Hartfalen & Hartritmestoornissen

Hartfalen & Hartritmestoornissen

Pathologie / P3 - Les 3

1 / 44
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerzorgendeMBOStudiejaar 2

In deze les zitten 44 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 120 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hartfalen & Hartritmestoornissen

Pathologie / P3 - Les 3

Are we readyyyy ????

Wat gaan we vandaag doen?



Vandaag gaan we aan de slag met:


  • Theorie over hartfalen en hartritmestoornissen

  • Padlet-opdrachten bij deze onderwerpen

  • Inleveren van de bijbehorende opdrachten

  • Verder werken aan andere opdrachten

Leerdoelen

Na deze les kan ik:


  • uitleggen wat hartfalen is en welke klachten daarbij horen

  • de belangrijkste oorzaken en gevolgen van hartfalen benoemen

  • uitleggen wat een hartritmestoornis is

  • het verschil uitleggen tussen boezemfibrilleren en kamerfibrilleren

  • belangrijke signalen en klachten herkennen bij cliënten

  • de rol van de Verzorgende IG bij hartfalen en hartritmestoornissen benoemen

  • de theorie toepassen in de praktijk door middel van de Padlet-opdrachten


Anatomie en fysiologie van het hart

Het hart is een spier die bestaat uit vier kamers:

  • linker atrium (Boezem)

  • linker ventrikel (Kamer)

  • rechter atrium (Boezem)

  • rechter ventrikel (Kamer)


Het hart pompt bloed door het lichaam door zich afwisselend te ontspannen en samen te trekken.

  • Diastole = Ontspanning -> kamer vult zich met bloed

  • Systole = Samentrekken -> Bloed wordt uitgepompt


De hoeveelheid bloed die per hartslag wordt uitgepompt, noemen we de ejectie.

Ejectiefractie = percentage bloed dat per hartslag wordt uitgepompt


Normaal is de ejectiefractie 50–70%.
Dit betekent dat het lichaam voldoende bloed, zuurstof en voedingsstoffen krijgt.


Bij hartfalen lukt dit niet meer goed: het hart pompt te weinig bloed.

Wat betekent ejectiefractie?

A

Het aantal hartslagen per minuut

B

De hoeveelheid bloed die in het hart zit

C

Het percentage bloed dat uit het ventrikel wordt gepompt

D

De snelheid waarmee het bloed stroomt

Oorzaken van hartfalen

Er zijn twee hoofdoorzaken waardoor het hart te weinig bloed naar het lichaam pompt.


1. Slechte samentrekking van de hartspier : Het hart kan niet krachtig genoeg samentrekken.


Gevolg:

  • Er wordt minder bloed uitgepompt

  • Het hart pompt onvoldoende bloed naar het lichaam


Mogelijke oorzaken:

  • Oud hartinfarct (littekenweefsel trekt niet goed samen)

  • Verdikte hartspier (minder soepel)

  • Ziekte van de hartspier



2. Slechte vulling van het hart: De hartkamer vult zich minder goed of langzamer.


Gevolg:

  • Er is minder bloed aanwezig om uit te pompen

  • Het lichaam krijgt alsnog te weinig bloed


Mogelijke oorzaken:

  • Onregelmatige hartslag (bijv. atriumfibrilleren)

  • Verdikking van de hartspier (minder ruimte in het hart)

Symptomen van hartfalen

De klachten bij hartfalen hangen af van:

• Welke kant van het hart niet goed werkt
• Hoe ernstig het hartfalen is


We verdelen de symptomen in 3 groepen:

  1. Klachten door linksdecompensatie
    → Problemen in de longen


  1. Klachten door te weinig bloed naar het lichaam
    → Vermoeidheid en duizeligheid


  1. Klachten door rechtsdecompensatie
    → Vochtophoping in het lichaam

Symptomen bij linksdecompensatie

Bij linksdecompensatie pompt de linkerharthelft te weinig bloed naar het lichaam.


De rechterharthelft blijft wel bloed naar de longen pompen.

