Rijm en onzinwoorden

Rijm en onzinwoorden

1 / 33
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 33 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Rijm en onzinwoorden

Open de les vanuit het idee dat klank in poëzie net zo belangrijk kan zijn als betekenis. Deze les bouwt van herkennen naar zelf maken.

Lesdoel

Ik kan rijmsoorten herkennen, onzinwoorden uit een gedicht onderzoeken en zelf een gedicht van 4 regels schrijven.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden denk jij bij rijm en onzinwoorden?

Gebruik de antwoorden als start: welke woorden gaan over klank, welke over fantasie, en welke over gedichten?

Eindrijm

Bij eindrijm rijmen woorden aan het einde van een regel.


Voorbeelden:

  • maan – staan

  • kat – pad

  • groot – rood


Je hoort dat het laatste deel van de woorden op elkaar lijkt.

Benadruk dat leerlingen vooral luisteren naar de klank aan het eind van het woord, niet naar de spelling alleen.

Eindrijm in een gedicht

  • Vaak rijmen regel 1 en 2, of 1 en 3

  • Eindrijm geeft een gedicht ritme

  • Het maakt regels makkelijker te onthouden

Noem eventueel dat eindrijm veel voorkomt in liedjes, versjes en kindergedichten.

Alliteratie

Alliteratie betekent dat woorden met dezelfde beginmedeklinker beginnen.


Voorbeelden:

  • wilde wolven

  • frisse fruitmand

  • dikke dromer


Het gaat dus om de klank vooraan in de woorden.

Leg uit dat de letter niet altijd het belangrijkst is, maar de begin-klank. Houd het op dit niveau eenvoudig en auditief.

Wat doet alliteratie?

  • Klinkt speels en opvallend

  • Past goed in versjes en gedichten

  • Trek de aandacht naar een woordgroep

Je kunt hier kort het verband leggen met tongbrekers: dezelfde begin-klank maakt taal grappig en ritmisch.

Assonantie

Assonantie is klinkerrijm.

Woorden hebben dan dezelfde klinkerklank, maar rijmen niet helemaal aan het eind.


Voorbeelden:

  • maan – laars

  • beek – steen

  • boot – droog

Voor A2/B1 is het genoeg dat leerlingen horen dat de klinkerklank overeenkomt. Werk niet te technisch uit.

Verschil tussen de rijmsoorten

  • Eindrijm: zelfde klank aan het eind

  • Alliteratie: zelfde beginmedeklinker

  • Assonantie: zelfde klinkerklank


Je let dus steeds op een andere plek in het woord.

Dit is het overzichtsslide dat de drie begrippen naast elkaar zet. Laat leerlingen vooral vergelijken op gehoor.

Rijmwoordparen herkennen

Alliteratie

Eindrijm

dak – pak

rozen – dozen

gekke geit

snelle slak

Gebruik deze slide om hardop te laten horen waarom de paren bij elkaar horen. Assonantie volgt op de volgende slide, zodat het onderscheid helder blijft.

Rijmwoordparen herkennen

Let op

Bij assonantie hoor je dezelfde klinkerklank.

De woorden hoeven niet helemaal te rijmen.

Assonantie

peer – meer

boom – rood

Maak expliciet dat leerlingen bij assonantie vaak twijfelen, omdat het geen 'vol' rijm is zoals bij eindrijm.

Welk woordpaar past bij alliteratie?

A

maan – staan

B

wilde wolven

C

beek – steen

D

dak – pak

De juiste keuze heeft dezelfde beginmedeklinker. De andere opties horen bij eindrijm of assonantie.

Rijmsoorten aanvullen

Bij eindrijm hoor je dezelfde klank aan het eind van een woord. Bij alliteratie begint een woordgroep met dezelfde beginmedeklinker. Bij assonantie let je vooral op dezelfde klinkerklank.

eindrijm
alliteratie
assonantie
woordpaar
context
werkwoord

Laat leerlingen hardop meelezen: eind, begin en klinkerklank zijn de kernwoorden.

Waar let je op bij assonantie?

A

het aantal regels

B

dezelfde klinkerklank

C

dezelfde eindletters

D

dezelfde betekenis

Veel leerlingen verwarren assonantie met eindrijm. Benadruk dat het om de klinkerklank gaat.

De Blauwbilgorgel

  • Een speels gedicht met veel onzinwoorden

  • De klank van de woorden is heel belangrijk

  • Je kunt vaak toch iets begrijpen uit de context

Noem dat onzinwoorden niet echt bestaan, maar in een gedicht toch betekenis kunnen krijgen door de woorden eromheen.

Wat zijn onzinwoorden?

Onzinwoorden zijn woorden die niet in het gewone woordenboek staan.


Toch lijken ze vaak op echte woorden door:

  • hun klank

  • hun vorm

  • hun plek in de zin

Leg de link met taalgevoel: leerlingen kunnen vaak raden of een woord een ding, dier of handeling lijkt.

