Hartfalen & Hartritmestoornissen
Pathologie / P3 - Les 3
Hartfalen & Hartritmestoornissen
Pathologie / P3 - Les 3
Are we readyyyy ????
Wat gaan we vandaag doen?
Vandaag gaan we aan de slag met:
Theorie over hartfalen en hartritmestoornissen
Padlet-opdrachten bij deze onderwerpen
Inleveren van de bijbehorende opdrachten
Verder werken aan andere opdrachten
Leerdoelen
Na deze les kan ik:
uitleggen wat hartfalen is en welke klachten daarbij horen
de belangrijkste oorzaken en gevolgen van hartfalen benoemen
uitleggen wat een hartritmestoornis is
het verschil uitleggen tussen boezemfibrilleren en kamerfibrilleren
belangrijke signalen en klachten herkennen bij cliënten
de rol van de Verzorgende IG bij hartfalen en hartritmestoornissen benoemen
de theorie toepassen in de praktijk door middel van de Padlet-opdrachten
Anatomie en fysiologie van het hart
Het hart is een spier die bestaat uit vier kamers:
linker atrium (Boezem)
linker ventrikel (Kamer)
rechter atrium (Boezem)
rechter ventrikel (Kamer)
Het hart pompt bloed door het lichaam door zich afwisselend te ontspannen en samen te trekken.
Diastole = Ontspanning -> kamer vult zich met bloed
Systole = Samentrekken -> Bloed wordt uitgepompt
De hoeveelheid bloed die per hartslag wordt uitgepompt, noemen we de ejectie.
Ejectiefractie = percentage bloed dat per hartslag wordt uitgepompt
Normaal is de ejectiefractie 50–70%.
Dit betekent dat het lichaam voldoende bloed, zuurstof en voedingsstoffen krijgt.
Bij hartfalen lukt dit niet meer goed: het hart pompt te weinig bloed.
Wat betekent ejectiefractie?
Het aantal hartslagen per minuut
De hoeveelheid bloed die in het hart zit
Het percentage bloed dat uit het ventrikel wordt gepompt
De snelheid waarmee het bloed stroomt
Oorzaken van hartfalen
Er zijn twee hoofdoorzaken waardoor het hart te weinig bloed naar het lichaam pompt.
1. Slechte samentrekking van de hartspier : Het hart kan niet krachtig genoeg samentrekken.
Gevolg:
Er wordt minder bloed uitgepompt
Het hart pompt onvoldoende bloed naar het lichaam
Mogelijke oorzaken:
Oud hartinfarct (littekenweefsel trekt niet goed samen)
Verdikte hartspier (minder soepel)
Ziekte van de hartspier
2. Slechte vulling van het hart: De hartkamer vult zich minder goed of langzamer.
Gevolg:
Er is minder bloed aanwezig om uit te pompen
Het lichaam krijgt alsnog te weinig bloed
Mogelijke oorzaken:
Onregelmatige hartslag (bijv. atriumfibrilleren)
Verdikking van de hartspier (minder ruimte in het hart)
Symptomen van hartfalen
De klachten bij hartfalen hangen af van:
• Welke kant van het hart niet goed werkt
• Hoe ernstig het hartfalen is
We verdelen de symptomen in 3 groepen:
Klachten door linksdecompensatie
→ Problemen in de longen
Klachten door te weinig bloed naar het lichaam
→ Vermoeidheid en duizeligheid
Klachten door rechtsdecompensatie
→ Vochtophoping in het lichaam
Symptomen bij linksdecompensatie
Bij linksdecompensatie pompt de linkerharthelft te weinig bloed naar het lichaam.
De rechterharthelft blijft wel bloed naar de longen pompen.
Gevolg: bloed blijft achter in de longen.
Daardoor ontstaat:
Stuwing in de longen
Verhoogde druk in de longaders
Longoedeem (vocht in de longblaasjes)
Dit veroorzaakt klachten zoals:
Dyspnoe (kortademigheid)
Orthopnoe (meer benauwd bij liggen)
Asthma cardiale (ernstige benauwdheid door hartprobleem)
Bij ernstig longoedeem kan iemand:
Roze schuimend sputum ophoesten
Waardoor ontstaan de klachten bij linksdecompensatie?
Symptomen door verminderde doorbloeding (RAAS)
Omdat het hart te weinig bloed rondpompt, krijgen de cellen minder zuurstof.
Klachten:
Vermoeidheid
Duizeligheid
Minder inspanning kunnen leveren
Wat doet het lichaam?