Gevolg: bloed blijft achter in de longen.


Daardoor ontstaat:

  • Stuwing in de longen

  • Verhoogde druk in de longaders

  • Longoedeem (vocht in de longblaasjes)


Dit veroorzaakt klachten zoals:

  • Dyspnoe (kortademigheid)

  • Orthopnoe (meer benauwd bij liggen)

  • Asthma cardiale (ernstige benauwdheid door hartprobleem)


Bij ernstig longoedeem kan iemand:

  • Roze schuimend sputum ophoesten

Waardoor ontstaan de klachten bij linksdecompensatie?

Symptomen door verminderde doorbloeding (RAAS)

Omdat het hart te weinig bloed rondpompt, krijgen de cellen minder zuurstof.

Klachten:

  • Vermoeidheid

  • Duizeligheid

  • Minder inspanning kunnen leveren



Wat doet het lichaam?

De nieren denken dat er te weinig bloed is.
Ze activeren het RAAS-systeem.


Gevolg:

  • Het lichaam houdt zout en vocht vast

  • Het bloedvolume neemt toe


Op korte termijn helpt dit.
Op lange termijn moet het hart harder werken.

-> Dit verergert het hartfalen.
-> Dit noemen we een vicieuze cirkel.

Waarom is activatie van het RAAS-systeem op de lange termijn schadelijk bij hartfalen?

A

Omdat het bloedvolume te laag wordt

B

Omdat het hart extra wordt belast door vochtretentie

C

Omdat het hart minder zuurstof krijgt

D

Omdat de longen minder goed werken

Symptomen bij rechtsdecompensatie

Bij rechtsdecompensatie pompt de rechterharthelft onvoldoende bloed naar de longen.

Gevolg: bloed blijft achter in het lichaam.


Dit veroorzaakt:

  • Stuwing in de aders

  • Verhoogde druk in de bloedvaten

  • Oedeem (vochtophoping)


Dit zie je vooral als:

  • Enkeloedeem

  • Dikke benen

  • Opgezette buik (ascites)

  • Opgezette halsvenen


’s Nachts:

  • Vocht komt terug in de bloedbaan

  • Iemand moet vaak plassen (nycturie)


Waarom moeten mensen met rechtsdecompensatie ’s nachts vaak plassen?

NYHA-classificatie (ernst van hartfalen)

De NYHA-classificatie staat voor New York Heart Association-classificatie.
Deze indeling wordt gebruikt om aan te geven hoe ernstig de klachten van hartfalen zijn.


De classificatie laat zien bij welke inspanning klachten ontstaan en hoeveel invloed dit heeft op het dagelijks leven.


Klasse 1

  • Klachten alleen bij zware inspanning (bijv. sporten)

  • Geen beperkingen in het dagelijks leven


Klasse 2

  • Klachten bij matige inspanning (bijv. traplopen)

  • Lichte beperkingen in het dagelijks leven


Klasse 3

  • Klachten bij lichte inspanning (bijv. aankleden of lopen in huis)

  • Duidelijke beperkingen in het dagelijks leven


Klasse 4

  • Klachten bij alle inspanning én in rust

  • Ernstige beperkingen in het dagelijks leven

Bij welke NYHA-klasse heeft iemand ook klachten in rust?

Behandeling van hartfalen

De behandeling van hartfalen is gericht op:


  • het behandelen van de oorzaak, als dat mogelijk is

  • het voorkomen van verdere achteruitgang

  • het verminderen van klachten



De behandeling kan worden ingedeeld in:


  1. Preventie en leefstijl

  2. Adviezen en begeleiding

  3. Medicatie

  4. Behandeling van de oorzaak

  5. Ingrijpende behandelingen bij ernstig hartfalen

Preventie bij hartfalen

Preventie bij hartfalen is gericht op het voorkomen van verdere achteruitgang van het hart.
Door risicofactoren aan te pakken, wordt het hart minder belast.


