§2.2 Cultuur en samenleving in de Republiek

Hoofdstuk 2 · De Gouden Eeuw

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

Rijk en arm, migranten en geleerden: hoe leefden mensen in de Republiek en wat bedachten ze?

Gemaakt bij Memo 2 havo/vwo, 5e editie

1 / 20
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolhavo, vwo

In deze les zitten 20 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Hoe was de samenleving in de Republiek van de Gouden Eeuw opgebouwd, waarom kwamen er migranten en wat bereikten kunstenaars en wetenschappers als Rembrandt, Huygens en Van Leeuwenhoek? Een instructieles van ongeveer 20 minuten met vragen en een begrippenlijst.

Onderdelen in deze les

Hoofdstuk 2 · De Gouden Eeuw

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

Rijk en arm, migranten en geleerden: hoe leefden mensen in de Republiek en wat bedachten ze?

Gemaakt bij Memo 2 havo/vwo, 5e editie

Welkom. Vandaag kijken we naar de samenleving en de cultuur van de Republiek in de Gouden Eeuw. Het schilderij is De Nachtwacht van Rembrandt: een van de beroemdste werken uit die tijd. ± 1 min. Image credit: Rembrandt, publiek domein, via Wikimedia Commons

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

Dit leer je

Je kunt de sociale lagen in de Republiek beschrijven.

Je kunt uitleggen waarom migranten naar de Republiek kwamen.

Je kunt voorbeelden noemen van kunst en wetenschap in de Gouden Eeuw.

Hier zijn we: tijdvak 6, de Tijd van regenten en vorsten (1600 – 1700)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

6

Lees de drie doelen voor. De rail onderaan laat zien waar we in de tijd zijn: tijdvak 6, de 17e eeuw. ± 1 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

A C T I V E R E N

Wat weet je al over de Gouden Eeuw in de Republiek?

Laat de klas vrij woorden invullen: handel, VOC, Rembrandt, rijk, schilderijen. Gebruik wat er komt als startpunt; je hoeft niets te verbeteren. ± 2 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

T E R U G B L I K

Uit: §2.1 Handel en nijverheid in de Republiek

Waarom wordt de 17e eeuw in de Republiek de Gouden Eeuw genoemd?

A

Door de grote economische en culturele bloei

B

Omdat er veel goud uit Amerika kwam

C

Omdat er geen oorlog meer was

D

Omdat de Republiek een koning kreeg

Goed is A: een periode van grote economische en culturele bloei, vooral door de handel. Goud uit Amerika was Spaans; de Republiek had geen koning. ± 1 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

Sociale lagen in de Republiek

Handelsfamilies

rijk, grote huizen, veel invloed

Winkeliers en ambachtslieden

een eigen winkel of ambacht, stabiel inkomen

Loonarbeiders

werken voor loon, genoeg om van te leven maar weinig zekerheid

Armen

geen werk of slecht betaald werk, kleine donkere huisjes

Een sociale laag is een groep mensen met ongeveer dezelfde welvaart en invloed.

Loop de piramide van boven naar beneden. De handelsfamilies verdienden aan handel over de hele wereld. Vraag: waar zou jouw verre voorouder hebben gestaan? Niet alle mensen pasten precies in een laag. ± 3 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

O N T H O U D

In de Republiek was de samenleving een ladder, van rijke handelsfamilies tot arme mensen zonder werk.

Eén zin om vast te houden voor de vraag. ± 1 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

V R A A G 1

Een schoenmaker heeft een eigen winkel en een vast inkomen. In welke laag hoort hij?

A

Handelsfamilies

B

Loonarbeiders

C

Winkeliers en ambachtslieden

D

Armen

Goed is C. Hij werkt voor zichzelf en heeft een stabiel inkomen. Loonarbeiders werken voor een baas en hebben weinig zekerheid. ± 1 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

V R A A G 2

Beschrijf de sociale lagen in de Republiek, van boven naar beneden.

Modelantwoord: handelsfamilies, winkeliers en gespecialiseerde ambachtslieden, loonarbeiders en de armen. Let op de volgorde en een kenmerk per laag. ± 3 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

Migratie en verdraagzaamheid

Veel mensen uit andere landen kwamen in de 17e eeuw naar de Republiek: migratie is het verhuizen naar een ander land of een andere streek. Ze kwamen omdat de Republiek bekendstond om haar verdraagzaamheid (tolerantie): mensen met een ander geloof werden vaak geaccepteerd. Zo kreeg de Republiek veel culturen en ideeën.

Verdraagzaamheid betekent niet dat iedereen gelijk was: de gereformeerde kerk had de voorrang. Maar mensen mochten er vaak in hun eigen huis hun geloof houden. Voorbeelden van migranten: Hugenoten en Joden, die bijdroegen aan handel en cultuur. Verwijs naar de kerkscheuring van de Reformatie: veel mensen moesten om hun geloof vluchten. ± 2 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

De Statenbijbel

In 1637 was de Statenbijbel klaar, de eerste officiële Nederlandse vertaling van de Bijbel. Hij was voor iedereen te lezen en had grote invloed op de Nederlandse taal en cultuur.