De nieren denken dat er te weinig bloed is.
Ze activeren het RAAS-systeem.
Gevolg:
Het lichaam houdt zout en vocht vast
Het bloedvolume neemt toe
Op korte termijn helpt dit.
Op lange termijn moet het hart harder werken.
-> Dit verergert het hartfalen.
-> Dit noemen we een vicieuze cirkel.
Waarom is activatie van het RAAS-systeem op de lange termijn schadelijk bij hartfalen?
Omdat het bloedvolume te laag wordt
Omdat het hart extra wordt belast door vochtretentie
Omdat het hart minder zuurstof krijgt
Omdat de longen minder goed werken
Symptomen bij rechtsdecompensatie
Bij rechtsdecompensatie pompt de rechterharthelft onvoldoende bloed naar de longen.
Gevolg: bloed blijft achter in het lichaam.
Dit veroorzaakt:
Stuwing in de aders
Verhoogde druk in de bloedvaten
Oedeem (vochtophoping)
Dit zie je vooral als:
Enkeloedeem
Dikke benen
Opgezette buik (ascites)
Opgezette halsvenen
’s Nachts:
Vocht komt terug in de bloedbaan
Iemand moet vaak plassen (nycturie)
Waarom moeten mensen met rechtsdecompensatie ’s nachts vaak plassen?
NYHA-classificatie (ernst van hartfalen)
De NYHA-classificatie staat voor New York Heart Association-classificatie.
Deze indeling wordt gebruikt om aan te geven hoe ernstig de klachten van hartfalen zijn.
De classificatie laat zien bij welke inspanning klachten ontstaan en hoeveel invloed dit heeft op het dagelijks leven.
Klasse 1
Klachten alleen bij zware inspanning (bijv. sporten)
Geen beperkingen in het dagelijks leven
Klasse 2
Klachten bij matige inspanning (bijv. traplopen)
Lichte beperkingen in het dagelijks leven
Klasse 3
Klachten bij lichte inspanning (bijv. aankleden of lopen in huis)
Duidelijke beperkingen in het dagelijks leven
Klasse 4
Klachten bij alle inspanning én in rust
Ernstige beperkingen in het dagelijks leven
Bij welke NYHA-klasse heeft iemand ook klachten in rust?
Behandeling van hartfalen
De behandeling van hartfalen is gericht op:
het behandelen van de oorzaak, als dat mogelijk is
het voorkomen van verdere achteruitgang
het verminderen van klachten
De behandeling kan worden ingedeeld in:
Preventie en leefstijl
Adviezen en begeleiding
Medicatie
Behandeling van de oorzaak
Ingrijpende behandelingen bij ernstig hartfalen
Preventie bij hartfalen
Preventie bij hartfalen is gericht op het voorkomen van verdere achteruitgang van het hart.
Door risicofactoren aan te pakken, wordt het hart minder belast.
Belangrijke onderdelen van preventie zijn:
het behandelen van hoge bloeddruk (hypertensie)
het verlagen van hoog cholesterol (hypercholesterolemie)
het verminderen van overgewicht
stoppen met roken
Daarnaast kunnen adviezen worden gegeven over:
vochtbeperking, om vochtophoping te voorkomen
zoutbeperking, omdat zout zorgt voor extra vocht vasthouden
Door deze maatregelen kan het hartfalen stabieler blijven en kunnen klachten worden verminderd.
Adviezen bij hartfalen
Naast preventie en medicatie krijgen cliënten met hartfalen praktische adviezen om klachten te verminderen en verergering te voorkomen.
Belangrijke adviezen zijn:
Let op snelle gewichtstoename
Een snelle toename van gewicht kan wijzen op vochtophoping (oedeem) en verergering van hartfalen.
Aanpassen van de slaaphouding
Bij benauwdheid kan het helpen om meer rechtop te slapen (bijvoorbeeld met extra kussens).
Elastische kousen dragen
Deze helpen tegen enkeloedeem en verminderen vochtophoping in de benen.
Geen NSAID’s gebruiken
Pijnstillers zoals ibuprofen, diclofenac en naproxen mogen niet gebruikt worden, omdat ze vocht vasthouden en het hart extra belasten.
Hartrevalidatie
Sommige cliënten volgen een hartrevalidatieprogramma, waarbij aandacht is voor:
lichamelijk herstel
psychische ondersteuning
omgaan met de gevolgen van hartfalen in het dagelijks leven
Medicamenteuze behandeling bij hartfalen
Medicijnen zorgen ervoor dat:
• het hart minder hard hoeft te werken
• de bloeddruk daalt
• het lichaam minder vocht vasthoudt
Veelgebruikte medicijnen:
• ACE-remmers
• ARB’s
• Plaspillen (diuretica)
Wat doen ze?
