Het gezegde ontleed: werkwoordelijk en naamwoordelijk gezegde vrijdag

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 1

Het gezegde ontleed: werkwoordelijk en naamwoordelijk gezegde

Wat weet je al over gezegdes in zinnen?

Leerdoel

Aan het einde van de les kun je werkwoordelijke en naamwoordelijke gezegdes herkennen en benoemen in zinnen.

Wat is een gezegde?

Het gezegde vertelt wat het onderwerp doet of is in de zin.

Twee soorten gezegdes

Er zijn werkwoordelijke gezegdes en naamwoordelijke gezegdes.

Verschil tussen de gezegdes

Werkwoordelijk gezegde

Beschrijft wat het onderwerp doet. Bestaat uit werkwoorden.

Vertelt wat het onderwerp is of wordt. Bestaat uit werkwoorden én een naamwoordelijk deel.

Naamwoordelijk gezegde

Voorbeeld: werkwoordelijk gezegde

De hond blaft. Wat doet de hond? Blaffen. Werkwoordelijk gezegde: blaft.

Voorbeeld: naamwoordelijk gezegde

Anne is moe. Zij is moe (dat zegt iets over haar zijn). Naamwoordelijk gezegde: is moe.

Herkennen van gezegdes

Zoek eerst de werkwoorden in de zin. Kijk daarna of er een naamwoordelijk deel is.

Stappenplan gezegde vinden

Zoek het hoofdwerkwoord en eventuele hulpwerkwoorden.

Stap 2

Bepaal of het gezegde een doen- of zijn-betekenis heeft.

Stap 1

Werkwoordelijk gezegde ontdekken

De katten spelen buiten. Spelen = hoofdwerkwoord, dus werkwoordelijk gezegde: spelen.

Naamwoordelijk gezegde herkennen

Tom wordt gelukkig. Wordt = koppelwerkwoord, gelukkig = naamwoordelijk deel. Naamwoordelijk gezegde: wordt gelukkig.

Koppelwerkwoorden

Zijn, worden en blijven zijn vaak koppelwerkwoorden in naamwoordelijke gezegdes.

Voorbeelden koppelwerkwoorden

Sanne is advocaat.

Blijven/worden

Het blijft spannend. Lisa wordt slaperig.

Zijn

Let op hulpwerkwoorden

Soms zijn er extra werkwoorden, zoals kan, heeft of zal. Ze horen bij het gezegde.

Oefen: zoek het gezegde

Sarah heeft haar huiswerk gemaakt. Wat is het gezegde?

Tip bij naamwoordelijk gezegde

Het deel dat zegt wat het onderwerp is, is het naamwoordelijk deel.

Voorbeeld met uitdrukking

De benen nemen is een vaste uitdrukking.

Werkwoordelijke uitdrukking

Letterlijk of figuurlijk?

Piet heeft de benen genomen (ervandoor gaan).

Oefen: herkennen in zinnen

Welke woorden vormen het gezegde? Jorien lijkt moe te zijn.

Let op plaats van gezegde

Het gezegde kan uit meerdere losse woorden bestaan en verspreid staan in de zin.

Samenvatting

Herken je of een gezegde werkwoordelijk of naamwoordelijk is? Zoek het werkwoord en kijk wat het over het onderwerp zegt.

Maken:
Bladzijde 104
Opdracht 4, 5 en 10

Reflectie: wat weet jij nu?

Kun jij in een zin aangeven of het gezegde werkwoordelijk of naamwoordelijk is? Praat erover met een klasgenoot!

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.