Havo 3 HFST 4 De Koude Oorlog KXS

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 3

HFST 4: De Koude Oorlog

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Welk land is in het groen te zien op beide kaarten?

Welk land is in het groen te zien op beide kaarten?

Waarom was het zo belangrijk om communist te zijn in Tsjecho-Slowakije?

Par. 4.1 – Een verdeeld Europa

• Je kunt uitleggen wat de oorzaken waren van de Koude Oorlog en welke gevolgen die oorlog had voor Europa.

• Je kunt beschrijven hoe Duitsland zich tussen 1945 en 1970 politiek en economisch ontwikkelde.

• Je kunt uitleggen hoe de NAVO en het Warschaupact ontstonden.

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Einde Tweede Wereldoorlog

• Hitler pleegt zelfmoord + overgave Duitsland (april/mei 1945)

• Strijd tussen VS en Japan gaat door

• Einde WOII: atoombommen op Hiroshima en Nagasaki

• Overgave Japan

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Einde Tweede Wereldoorlog

• Conferenties van Jalta en Potsdam (februari/juli-aug 1945)

• Afspraken geallieerden:

1. Duitsland verdeeld in vier bezettingszones

2. Stimuleren economische en politieke ontwikkeling Europa

3. Nauwe samenwerking

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Sleep de antwoorden naar de juiste plek

Russische bezettingszone

Franse bezettingszone

Europa tijdens de Koude Oorlog

• De afspraken leiden tot niets...

• Oorzaak: botsende ideologieën, kapitalisme en communisme

• Ideologie: samenhang van ideeën over hoe een samenleving eruit moet zien (politiek, economie, cultuur etc.)

• Scheiding West en Oost: het IJzeren Gordijn

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Kapitalisme

Communisme

Wat weet je van deze ideologieën?

Europa tijdens de Koude Oorlog

• Marshallplan, het economisch hulpprogramma voor Europa

• Gevolg voor DU: Wirtschaftswunder

• Waarom?

1. Invloed kapitalisme uitbreiden + communisme beperken

2. Stimuleren wederopbouw in Europa + sterkere handelspartner

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Europa tijdens de Koude Oorlog

• Ontstaan definitieve scheiding tussen het Oostblok en Westen

• Oorzaken:

1. Blokkade van Berlijn (1948)
   --> gevolg: ontstaan DDR en BRD

2. Warschaupact en NAVO

3. Berlijnse Muur (1961)

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

De Berlijnse Muur (1961)

Par. 4.1 – Schoolwerk

Lezen: blz. 21 t/m 24

Maken: opdrachten 2, 4, 5, 8, 9, 11, 13, 14 

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Werkpleinles week 6

• Kapitalisme versus communisme.

• Bekijken filmpje schooltv (zie studiewijzer, werkpleinles week 6) + gebruiken par. 4.1 en denk terug aan hoofdstuk 2!

• Opdracht: schrijf voor jezelf de kenmerken op van beide ideologieën en benoem ook de verschillen + de belangrijkste overeenkomst
  (zie voorbeeld hiernaast)

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Toetsmomenten

• Week 14 (31 maart – 4 april)

1. Woensdag 2 april: GP Hoofdstuk 4

2. Vrijdag 4 april: Kijkvragen bij ‘Das Leben der Anderen’ met behulp van aantekeningen

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Aantekeningen Das Leben der Anderen

• Waar maak je aantekeningen van? Enkele tips:

1. (Hoofd)personages

2. Sfeer en setting (context)

3. Verhaallijn

4. Boodschap???

5. Kortom: wat, wie, waar, hoe en waarom is er in de film te zien?

6. Recensies online!!!  welke zijn betrouwbaar?

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Par. 4.2 – Een verdeelde wereld

• Je kunt met een voorbeeld uitleggen hoe ook buiten Europa de spanningen tussen de wereldmachten opliepen.

• Je kunt uitleggen hoe de oorlog in Vietnam ontstond en welke gevolgen hij had voor de Verenigde Staten.

• Je kunt uitleggen wat wederzijdse afschrikking is en welk effect dit had op de politieke toestand in de wereld.

