Formuleren: verbanden tussen zinnen

Verbanden tussen zinnen

1 / 26
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 26 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Verbanden tussen zinnen

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan verbanden tussen zinnen herkennen en passende signaalwoorden gebruiken.

Deze slide heeft geen instructies

Uitleg!


Deze slide heeft geen instructies

Welke signaalwoorden ken je al?

Gebruik de woordwolk als start: laat leerlingen woorden noemen als ook, maar, als, want, daarom. Vraag daarna kort welk verband zo'n woord vaak aangeeft.

Deze slide heeft geen instructies

Zinnen horen bij elkaar

In een alinea staan zinnen niet los van elkaar.


Ze bouwen samen aan één onderwerp of één uitleg.


Om een tekst goed te begrijpen of te schrijven, moet je zien hoe zinnen met elkaar verbonden zijn.

Open vanuit herkenning: leerlingen lezen vaak wel losse zinnen, maar letten minder op de verbinding ertussen. Benadruk dat tekstverband helpt bij lezen én schrijven.

Wat is een tekstverband?

Een tekstverband laat zien hoe zinnen of zinsdelen met elkaar samenhangen.


Dat verband kan gaan over:

  • aanvulling

  • tegenstelling

  • oorzaak en gevolg

  • voorwaarde

  • uitleg of voorbeeld

Deze slide heeft geen instructies

Signaalwoorden wijzen de weg

Signaalwoorden maken een tekstverband zichtbaar.


Voorbeelden zijn ook, maar en als.


Door op deze woorden te letten, zie je sneller wat een schrijver bedoelt.

Leg uit dat een signaalwoord niet altijd letterlijk nodig is om een verband te voelen, maar dat het vaak wel duidelijk maakt welk verband bedoeld wordt.

Ook in lange zinnen

Niet alleen losse zinnen hebben verband.


Ook binnen lange zinnen kunnen delen met elkaar samenhangen.


Signaalwoorden verbinden dan twee stukjes van dezelfde zin.

Maak hier expliciet de stap van alinea naar zinsniveau, omdat dat in het lesdoel genoemd wordt.

Wat maakt een signaalwoord vooral duidelijk?

A

het tekstverband

B

de alinealengte

C

de leestijd

D

de spelling

Sluit aan op slides 2-5: signaalwoorden laten zien hoe zinnen of zinsdelen met elkaar samenhangen.

Vul de juiste woorden in

Zinnen in een alinea staan niet los van elkaar. Ze hebben een tekstverband en bouwen samen aan één onderwerp. Een signaalwoord maakt zo'n verband zichtbaar. Dat kan ook binnen lange zinnen gebeuren.

tekstverband
signaalwoord
lange zinnen
tegenstelling
alinea
voorbeeld
voorwaarde

De drie kernbegrippen uit het eerste blok worden herhaald: tekstverband, signaalwoord en lange zinnen.

Aanvullend verband

Bij een aanvullend verband komt er informatie bij.


Veelgebruikte signaalwoorden:

  • ook

  • en

  • daarnaast

  • bovendien


Voorbeeld: Sara leest veel en zij schrijft ook graag.

Deze slide heeft geen instructies

Tegenstellend verband

Bij een tegenstellend verband botsen twee ideeën met elkaar.


Veelgebruikte signaalwoorden:

  • maar

  • toch

  • echter


Voorbeeld: Hij wilde mee, maar hij was ziek.

Benadruk dat tegenstelling niet altijd ruzie of conflict betekent; het gaat om een verschil of omkering in de informatie.

Voorwaardelijk verband

Bij een voorwaardelijk verband gebeurt iets alleen onder een voorwaarde.


Veelgebruikte signaalwoorden:

  • als

  • indien

  • wanneer


Voorbeeld: Als je oefent, schrijf je duidelijker.

Voor HAVO A2/B1 is 'indien' vooral herkenning, niet actieve productie. De kern is dat leerlingen 'als' als voorwaarde leren zien.

Oorzaak en gevolg

Soms legt een tekst uit waardoor iets gebeurt en wat het gevolg is.