Belangrijke onderdelen van preventie zijn:

  • het behandelen van hoge bloeddruk (hypertensie)

  • het verlagen van hoog cholesterol (hypercholesterolemie)

  • het verminderen van overgewicht

  • stoppen met roken


Daarnaast kunnen adviezen worden gegeven over:

  • vochtbeperking, om vochtophoping te voorkomen

  • zoutbeperking, omdat zout zorgt voor extra vocht vasthouden


Door deze maatregelen kan het hartfalen stabieler blijven en kunnen klachten worden verminderd.

Adviezen bij hartfalen

Naast preventie en medicatie krijgen cliënten met hartfalen praktische adviezen om klachten te verminderen en verergering te voorkomen.


Belangrijke adviezen zijn:

  • Let op snelle gewichtstoename
    Een snelle toename van gewicht kan wijzen op vochtophoping (oedeem) en verergering van hartfalen.


  • Aanpassen van de slaaphouding
    Bij benauwdheid kan het helpen om meer rechtop te slapen (bijvoorbeeld met extra kussens).


  • Elastische kousen dragen
    Deze helpen tegen enkeloedeem en verminderen vochtophoping in de benen.


  • Geen NSAID’s gebruiken
    Pijnstillers zoals ibuprofen, diclofenac en naproxen mogen niet gebruikt worden, omdat ze vocht vasthouden en het hart extra belasten.


  • Hartrevalidatie
    Sommige cliënten volgen een hartrevalidatieprogramma, waarbij aandacht is voor:

    • lichamelijk herstel

    • psychische ondersteuning

    • omgaan met de gevolgen van hartfalen in het dagelijks leven

Medicamenteuze behandeling bij hartfalen

Medicijnen zorgen ervoor dat:

• het hart minder hard hoeft te werken
• de bloeddruk daalt
• het lichaam minder vocht vasthoudt


Veelgebruikte medicijnen:

• ACE-remmers
• ARB’s
• Plaspillen (diuretica)


Wat doen ze?

• verlagen de bloeddruk
• zorgen dat iemand extra plast (minder vocht → minder oedeem)
• verminderen benauwdheid en dikke enkels

Ingrijpende behandelingen bij ernstig hartfalen

Wanneer hartfalen ernstig is en medicijnen en leefstijladviezen niet voldoende helpen, kan een ingrijpende behandeling nodig zijn.


Mogelijke behandelingen zijn:


  • ICD (Implanteerbare Cardioverter Defibrillator)
    Een ICD wordt in het lichaam geplaatst en kan gevaarlijke hartritmestoornissen herkennen en corrigeren door een elektrische schok te geven.


  • Steunhart (LVAD)
    Een LVAD is een mechanische pomp die het hart helpt bij het rondpompen van bloed.
    Dit kan tijdelijk of langdurig nodig zijn bij ernstig hartfalen.


  • Harttransplantatie
    Bij zeer ernstig hartfalen kan het zieke hart worden vervangen door een donorhart.
    Dit gebeurt alleen bij geselecteerde patiënten en onder strenge voorwaarden.

Wat is het belangrijkste doel van de behandeling van hartfalen?

A

Het hart volledig genezen

B

De oorzaak aanpakken, klachten verminderen en verdere achteruitgang voorkomen

C

Alleen de klachten verbergen

D

Zorgen dat het hart sneller gaat kloppen

Prognose bij hartfalen

De prognose bij hartfalen betekent:
hoe het ziekteverloop zich in de toekomst ontwikkelt.


De prognose verschilt per persoon en hangt af van:

  • de ernst van het hartfalen (NYHA-klasse)

  • de oorzaak van het hartfalen

  • de leeftijd van de cliënt

  • andere aanwezige aandoeningen (comorbiditeit)

  • hoe snel het hartfalen verergert (progressie)


Over het algemeen geldt dat hartfalen een chronische aandoening is.
Dit betekent dat de klachten in de loop van de tijd vaak toenemen.