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Leg uit wat een ideologie is en noem een voorbeeld

Herhaling 4.1

• Vertrouwen tussen geallieerde landen na WO 2 steeds minder door botsende ideologieën

• Trumanleer/doctrine: militaire en economische steun VS aan door het communisme bedreigde landen

• Gevolgen: Koude Oorlog en het IJzeren Gordijn

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Ideologie: ideeën over hoe een samenleving eruit zou moeten zien (politiek, economisch, cultureel)

Oplopende spanningen

Ontwikkelingen in Azië:

• Dominotheorie --> steeds meer Aziatische landen communistisch

• Invloed McCarthyisme in de VS
  --> de red scare

• 1949: China wordt communistisch

• 1950-53: Koreaoorlog
  --> SU steunt Noorden, VS steunt Zuiden

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

McCarthyisme en Koreaoorlog

Vietnamoorlog

• 1954: Vietnam onafhankelijk geworden van Frankrijk

• Voormalige kolonie --> een land of grondgebied dat wordt bestuurd door een ander land of rijk

• Koreaoorlog 2.0 --> Noorden gesteund door SU, Zuiden door VS

• Uiteindelijk verloor de VS om drie redenen…

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Guerrillaoorlog

• Onverwachte en kleinschalige aanvallen

• Voordelig voor de lokale milities
  --> bijv. de Vietcong, een communistische verzetsgroep

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Ontevreden en opstandige bevolking

• Zuid-Vietnam beschuldigd van corruptie vanwege samenwerking met de VS

• Gevolg: Vietnamese bevolking keert zich tegen VS-soldaten

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Westerse landen kritisch

• Hoe? --> oorlog dagelijks te volgen op televisie

• Gevolg: verspreiding beelden van onnodig geweld tegen Vietnamese bevolking

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Hoogtepunt Koude Oorlog

• VS en SU maken veel kernwapens
  --> wapenwedloop

• Doel: wederzijdse afschrikking

• Gevolg: nooit een directe

• Voorbeeld Cuba:

1. Fidel Castro macht veroverd (1959)

2. Sovjet-Unie wordt bondgenoot Cuba

3. Plaatsen van atoomwapens uiteindelijk teruggetrokken door zowel VS als SU

4. Cubacrisis (1962)

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Par. 4.2 – Lees- en maakwerk

• Lezen: 28-30

• Maken: 3, 4, 6, 7, 9, 10, 11

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Par. 4.3 – Het IJzeren Gordijn gaat open

• Je kunt met enkele voorbeelden beschrijven op welke manieren mensen zich tegen communistische overheersing hebben verzet.

• Je kunt uitleggen welke hervormingen Sovjetleider Gorbatsjov doorvoerde en de belangrijkste oorzaken van zijn hervormingen noemen.

• Je kunt de belangrijkste gevolgen noemen van de hervormingen onder Sovjetleider Gorbatsjov.

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Verzet tegen communisme in Europa

• Communistische planeconomie niet succesvol + weinig tot geen politieke vrijheid

• Opstanden tot gevolg:

1. 1956: Hongaarse Opstand

2. 1968: Praagse Lente

3. 1980: vakbond Solidariteit

4. 1989: Roemeense Revolutie

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Filmpje Hongaarse Opstand of Roemeense Revolutie?

1

Hongaarse Opstand

2

Roemeense Revolutie

Het Sovjetsysteem loopt vast

• 1985: Gorbatsjov aan de macht

• Doel Gorbatsjov: corruptie bestrijden en economie verbeteren

• Hoe? --> hervormingen:

1. Glasnost (openheid)

2. Perestrojka (verbouwing)

3. Buitenlandpolitiek --> toenadering tot de VS (bijv. INF-verdrag)

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Ondergang communisme Europa

• Onbedoeld gevolg hervormingen: uiteenvallen Sovjetsysteem

• Hoe nog meer?

1. 1989: IJzeren Gordijn valt uiteen (Hongarije, Polen, Roemenië etc.)

2. November 1989: val van de Berlijnse Muur --> Duitse hereniging (1990)

3. 1991: uiteenvallen Sovjet Unie

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Par. 4.3 – Het IJzeren Gordijn gaat open

• Je kunt met enkele voorbeelden beschrijven op welke manieren mensen zich tegen communistische overheersing hebben verzet.

• Je kunt uitleggen welke hervormingen Sovjetleider Gorbatsjov doorvoerde en de belangrijkste oorzaken van zijn hervormingen noemen.

• Je kunt de belangrijkste gevolgen noemen van de hervormingen onder Sovjetleider Gorbatsjov.