Statenbijbel · gedrukte pagina, Leiden 1637

De vertaling kwam er in opdracht van de Staten-Generaal en na een besluit van de kerkvergadering uit 1618. Veel Nederlanders lazen in dezelfde taal. Pas op: 1637 is het jaar waarin hij werd afgerond. ± 2 min. Image credit: Paulus Aertsz van Ravesteyn, Hillebrant Jacobsz van Wouw, publiek domein, via Wikimedia Commons

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

V R A A G 3

Wat was de rol van migratie in de Republiek in de 17e eeuw?

Modelantwoord: mensen uit andere landen kwamen naar de Republiek om te werken en te handelen, omdat de Republiek verdraagzaam was. Dit zorgde voor een diverse samenleving en economische groei. ± 2 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

V R A A G 4

Waarom was de Statenbijbel belangrijk voor de Nederlandse taal?

A

Hij was in het Latijn geschreven

B

Alleen priesters mochten hem lezen

C

Hij was in het Nederlands en voor iedereen toegankelijk

D

Hij bevatte nieuwe wetten voor de Republiek

Goed is C. Een Nederlandse tekst die veel mensen lazen, droeg bij aan een gemeenschappelijke taal. ± 1 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

Rembrandt en de kunst

De Gouden Eeuw was ook een tijd van bloei in de kunst. Rembrandt van Rijn maakte indrukwekkende schilderijen die nu nog over de hele wereld beroemd zijn.

De Nachtwacht · schilderij van Rembrandt, 1642

De Nachtwacht hangt in het Rijksmuseum in Amsterdam. Het is een groepsportret van een schutterscompagnie. Rijke Amsterdammers bestelden schilderijen. ± 2 min. Image credit: Rembrandt, publiek domein, via Wikimedia Commons

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

De wetenschappelijke revolutie

In de 17e eeuw ontdekten geleerden veel nieuws over de natuur. Dit heet de wetenschappelijke revolutie. Isaac Newton legde met zijn wetten over de zwaartekracht de basis voor de moderne natuurkunde. Christiaan Huygens ontdekte de ringen van Saturnus en verbeterde de telescoop.

Christiaan Huygens · portret door Caspar Netscher

Newton was Engels, Huygens Nederlands: de revolutie was internationaal. Nieuwe methoden om de natuur te onderzoeken zijn het belangrijkste kenmerk. ± 2 min. Image credit: Caspar Netscher, publiek domein, via Wikimedia Commons

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

Van Leeuwenhoek en Spinoza

Antoni van Leeuwenhoek bouwde zeer sterke microscopen en zag als eerste micro-organismen. Benedictus de Spinoza was een filosoof met nieuwe ideeën over God en de natuur.

Microscoop van Van Leeuwenhoek · kopie van een 17e-eeuws model

Let op: Van Leeuwenhoek vond de microscoop niet uit; die bestond al rond 1600. Hij maakte betere, met één sterke lens. Spinoza was een filosoof en schilderde niet. ± 2 min. Image credit: Onbekend, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons

Wat was deze persoon?

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

V R A A G 5

Kunstenaar

Natuurwetenschapper

Filosoof

Spinoza

Rembrandt

Huygens

Van Leeuwenhoek

Newton

Rembrandt: kunstenaar. Huygens, Van Leeuwenhoek en Newton: natuurwetenschappers. Spinoza: filosoof. ± 2 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

V R A A G 6

Wat deed Antoni van Leeuwenhoek?

A

Hij vond de eerste microscoop uit

B

Hij bouwde sterke microscopen en zag micro-organismen

C

Hij ontdekte de ringen van Saturnus

D

Hij schreef over God en de natuur

Goed is B. De microscoop bestond al rond 1600. Saturnus is Huygens, God en natuur is Spinoza. ± 1 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

V R A A G 7

Waarom kwamen er in de 17e eeuw veel migranten naar de Republiek?

A

Omdat er een verplichte staatskerk was

B

Omdat de Republiek bekendstond om haar verdraagzaamheid

C

Omdat de koning migranten uitnodigde

D

Omdat er geen handel was

Goed is B. De Republiek had geen koning; het ging juist om handel en werk. ± 1 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

V R A A G 8

Wat kenmerkte de cultuur van de Republiek in de 17e eeuw?

Modelantwoord: grote artistieke en wetenschappelijke vooruitgang (Rembrandt, Huygens, Van Leeuwenhoek), verdraagzaamheid en bloeiende handel. Geef een voorbeeld per punt. ± 3 min.

§ 2 . 2

Cultuur en samenleving in de Republiek

Begrippen

sociale laag

groep mensen met ongeveer gelijke welvaart en invloed

handelsfamilies

rijke families die verdienden aan wereldhandel

loonarbeiders

mensen die voor loon werken, met weinig zekerheid

armen

mensen zonder werk of met heel slecht betaald werk

migratie

verhuizen naar een ander land of een andere streek

verdraagzaamheid

andere mensen en geloven accepteren (tolerantie)

Statenbijbel

eerste officiële Nederlandse Bijbelvertaling (1637)

wetenschappelijke revolutie

periode van grote vooruitgang in de wetenschap

Van Leeuwenhoek

bouwde sterke microscopen, zag micro-organismen

Spinoza

filosoof met nieuwe ideeën over God en natuur

Loop de begrippen kort langs, of laat leerlingen een term in eigen woorden uitleggen. ± 2 min.