Bij cliënten met NYHA-klasse 3 of 4 en een beperkte levensverwachting is het belangrijk om:

  • tijdig gesprekken te voeren over toekomstige zorg

  • aandacht te hebben voor kwaliteit van leven

  • de palliatieve fase te bespreken



Wanneer is het belangrijk om gesprekken te voeren over palliatieve zorg bij hartfalen?

A

Alleen als medicatie niet werkt

B

Alleen bij jonge cliënten

C

Bij NYHA-klasse III of IV met een beperkte levensverwachting

D

Bij elke vorm van hartfalen

Rol van de Verzorgende IG bij hartfalen

Als Verzorgende IG speel je een belangrijke rol in de zorg voor cliënten met hartfalen.
Je observeert, signaleert en ondersteunt de cliënt in het dagelijks leven.


Observeren en signaleren

Je let onder andere op:

  • benauwdheid (in rust of bij inspanning)

  • oedeem, vooral aan enkels en benen

  • snelle gewichtstoename (teken van vochtophoping)

  • vermoeidheid en verminderde conditie

  • veranderingen in plassen (bijv. nycturie)


Rapporteren

  • Je rapporteert veranderingen in klachten of conditie

  • Je geeft bijzonderheden door aan de verpleegkundige of arts

  • Je werkt volgens het zorgplan


Ondersteunen en begeleiden

  • Helpen bij het volgen van adviezen (zoals zout- en vochtbeperking)

  • Cliënt ondersteunen bij medicatie-inname

  • Voorlichting geven over wegen, bewegen en rust nemen

  • Signaleren wanneer een cliënt zich onzeker of angstig voelt


Pauze – 10 minuten


Wat zijn hartritmestoornissen

Een hartritmestoornis betekent dat het hart niet regelmatig klopt.


Normaal: het hart klopt in een vast ritme.

Bij een hartritmestoornis kan het hart:

• te snel kloppen
• te langzaam kloppen
• onregelmatig kloppen


Het hartritme wordt gestuurd door elektrische prikkels.
Bij een hartritmestoornis is deze prikkelgeleiding verstoord.


Gevolg: Het hart pompt soms minder goed bloed rond.


Mogelijke klachten:

• duizeligheid
• hartkloppingen
• vermoeidheid


Soms heeft iemand weinig klachten.

Wat is een hartritmestoornis?

A

Een beschadiging van de hartspier

B

Een verstoring van het hartritme

C

Answer C

D

Answer D

Soorten hartritmestoornissen

Hartritmestoornissen worden ingedeeld op basis van hoe het hart klopt.


We onderscheiden drie hoofdsoorten:


  1. Te snelle hartritmes (tachycardieën)
    Het hart klopt sneller dan normaal
    (meer dan ongeveer 100 slagen per minuut)
    Voorbeeld: boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)



  1. Te langzame hartritmes (bradycardieën)
    Het hart klopt langzamer dan normaal
    (minder dan ongeveer 60 slagen per minuut)
    Voorbeelden:

  • sinusbradycardie

  • geleidingsstoornissen (zoals AV-blok)



  1. Onregelmatige hartritmes
    Het hart klopt zonder vast ritme
    De hartslag is onregelmatig
    Voorbeeld: boezemfibrilleren (meest voorkomende hartritmestoornis)

Normale prikkelgeleiding van het hart

Het hart heeft een eigen elektrisch systeem.

Zie het als een stroomkring.


Stap 1 → Sinusknoop (natuurlijke pacemaker)

  • Maakt de elektrische prikkel

  • Bepaalt het hartritme (60–100 per minuut in rust)


Stap 2 → Boezems (atria)

  • Prikkel verspreidt zich over de boezems

  • Boezems trekken samen → bloed stroomt naar de kamers


Stap 3 → AV-knoop (vertraging)

  • Houdt de prikkel kort tegen

  • Zorgt dat de kamers eerst goed kunnen vullen


Stap 4 → Bundel van His

  • Geleidt de prikkel van de AV-knoop naar de kamers


Stap 5 → Rechter- en linkerbundeltak

  • Verdelen de prikkel over beide kamers


Stap 6 → Purkinjevezels

  • Verspreiden de prikkel snel door de kamers

  • Kamers trekken krachtig samen → bloed wordt weggepompt

Wat is de belangrijkste functie van de AV-knoop?

