunnen delen met elkaar samenhangen.
Signaalwoorden verbinden dan twee stukjes van dezelfde zin.
Maak hier expliciet de stap van alinea naar zinsniveau, omdat dat in het lesdoel genoemd wordt.
Wat maakt een signaalwoord vooral duidelijk?
het tekstverband
de alinealengte
de leestijd
de spelling
Sluit aan op slides 2-5: signaalwoorden laten zien hoe zinnen of zinsdelen met elkaar samenhangen.
Vul de juiste woorden in
Zinnen in een alinea staan niet los van elkaar. Ze hebben een tekstverband en bouwen samen aan één onderwerp. Een signaalwoord maakt zo'n verband zichtbaar. Dat kan ook binnen lange zinnen gebeuren.
De drie kernbegrippen uit het eerste blok worden herhaald: tekstverband, signaalwoord en lange zinnen.
Aanvullend verband
Bij een aanvullend verband komt er informatie bij.
Veelgebruikte signaalwoorden:
ook
en
daarnaast
bovendien
Voorbeeld: Sara leest veel en zij schrijft ook graag.
Deze slide heeft geen instructies
Tegenstellend verband
Bij een tegenstellend verband botsen twee ideeën met elkaar.
Veelgebruikte signaalwoorden:
maar
toch
echter
Voorbeeld: Hij wilde mee, maar hij was ziek.
Benadruk dat tegenstelling niet altijd ruzie of conflict betekent; het gaat om een verschil of omkering in de informatie.
Voorwaardelijk verband
Bij een voorwaardelijk verband gebeurt iets alleen onder een voorwaarde.
Veelgebruikte signaalwoorden:
als
indien
wanneer
Voorbeeld: Als je oefent, schrijf je duidelijker.
Voor HAVO A2/B1 is 'indien' vooral herkenning, niet actieve productie. De kern is dat leerlingen 'als' als voorwaarde leren zien.
Oorzaak en gevolg
Soms legt een tekst uit waardoor iets gebeurt en wat het gevolg is.
Veelgebruikte signaalwoorden:
doordat
daarom
waardoor
Voorbeeld: Het regende hard, daarom bleef iedereen binnen.
Deze slide heeft geen instructies
Uitleg en voorbeeld
Een schrijver kan iets verder uitleggen of een voorbeeld geven.
Veelgebruikte signaalwoorden:
namelijk
want
bijvoorbeeld
Voorbeeld: Neem warme kleding mee, want het wordt koud.
'Want' kan ook dicht bij oorzaak liggen; houd het hier functioneel: het geeft een toelichting of reden bij wat ervoor staat.
Welk signaalwoord past bij een tegenstelling?
ook
maar
als
daarom
Controleert of leerlingen de veelvoorkomende verbanden en signaalwoorden uit slides 6-10 kunnen onderscheiden.
Kies het passende signaalwoord
Sara leest veel en zij schrijft ook graag. Hij wilde mee, maar hij was ziek. Als je oefent, schrijf je duidelijker. Het regende hard, daarom bleef iedereen binnen.
Gebruikt de voorbeelden van de contentslides bijna letterlijk, zodat de aandacht naar het verband gaat en niet naar nieuwe inhoud.
Het juiste signaalwoord kiezen
Kijk eerst naar het verband
Vraag jezelf af:
komt er iets bij?
is er een verschil?
is er een voorwaarde?
is er een reden of gevolg?
Het signaalwoord moet passen bij de bedoeling van de zin.
Niet elk woord past overal.
Een verkeerd signaalwoord maakt een tekst onduidelijk.
Kies daarna het woord
Dit is de kern van formuleren: niet woordenlijstjes leren, maar eerst het verband bepalen en daarna pas het woord kiezen.
Wat kijk je eerst na vóór je een signaalwoord kiest?
Bespreek dat leerlingen eerst het soort verband moeten bepalen: aanvulling, tegenstelling, voorwaarde of oorzaak/gevolg. Daarna kiezen ze pas een passend signaalwoord.
Wat doe je eerst als je een signaalwoord kiest?
het woord onthouden
de zin inkorten
het verband bepalen
de volgorde wijzigen
Sluit direct aan op slide 11: eerst het verband, daarna het woord.
Waarom dit belangrijk is
Met duidelijke tekstverbanden wordt een tekst:
makkelijker te lezen
logischer opgebouwd
duidelijker voor de lezer
Goede signaalwoorden helpen dus bij begrijpen én formuleren.
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd over signaalwoorden?
Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen kort benoemen wat ze geleerd hebben, bijvoorbeeld soorten verbanden of het kiezen van passende signaalwoorden.
Welk deel vond jij het lastigst?
Laat leerlingen terugkijken op hun leerproces. Mogelijke punten: voorbeelden hielpen, schema met verbanden hielp, kiezen tussen woorden was lastig.
Begrippenlijst
tekstverband - de samenhang tussen zinnen of zinsdelen
signaalwoord - woord dat een tekstverband duidelijk maakt
aanvullend verband - er komt informatie bij
tegenstellend verband - twee ideeën verschillen van elkaar
voorwaardelijk verband - iets gebeurt alleen als aan een voorwaarde is voldaan
oorzaak en gevolg - iets gebeurt, en dat leidt tot een resultaat
uitleg - extra toelichting bij een zin of uitspraak
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
voorbeeld - een concreet geval dat iets duidelijk maakt
alinea - groep zinnen die bij hetzelfde deelonderwerp horen
zinsdeel - een deel van een zin dat een eigen functie heeft
voorwaarde - eis waaraan eerst voldaan moet worden
gevolg - wat er daarna gebeurt
tegenstelling - verschil of omkering tussen twee ideeën
aanvulling - extra informatie die erbij komt
Deze slide heeft geen instructies