Woordparen in het gedicht

In De Blauwbilgorgel kun je onzinwoorden in woordparen zetten.


Zo let je op:

  • woorden die op elkaar rijmen

  • woorden die op elkaar lijken in klank

  • woorden die samen in het gedicht passen

Houd de focus op het ordenen van woorden op basis van klank en vorm, niet op volledige tekstanalyse.

Woordsoorten helpen

Je kunt onzinwoorden ook koppelen aan woordsoorten.


Denk aan:

  • zelfstandig naamwoord: een ding, dier of persoon

  • bijvoeglijk naamwoord: vertelt hoe iets is

  • werkwoord: zegt wat iemand of iets doet

Gebruik eenvoudige voorbeelden uit gewone taal als steun: hond, vrolijk, springen. Daarna pas toepassen op onzinwoorden.

Betekenis uit de context

  • Kijk naar de woorden eromheen

  • Let op wat het onzinwoord doet in de zin

  • Gebruik klank en fantasie samen

Benadruk dat betekenis geven hier geen fout/goed-raadspel is: de context moet de uitleg wel ondersteunen.

Wat helpt om een onzinwoord te begrijpen?

A

de context

B

het woordenboek

C

de titel alleen

D

de spelling alleen

Sluit aan bij de slides over context, klank, vorm en plek in de zin.

Onzinwoorden begrijpen

Onzinwoorden staan niet in het gewone woordenboek. Toch kun je vaak iets raden door de context. Ook woordsoorten helpen, omdat je dan ziet of een woord een ding, eigenschap of handeling lijkt.

woordenboek
context
woordsoorten
rijmsoorten
beginletter
gedichtregel

Bespreek dat meerdere aanwijzingen samenwerken: context én woordsoort.

Hoe raad jij de betekenis van een onzinwoord?

Goede antwoorden noemen één aanwijzing uit de les, zoals woorden eromheen, woordsoort, klank of plek in de zin, en leggen kort uit hoe die helpt.

Een gedicht met onzinwoorden

Een kort gedicht van 4 regels kan speels en ritmisch zijn.


Handig om op te letten:

  • kies klanken die bij elkaar passen

  • gebruik minstens één rijmsoort

  • laat de regels samen één beeld oproepen

De nadruk ligt op creatief taalgebruik met klank. Perfecte rijm is minder belangrijk dan een hoorbaar patroon.

Klank maakt sfeer

  • Zachte klanken kunnen rustig klinken

  • Harde klanken kunnen grappig of druk klinken

  • Onzinwoorden werken goed als je ze hardop hoort

Verbind deze slide met het eerdere deel over alliteratie en assonantie: klankkeuze beïnvloedt hoe een gedicht voelt.

Jezelf voorstellen in 4 regels

Een gedicht over jezelf hoeft niet alles te vertellen.


Je kunt schrijven over:

  • je naam

  • iets wat je leuk vindt

  • iets wat bij jou past

  • een opvallende eigenschap

Laat zien dat een voorstelgedicht kort, persoonlijk en creatief mag zijn. Het hoeft geen volledige tekst over iemands leven te zijn.

Rijm in een voorstelgedicht

Ook in een gedicht over jezelf kun je spelen met klank.


Bijvoorbeeld:

  • eindrijm aan het einde van regels

  • alliteratie in een woordgroep

  • assonantie voor een zachte herhaling

Maak de brug van taalbegrip naar taalproductie: dezelfde begrippen die ze herkennen, kunnen ze nu bewust gebruiken.

Van herkennen naar schrijven

In deze les ga je van luisteren en herkennen naar zelf maken.


Stap voor stap:

  • rijmsoorten zien en horen

  • onzinwoorden ordenen en begrijpen

  • zelf een kort gedicht schrijven

Dit is de inhoudelijke landing van de les: de losse onderdelen horen bij elkaar in één opbouw.

Wat hoort in een gedicht van 4 regels met onzinwoorden?

A

een woordenlijst

B

een hoorbare rijmsoort

C

alleen echte woorden

D

zo veel mogelijk regels

De content benadrukt klank, samenhang en minstens één rijmsoort.

Welke rijmsoort wil jij gebruiken in je eigen gedicht?

1

eindrijm

2

alliteratie

3

assonantie

4

weet ik nog niet

Deze slide heeft geen instructies

Wat heb je vandaag geleerd over rijm of onzinwoorden?

Deze slide heeft geen instructies

Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?

Deze slide heeft geen instructies

Wat vond je vandaag het moeilijkst?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

eindrijm - rijm aan het einde van woorden of regels

alliteratie - woorden met dezelfde beginmedeklinker

assonantie - woorden met dezelfde klinkerklank

onzinwoord - bedacht woord zonder gewone woordenboekbetekenis

woordpaar - twee woorden die je samen bekijkt

woordsoort - groep waartoe een woord behoort, zoals werkwoord of zelfstandig naamwoord

context - de woorden en zinnen eromheen die helpen bij de betekenis

Deze slide heeft geen instructies