A

Het starten van de elektrische prikkel

B

Het bloed naar de longen pompen

C

Het vertragen van elektrische prikkels

D

Het laten stoppen van het hartritme

Wat is boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)

Wat gaat er mis?

Stap 1 → In de boezems ontstaan veel elektrische prikkels tegelijk
Stap 2 → De boezems trekken niet goed samen maar trillen
Stap 3 → Het bloed wordt minder goed naar de kamers gepompt




Wat is het gevolg?

Stap 4 → De kamers krijgen onregelmatige signalen
Stap 5 → De hartslag wordt onregelmatig
Stap 6 → De pompfunctie kan verminderen




Wat merkt de cliënt?

  • Onregelmatige pols

  • Hartkloppingen

  • Duizeligheid

  • Vermoeidheid

  • Soms geen klachten

Wat gebeurt er bij boezemfibrilleren in de boezems?

A

De boezems trekken krachtiger samen

B

De boezems pompen sneller bloed door

C

De boezems trekken ongecoördineerd samen en pompen niet effectief

D

De boezems stoppen helemaal met bewegen

Gevolgen van boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)

Door het onregelmatige en minder effectieve pompen van het hart kan de circulatie verslechteren.


Mogelijke gevolgen zijn:

  • onregelmatige hartslag (onregelmatige pols)

  • verminderde pompfunctie van het hart

  • klachten zoals:

    • vermoeidheid

    • duizeligheid

    • hartkloppingen

    • kortademigheid


Wanneer het hart langdurig minder effectief pompt, kan uiteindelijk hartfalen ontstaan.


Daarnaast kan bij boezemfibrilleren bloed in de boezems blijven stilstaan,
waardoor bloedstolsels kunnen ontstaan.
Als zo’n stolsel losraakt, kan dit leiden tot:

  • een CVA (herseninfarct)

  • of een longembolie

Waarom hebben mensen met boezemfibrilleren een verhoogd risico op een CVA?


A

Omdat het hart sneller pompt

B

Omdat de bloeddruk altijd te hoog is

C

Omdat de longen minder zuurstof opnemen

D

Omdat bloedstolsels in de boezems kunnen ontstaan

Oorzaken van boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)

Boezemfibrilleren ontstaat wanneer de elektrische geleiding in de boezems verstoord raakt.

Dit gebeurt vaak doordat het hart langdurig belast of beschadigd is.


Veelvoorkomende oorzaken:

  • Hoge bloeddruk (hypertensie)

  • Hartinfarct (littekenweefsel in de boezem)

  • Hartklepafwijkingen

  • Hartfalen

  • Infectie met hoge koorts

  • Andere hartziekten




Wat gebeurt er dan?

Door beschadiging of overbelasting:

  • verandert het hartweefsel

  • ontstaan meerdere elektrische prikkels tegelijk

  • trekken de boezems niet goed samen

  • wordt het hartritme onregelmatig

Waardoor kan boezemfibrilleren ontstaan?

A

Alleen door stress

B

Door te weinig zuurstof in het bloed

C

Door beschadiging of veranderingen in het hartweefsel

D

Alleen door ouderdom

Behandeling van boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)


De behandeling hangt af van:

  • de klachten

  • het risico op complicaties

  • andere hartproblemen


1. Medicatie

Bètablokkers

  • Verlagen de hartfrequentie

  • Verminderen de belasting van het hart

Digoxine

  • Verlaagt de hartfrequentie

  • Laat het hart krachtiger samentrekken

Bloedverdunners

  • Voorkomen bloedstolsels

  • Verminderen het risico op een beroerte

(Die bloedverdunners móeten er eigenlijk bij, die mis ik nu op je dia.)


