Mediawijsheid & AI - Leraren 07052026

🌐De Mediawijze Leraar:
kritisch omgaan met Media & AI

Carla Brugman

1 / 56
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMediawijsheidMiddelbare schoolBasisschoolPraktijkonderwijsSpeciaal OnderwijsVoortgezet speciaal onderwijsMBOWO

In deze les zitten 56 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 90 min
Dit is niet oké

Instructies

Wat is hier aan hand?

Elke zondagavond om 20:00 plaatsen we in de community een LessonUp-les met daarin een nieuwe prikkelende, mysterieuze foto. Dit kan een foto uit de actualiteit zijn of eentje met een meer historische context..

Op maandag tot en met woensdag kun je samen met de klas - bijvoorbeeld als opstart van de week of les - de volgende vragen beantwoorden:
  • Wat is hier aan de hand?
  • Waarom denk je dat?
  • Wat zie je nog meer?
Op donderdag onthullen we het antwoord in de LessonUp Community, waarna je deze met je leerlingen kunt bespreken.

Met deze werkvorm leren leerlingen de wereld om hen heen beter te begrijpen c.q. (anders) te kijken naar gebeurtenissen en mensen. Hierdoor leer je hen kritisch te denken, maak je hun denken visueel en draag je bij aan hun communicatieve vaardigheden. Uiteraard is het ook mogelijk om deze werkvorm in te zetten bij een moderne vreemde taal, waarbij je de leerlingen in de betreffende taal laat beantwoorden.

Onderdelen in deze les

🌐De Mediawijze Leraar:
kritisch omgaan met Media & AI

Carla Brugman

Lesduur 1,5 uur


Het is best wel intensief.

Filmpjes zijn verkort en duren meestal ruim 1 minuut.


Bij sommige slides kan er discussie ontstaan. Soms is hier ruimte voor en soms niet.

Waarom deze workshop?

Hoe je toekomstige leraren mediawijsheid bijbrengt, inclusief kritisch omgaan met AI.


Hoe generatieve AI werkt en hoe je het kunt toepassen in het onderwijs.


De kansen en uitdagingen van AI in de klas.

Deze slide heeft geen instructies

Wat gaan we doen?

Mediageschiedenis in vogelvlucht

Hoe ga jij om met AI?

Wat neem ik mee & afsluiting

Inleiding

Media, AI & Maatschappij

Werken met Media en AI


Deze slide heeft geen instructies

Of klik op:

10

minute

00

second

11 vragen + antwoorden zijn anoniem.

Leerdoelen

  1. Kun je uitleggen wat media en mediawijsheid is en heb je inzage gekregen in je eigen (media-) vaardigheden.

  2. Benoemen welke factoren een rol kunnen spelen bij het tot stand komen van mediaboodschappen.

  3. Inzicht in de wereldwijde ontwikkelingen van (online) media.

  4. Je hebt inzicht gekregen in het gebruik en toepassingen van AI in het onderwijs.

  5. Heb je inzage gekregen in het schrijven van een goede prompt.

  6. De opgedane kennis kunt toepassen in je werk.

Deze slide heeft geen instructies

Stelling

Zonder grondige scholing in mediawijsheid zijn toekomstige leraren onvoldoende voorbereid op het onderwijs in een digitale wereld.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat is mediawijsheid?

"Mediawijsheid is door de Raad voor Cultuur in 2005 omschreven als: het geheel van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld."

Deze slide heeft geen instructies

Sleep de tekst naar het juiste vak






Het reflecteren over de invloed die media op jouzelf hebben.

De doelstellingen van mediapartijen en het bedrijfsleven.

Zelfredzaamheid

Het verantwoord kunnen consumeren en produceren van media-inhoud.

Het bewust zijn van de aanwezigheid en werking van media.

Deze slide heeft geen instructies

Overzicht

Kort het overzicht tonen en de mediabegrippen nog een keer benoemen.

Extra aandacht geven aan:
Paperclip - 7e aspect Mediawelzijn, mentale gezondheid.

Megafoon - Hoe kun je jouw media-attitude en gedrag beïnvloeden?
Toon CHECK- methode.

De wereld verandert!

Deze slide heeft geen instructies

Universiteitshoogleraar Politieke communicatie Claes de Vreese geeft als voorbeeld op 22 januari 2025 op een site van de UvA onder andere het volgende aan:

Elon Musk zaait verwarring, net als Donald Trump. Hiermee hopen ze vooral dat Europa minder stabiel wordt en verdeeld raakt, waardoor landen gevoeliger worden voor invloed van buitenaf.