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Hadden de hervormingen van Gorbatsjov het gewenste effect in de Sovjet-Unie? Leg je antwoord uit.

Leg uit dat het uiteenvallen van de Sojvet-Unie leidde tot opstanden in omringende communistische landen, zoals Roemenië

Rusland vanaf jaren ‘90

• Nasleep Koude Oorlog in Rusland:

1. Elite wordt rijker --> oorzaak: vrijemarkteconomie

2. Politiek: vrijheid wordt teruggedraaid onder Vladimir Poetin
   --> in de praktijk is Rusland een dictatuur

• Gevolg: volk verliest vrijheid

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Rusland vanaf jaren ‘90

• Bestuur door Poetin --> censuur

• Politieke tegenstanders wordt het zwijgen opgelegd
  --> voorbeeld: Aleksei Navalny

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Rusland vanaf jaren ‘90

• Annexatie van grondgebied
  --> Krim en de Donbas (Oekraïne)

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Leg uit met behulp van de afbeelding hiernaast welke reacties er kwamen op de hervormingen van Gorbatsjov Gebruik minimaal 2 bronelementen in je antwoord en noem ook het doel van Gorbatsjovs hervormingen.

Oefenvraag (3p)

Toelichting: de meneer links is Michael Gorbatsjov. De meneer in het midden, 'Deng/Xiaoping', is de leider van communistisch China in de jaren '80.

Antwoord: de hervormingen (glasnost/perestrojka) hadden zeker niet het gewenste effect. In de bron kun je dit bijvoorbeeld zien aan de uitspraak van Deng/Xiaoping, die verbaasd reageert. (1p) Het doel van de hervormingen was namelijk om het communisme te versterken. (1p)

Op de achtergrond is juist te zien dat het volk actievoert voor Gorbatsjovs hervormingen / het volk protesteert tegen het communistische bestuur van Deng/Xiaoping (1p)

Oefenvraag (3p)

Par. 4.3 – Lees- en maakwerk

• Lezen: blz. 34-36

• Maken: opdrachten 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10,

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Par. 4.4 – Europese samenwerking

• Je kunt de oorzaken noemen die hebben geleid tot samenwerking van West-Europese staten en beschrijven hoe die samenwerking zich heeft ontwikkeld.

• Je kunt uitleggen waarom de Europese Economische Gemeenschap en later de Europese Unie zijn uitgebreid.

• Je kunt uitleggen waarom sommige Europeanen twijfelen aan het nut van Europese samenwerking.

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Een verenigd Europa

• Waarom samenwerken?

1. Niet opnieuw een oorlog
   --> einde eeuwenlange strijd

2. Gemeenschappelijke vijand:
   het communisme

• Hoe ziet de samenwerking eruit?

1. 1951: Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS)

2. 1957: Europese Economische Gemeenschap (EEG)

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Een verenigd Europa

• Gevolgen oprichting EEG:

1. Toename handel en welvaart lidstaten

2. Landbouwsubsidies leiden tot veel productie + overschotten

• Gevolgen succes EEG

1. Meer lidstaten

2. Samenwerking op verschillende terreinen (milieu, veiligheid etc.)

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Welke landen werden als eerste toegevoegd aan de EEG?
(in de jaren 1970)

A

Spanje en Portugal

B

Griekenland

C

Oost-Duitsland

D

Groot-Brittanië

De Europese Unie

• 1992: Verdrag Maastricht
  --> start EU, de Europese Unie

• Supranationale organisatie
  --> samenwerking van lidstaten/landen met een (gekozen) gezamenlijk bestuur

• Invoer euro (2002)

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

De EU & uitbreiding samenwerking

• Voorwaarde voor toetreding EEG/EU --> land moet een parlementaire democratie zijn

• 
  

1. Economische voordelen

2. Landen blijven democratisch

• 1995: Verdrag van Schengen = vrij verkeer door EU

• Gevolg: toename arbeidsmigratie

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Kritiek op de EU

• 2002: invoering Euro

• Euroscepsis?

1. Brussel te veel macht?

2. Te veel economische hulp aan ontwikkelingslanden?

3. Komst arbeidsmigranten?

• Bekendste voorbeeld: Brexit

• Verlaten meer landen de EU?

De tijd van televisie en computer (1950-nu)

Par. 4.4 – Lees- en maakwerk

• Lezen: blz. 40-42

• Maken: opdrachten 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 11, 12

De tijd van televisie en computer (1950-nu)