2. Ritme herstellen

Cardioversie

  • Gecontroleerde elektrische schok

  • Probeert het normale hartritme terug te krijgen

Ablatie

  • Via een katheter worden storende prikkelplekken uitgeschakeld

Complicaties van boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)

Wat gaat er mis?

  • De boezems trekken niet goed samen

  • Bloed stroomt langzamer

  • Bloed kan blijven stilstaan



Gevolg

→ Er kunnen bloedstolsels ontstaan



Wat kan er gebeuren als een stolsel losraakt?

  • CVA (herseninfarct)
    Stolsel sluit een bloedvat in de hersenen af

  • Longembolie
    Stolsel sluit een bloedvat in de longen af



Belangrijk

Veel cliënten krijgen antistollingsmedicatie (bloedverdunners)
→ om het risico op een stolsel te verkleinen

Kamerfibrilleren (ventrikelfibrilleren)

Wat gebeurt er?

  • De kamers trekken chaotisch samen

  • Ze trillen in plaats van krachtig knijpen

  • Er wordt geen bloed meer rondgepompt



Gevolg

  • Geen circulatie

  • Geen pols voelbaar

  • Snel bewusteloos

  • Zonder snelle behandeling → overlijden



Belangrijk

Kamerfibrilleren is een levensbedreigende hartritmestoornis
Komt vaak voor na een hartinfarct

Waarom is kamerfibrilleren levensbedreigend?

A

Omdat het hart geen bloed meer rondpompt

B

Omdat de bloeddruk altijd stijgt

C

Omdat de longen stoppen met werken

D

Omdat de hartslag te langzaam wordt

Behandeling bij kamerfibrilleren (ventrikelfibrilleren)

Kamerfibrilleren is een acute levensbedreigende situatie.
Er moet direct gehandeld worden.



Wat doe je direct?

1. Defibrillatie (AED)

  • Elektrische schok

  • Probeert het normale hartritme te herstellen


2. Reanimatie (BLS)

  • Hartmassage

  • Beademing
    → Zorgt tijdelijk voor bloedcirculatie



Na herstel

Soms wordt een ICD geplaatst:

  • Controleert continu het hartritme

  • Geeft automatisch een schok bij gevaarlijke ritmestoornis

Rol van de Verzorgende IG bij hartritmestoornissen

Als Verzorgende IG heb je een belangrijke rol in:
observeren – signaleren – rapporteren – ondersteunen



1. Observeren

Let op:

  • Onregelmatige of snelle pols

  • Hartkloppingen

  • Duizeligheid of bijna flauwvallen

  • Kortademigheid

  • Plotselinge achteruitgang


2. Signaleren en rapporteren

  • Veranderingen tijdig doorgeven aan verpleegkundige of arts

  • Bij acute verslechtering direct hulp inschakelen

  • Werken volgens het zorgplan



3. Ondersteunen van de cliënt

  • Begeleiden bij medicatie-inname

  • Uitleg geven over controles en behandeling

  • Geruststellen bij angst of onrust



Wat gaan jullie nu doen?

Padlet-opdracht – Hartfalen

Ga naar de Padlet bij Hartfalen en maak een creatief voorlichtingsmateriaal.


Dit mag bijvoorbeeld zijn:

  • een poster

  • een stripverhaal

  • een video

  • of een andere creatieve vorm


Eisen:

  • Gebruik de eisen die op de Padlet staan

  • Vermeld minimaal 1 bron die je hebt gebruikt



Padlet-opdracht – Hartritmestoornissen

Ga naar de Padlet bij Hartritmestoornissen en maak een mindmap over hartritmestoornissen.
Lees op de Padlet welke onderdelen verplicht in de mindmap moeten staan.



Inleveren

  • Lever beide opdrachten in via Itslearning bij de juiste inleveropdracht.


Klaar?

Ben je klaar met de opdrachten:

  • Werk verder aan je presentatie (18 maart)

  • Werk verder aan Module 6 of begin aan de opdrachten van Hartinfarct, slagaderverkalking, open been en spataderen.