• verlagen de bloeddruk
• zorgen dat iemand extra plast (minder vocht → minder oedeem)
• verminderen benauwdheid en dikke enkels
Ingrijpende behandelingen bij ernstig hartfalen
Wanneer hartfalen ernstig is en medicijnen en leefstijladviezen niet voldoende helpen, kan een ingrijpende behandeling nodig zijn.
Mogelijke behandelingen zijn:
ICD (Implanteerbare Cardioverter Defibrillator)
Een ICD wordt in het lichaam geplaatst en kan gevaarlijke hartritmestoornissen herkennen en corrigeren door een elektrische schok te geven.
Steunhart (LVAD)
Een LVAD is een mechanische pomp die het hart helpt bij het rondpompen van bloed.
Dit kan tijdelijk of langdurig nodig zijn bij ernstig hartfalen.
Harttransplantatie
Bij zeer ernstig hartfalen kan het zieke hart worden vervangen door een donorhart.
Dit gebeurt alleen bij geselecteerde patiënten en onder strenge voorwaarden.
Wat is het belangrijkste doel van de behandeling van hartfalen?
Het hart volledig genezen
De oorzaak aanpakken, klachten verminderen en verdere achteruitgang voorkomen
Alleen de klachten verbergen
Zorgen dat het hart sneller gaat kloppen
Prognose bij hartfalen
De prognose bij hartfalen betekent:
hoe het ziekteverloop zich in de toekomst ontwikkelt.
De prognose verschilt per persoon en hangt af van:
de ernst van het hartfalen (NYHA-klasse)
de oorzaak van het hartfalen
de leeftijd van de cliënt
andere aanwezige aandoeningen (comorbiditeit)
hoe snel het hartfalen verergert (progressie)
Over het algemeen geldt dat hartfalen een chronische aandoening is.
Dit betekent dat de klachten in de loop van de tijd vaak toenemen.
Bij cliënten met NYHA-klasse 3 of 4 en een beperkte levensverwachting is het belangrijk om:
tijdig gesprekken te voeren over toekomstige zorg
aandacht te hebben voor kwaliteit van leven
de palliatieve fase te bespreken
Wanneer is het belangrijk om gesprekken te voeren over palliatieve zorg bij hartfalen?
Alleen als medicatie niet werkt
Alleen bij jonge cliënten
Bij NYHA-klasse III of IV met een beperkte levensverwachting
Bij elke vorm van hartfalen
Rol van de Verzorgende IG bij hartfalen
Als Verzorgende IG speel je een belangrijke rol in de zorg voor cliënten met hartfalen.
Je observeert, signaleert en ondersteunt de cliënt in het dagelijks leven.
Observeren en signaleren
Je let onder andere op:
benauwdheid (in rust of bij inspanning)
oedeem, vooral aan enkels en benen
snelle gewichtstoename (teken van vochtophoping)
vermoeidheid en verminderde conditie
veranderingen in plassen (bijv. nycturie)
Rapporteren
Je rapporteert veranderingen in klachten of conditie
Je geeft bijzonderheden door aan de verpleegkundige of arts
Je werkt volgens het zorgplan
Ondersteunen en begeleiden
Helpen bij het volgen van adviezen (zoals zout- en vochtbeperking)
Cliënt ondersteunen bij medicatie-inname
Voorlichting geven over wegen, bewegen en rust nemen
Signaleren wanneer een cliënt zich onzeker of angstig voelt
Pauze – 10 minuten
Wat zijn hartritmestoornissen
Een hartritmestoornis betekent dat het hart niet regelmatig klopt.
Normaal: het hart klopt in een vast ritme.
Bij een hartritmestoornis kan het hart:
• te snel kloppen
• te langzaam kloppen
• onregelmatig kloppen
Het hartritme wordt gestuurd door elektrische prikkels.
Bij een hartritmestoornis is deze prikkelgeleiding verstoord.
Gevolg: Het hart pompt soms minder goed bloed rond.
Mogelijke klachten:
• duizeligheid
• hartkloppingen
• vermoeidheid
Soms heeft iemand weinig klachten.
Wat is een hartritmestoornis?
Een beschadiging van de hartspier
Een verstoring van het hartritme
Answer C
Answer D
Soorten hartritmestoornissen
Hartritmestoornissen worden ingedeeld op basis van hoe het hart klopt.