Veelgebruikte signaalwoorden:

  • doordat

  • daarom

  • waardoor


Voorbeeld: Het regende hard, daarom bleef iedereen binnen.

Deze slide heeft geen instructies

Uitleg en voorbeeld

Een schrijver kan iets verder uitleggen of een voorbeeld geven.


Veelgebruikte signaalwoorden:

  • namelijk

  • want

  • bijvoorbeeld


Voorbeeld: Neem warme kleding mee, want het wordt koud.

'Want' kan ook dicht bij oorzaak liggen; houd het hier functioneel: het geeft een toelichting of reden bij wat ervoor staat.

Welk signaalwoord past bij een tegenstelling?

A

ook

B

maar

C

als

D

daarom

Controleert of leerlingen de veelvoorkomende verbanden en signaalwoorden uit slides 6-10 kunnen onderscheiden.

Kies het passende signaalwoord

Sara leest veel en zij schrijft ook graag. Hij wilde mee, maar hij was ziek. Als je oefent, schrijf je duidelijker. Het regende hard, daarom bleef iedereen binnen.

ook
maar
Als
daarom
toch
en
wanneer
namelijk

Gebruikt de voorbeelden van de contentslides bijna letterlijk, zodat de aandacht naar het verband gaat en niet naar nieuwe inhoud.

Het juiste signaalwoord kiezen

Kijk eerst naar het verband

Vraag jezelf af:

  • komt er iets bij?

  • is er een verschil?

  • is er een voorwaarde?

  • is er een reden of gevolg?

Het signaalwoord moet passen bij de bedoeling van de zin.


Niet elk woord past overal.


Een verkeerd signaalwoord maakt een tekst onduidelijk.

Kies daarna het woord

Dit is de kern van formuleren: niet woordenlijstjes leren, maar eerst het verband bepalen en daarna pas het woord kiezen.

Wat kijk je eerst na vóór je een signaalwoord kiest?

Bespreek dat leerlingen eerst het soort verband moeten bepalen: aanvulling, tegenstelling, voorwaarde of oorzaak/gevolg. Daarna kiezen ze pas een passend signaalwoord.

Wat doe je eerst als je een signaalwoord kiest?

A

het woord onthouden

B

de zin inkorten

C

het verband bepalen

D

de volgorde wijzigen

Sluit direct aan op slide 11: eerst het verband, daarna het woord.

Waarom dit belangrijk is

Met duidelijke tekstverbanden wordt een tekst:

  • makkelijker te lezen

  • logischer opgebouwd

  • duidelijker voor de lezer


Goede signaalwoorden helpen dus bij begrijpen én formuleren.

Deze slide heeft geen instructies

Wat heb jij vandaag geleerd over signaalwoorden?

Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen kort benoemen wat ze geleerd hebben, bijvoorbeeld soorten verbanden of het kiezen van passende signaalwoorden.

Welk deel vond jij het lastigst?

Laat leerlingen terugkijken op hun leerproces. Mogelijke punten: voorbeelden hielpen, schema met verbanden hielp, kiezen tussen woorden was lastig.

Begrippenlijst

tekstverband - de samenhang tussen zinnen of zinsdelen

signaalwoord - woord dat een tekstverband duidelijk maakt

aanvullend verband - er komt informatie bij

tegenstellend verband - twee ideeën verschillen van elkaar

voorwaardelijk verband - iets gebeurt alleen als aan een voorwaarde is voldaan

oorzaak en gevolg - iets gebeurt, en dat leidt tot een resultaat

uitleg - extra toelichting bij een zin of uitspraak

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

voorbeeld - een concreet geval dat iets duidelijk maakt

alinea - groep zinnen die bij hetzelfde deelonderwerp horen

zinsdeel - een deel van een zin dat een eigen functie heeft

voorwaarde - eis waaraan eerst voldaan moet worden

gevolg - wat er daarna gebeurt

tegenstelling - verschil of omkering tussen twee ideeën

aanvulling - extra informatie die erbij komt

Deze slide heeft geen instructies