We onderscheiden drie hoofdsoorten:
Te snelle hartritmes (tachycardieën)
Het hart klopt sneller dan normaal
(meer dan ongeveer 100 slagen per minuut)
Voorbeeld: boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)
Te langzame hartritmes (bradycardieën)
Het hart klopt langzamer dan normaal
(minder dan ongeveer 60 slagen per minuut)
Voorbeelden:
sinusbradycardie
geleidingsstoornissen (zoals AV-blok)
Onregelmatige hartritmes
Het hart klopt zonder vast ritme
De hartslag is onregelmatig
Voorbeeld: boezemfibrilleren (meest voorkomende hartritmestoornis)
Normale prikkelgeleiding van het hart
Het hart heeft een eigen elektrisch systeem.
Zie het als een stroomkring.
Stap 1 → Sinusknoop (natuurlijke pacemaker)
Maakt de elektrische prikkel
Bepaalt het hartritme (60–100 per minuut in rust)
Stap 2 → Boezems (atria)
Prikkel verspreidt zich over de boezems
Boezems trekken samen → bloed stroomt naar de kamers
Stap 3 → AV-knoop (vertraging)
Houdt de prikkel kort tegen
Zorgt dat de kamers eerst goed kunnen vullen
Stap 4 → Bundel van His
Geleidt de prikkel van de AV-knoop naar de kamers
Stap 5 → Rechter- en linkerbundeltak
Verdelen de prikkel over beide kamers
Stap 6 → Purkinjevezels
Verspreiden de prikkel snel door de kamers
Kamers trekken krachtig samen → bloed wordt weggepompt
Wat is de belangrijkste functie van de AV-knoop?
Het starten van de elektrische prikkel
Het bloed naar de longen pompen
Het vertragen van elektrische prikkels
Het laten stoppen van het hartritme
Wat is boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)
Wat gaat er mis?
Stap 1 → In de boezems ontstaan veel elektrische prikkels tegelijk
Stap 2 → De boezems trekken niet goed samen maar trillen
Stap 3 → Het bloed wordt minder goed naar de kamers gepompt
Wat is het gevolg?
Stap 4 → De kamers krijgen onregelmatige signalen
Stap 5 → De hartslag wordt onregelmatig
Stap 6 → De pompfunctie kan verminderen
Wat merkt de cliënt?
Onregelmatige pols
Hartkloppingen
Duizeligheid
Vermoeidheid
Soms geen klachten
Wat gebeurt er bij boezemfibrilleren in de boezems?
De boezems trekken krachtiger samen
De boezems pompen sneller bloed door
De boezems trekken ongecoördineerd samen en pompen niet effectief
De boezems stoppen helemaal met bewegen
Gevolgen van boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)
Door het onregelmatige en minder effectieve pompen van het hart kan de circulatie verslechteren.
Mogelijke gevolgen zijn:
onregelmatige hartslag (onregelmatige pols)
verminderde pompfunctie van het hart
klachten zoals:
vermoeidheid
duizeligheid
hartkloppingen
kortademigheid
Wanneer het hart langdurig minder effectief pompt, kan uiteindelijk hartfalen ontstaan.
Daarnaast kan bij boezemfibrilleren bloed in de boezems blijven stilstaan,
waardoor bloedstolsels kunnen ontstaan.
Als zo’n stolsel losraakt, kan dit leiden tot:
een CVA (herseninfarct)
of een longembolie
Waarom hebben mensen met boezemfibrilleren een verhoogd risico op een CVA?
Omdat het hart sneller pompt
Omdat de bloeddruk altijd te hoog is
Omdat de longen minder zuurstof opnemen
Omdat bloedstolsels in de boezems kunnen ontstaan
Oorzaken van boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)
Boezemfibrilleren ontstaat wanneer de elektrische geleiding in de boezems verstoord raakt.
Dit gebeurt vaak doordat het hart langdurig belast of beschadigd is.
Veelvoorkomende oorzaken:
Hoge bloeddruk (hypertensie)
Hartinfarct (littekenweefsel in de boezem)
Hartklepafwijkingen
Hartfalen
Infectie met hoge koorts
Andere hartziekten
Wat gebeurt er dan?
Door beschadiging of overbelasting:
verandert het hartweefsel
ontstaan meerdere elektrische prikkels tegelijk
trekken de boezems niet goed samen
wordt het hartritme onregelmatig
Waardoor kan boezemfibrilleren ontstaan?
Alleen door stress
Door te weinig zuurstof in het bloed
Door beschadiging of veranderingen in het hartweefsel
Alleen door ouderdom
Behandeling van boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)
De behandeling hangt af van:
de klachten
het risico op complicaties
andere hartproblemen
1. Medicatie
Bètablokkers
Verlagen de hartfrequentie
Verminderen de belasting van het hart
Digoxine
Verlaagt de hartfrequentie
Laat het hart krachtiger samentrekken
Bloedverdunners
Voorkomen bloedstolsels
Verminderen het risico op een beroerte
(Die bloedverdunners móeten er eigenlijk bij, die mis ik nu op je dia.)
2. Ritme herstellen
Cardioversie
Gecontroleerde elektrische schok
Probeert het normale hartritme terug te krijgen
Ablatie
Via een katheter worden storende prikkelplekken uitgeschakeld
Complicaties van boezemfibrilleren (atriumfibrilleren)
Wat gaat er mis?
De boezems trekken niet goed samen
Bloed stroomt langzamer
Bloed kan blijven stilstaan
Gevolg
→ Er kunnen bloedstolsels ontstaan
Wat kan er gebeuren als een stolsel losraakt?
CVA (herseninfarct)
Stolsel sluit een bloedvat in de hersenen af
Longembolie
Stolsel sluit een bloedvat in de longen af
Belangrijk
Veel cliënten krijgen antistollingsmedicatie (bloedverdunners)
→ om het risico op een stolsel te verkleinen
Kamerfibrilleren (ventrikelfibrilleren)
Wat gebeurt er?
De kamers trekken chaotisch samen
Ze trillen in plaats van krachtig knijpen
Er wordt geen bloed meer rondgepompt
Gevolg
Geen circulatie
Geen pols voelbaar
Snel bewusteloos
Zonder snelle behandeling → overlijden
Belangrijk
Kamerfibrilleren is een levensbedreigende hartritmestoornis
Komt vaak voor na een hartinfarct
Waarom is kamerfibrilleren levensbedreigend?
Omdat het hart geen bloed meer rondpompt
Omdat de bloeddruk altijd stijgt
Omdat de longen stoppen met werken
Omdat de hartslag te langzaam wordt
Behandeling bij kamerfibrilleren (ventrikelfibrilleren)
Kamerfibrilleren is een acute levensbedreigende situatie.
Er moet direct gehandeld worden.
Wat doe je direct?
1. Defibrillatie (AED)
Elektrische schok
Probeert het normale hartritme te herstellen
2. Reanimatie (BLS)
Hartmassage
Beademing
→ Zorgt tijdelijk voor bloedcirculatie
Na herstel
Soms wordt een ICD geplaatst:
Controleert continu het hartritme
Geeft automatisch een schok bij gevaarlijke ritmestoornis
Rol van de Verzorgende IG bij hartritmestoornissen
Als Verzorgende IG heb je een belangrijke rol in:
observeren – signaleren – rapporteren – ondersteunen
1. Observeren
Let op:
Onregelmatige of snelle pols
Hartkloppingen
Duizeligheid of bijna flauwvallen
Kortademigheid
Plotselinge achteruitgang
2. Signaleren en rapporteren
Veranderingen tijdig doorgeven aan verpleegkundige of arts
Bij acute verslechtering direct hulp inschakelen
Werken volgens het zorgplan
3. Ondersteunen van de cliënt
Begeleiden bij medicatie-inname
Uitleg geven over controles en behandeling
Geruststellen bij angst of onrust
Wat gaan jullie nu doen?
Padlet-opdracht – Hartfalen
Ga naar de Padlet bij Hartfalen en maak een creatief voorlichtingsmateriaal.
Dit mag bijvoorbeeld zijn:
een poster
een stripverhaal
een video
of een andere creatieve vorm
Eisen:
Gebruik de eisen die op de Padlet staan
Vermeld minimaal 1 bron die je hebt gebruikt
Padlet-opdracht – Hartritmestoornissen
Ga naar de Padlet bij Hartritmestoornissen en maak een mindmap over hartritmestoornissen.
Lees op de Padlet welke onderdelen verplicht in de mindmap moeten staan.
Inleveren
Lever beide opdrachten in via Itslearning bij de juiste inleveropdracht.
Klaar?
Ben je klaar met de opdrachten:
Werk verder aan je presentatie (18 maart)
Werk verder aan Module 6 of begin aan de opdrachten van Hartinfarct, slagaderverkalking, open been en spataderen.