Deze slide heeft geen instructies

Noem belangrijke invloedfactoren bij tot stand komen van een mediaboodschap.

Deze slide heeft geen instructies

Invloedfactoren bij tot stand komen mediaboodschap

Deze invloedfactoren worden verdeeld in:

  • Professionele factoren: keuzen producenten en de technische factoren

  • Cultureel/sociale factoren: mediaproducenten maken wat wij willen zien

  • Economische factoren: commercieel succes wordt behaald door bereikcijfers

  • Politieke factoren: er kan sprake zijn van politieke kleuring

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Hoe beïnvloeden grote techbedrijven jouw gedrag op het Internet?

A

Niet, ik bepaal zelf wat ik wel of niet zeg

B

Met reclame

C

Modereren van content & ontwerp beslissingen

D

Via een virtuele assistent

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel miljoen mensen gebruiken 1 of meer social media platformen?

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Is media-empowerment de oplossing?

Media-empowerment gaat uit van een aanpak die kinderen meer controle geeft over de invloed die

media heeft op hun gevoelens, gedachten en gedrag.

Weten

Voelen

Doen

Willen

Vraag
Wat doen wij in de klas concreet om leerlingen/studenten niet alleen te leren over media, maar hen ook te helpen hun mediagedrag daadwerkelijk te sturen op momenten dat emoties en verleiding een rol spelen?

Bespreken.

De rol van de leraar bij media‑empowerment. Niet alleen als informatiegever, maar ook als coach van mediagedrag.
Voorbeeld:
“Wat gebeurt er met je aandacht als je dit bericht ziet?”

“Wat zou je op dat moment kunnen doen?”


Aandacht voor emoties rond media.

Rol leraar: emoties bespreekbaar maken en normaliseren.

Praktisch voorbeeld:

Na het bekijken van een influencer‑post of gamefragment:

Laat leerlingen benoemen: “Wat voel je hierbij?”

Woorden geven aan emoties (enthousiast, jaloers, boos, FOMO).


Oefenen met concrete strategieën.

Rol leraar: situaties vooraf oefenen, niet alleen achteraf bespreken.

Praktisch voorbeeld (als‑dan‑afspraken):

“Als ik tijdens het leren een melding krijg, dan leg ik mijn telefoon omgekeerd op tafel.”

“Als ik een boos bericht krijg, dan reageer ik niet meteen.”

Zorg regelmatig voor korte evaluaties.


Motivatie van binnenuit stimuleren.

Rol leraar: niet overtuigen, maar laten nadenken.

Praktisch voorbeeld:

In plaats van zeggen: “Je moet minder op je telefoon bezig zijn.”

Vraag:

“Wat levert het jou op als je je telefoon even weglegt?”

“Wanneer merk jij dat media je juist helpen?”

Laat leerlingen zelf redenen formuleren → grotere kans op gedragsverandering.


Media‑empowerment verweven in dagelijkse lessen

Rol leraar: geen los vak, maar onderdeel van het gewone onderwijs.

Praktisch voorbeeld:

Bij taal:
reflecteren op app‑taal of online reacties.

Bij burgerschap:
omgaan met online meningsverschillen.

Bij rekenen/plannen:

schermtijd bijhouden en analyseren.

Klein, regelmatig en herkenbaar werkt beter dan één losse les.


Wat is nepnieuws eigenlijk?

Fake news… hoax… fabeltjes… oftewel nepnieuws.
Je hoort het steeds vaker, maar wat is het precies?
Nepnieuws is misleidende en onjuiste informatie, die wordt verspreid om;

geld te verdienen of

om je mening te beïnvloeden

Het is een vorm van desinformatie.

Let op! Ziet eruit als echt nieuws. Maar geen echte journalist of betrouwbare bron.


Deze slide heeft geen instructies

De grote

Nepnieuws Quiz

Herken jij nepnieuws?
Start de quiz om de vragen te beantwoorden


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Internettrollen


Wat is dat?

isdatechtzo.nl

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld opdracht voor
leerling/ student

Maak opmerking die een trol zou kunnen maken aan de hand van deze afbeelding.

Deze slide heeft geen instructies

7 vormen
van nepnieuws

  • Desinformatie

  • Misinformatie

  • Propaganda

  • Complottheorieën

  • Haatspraak

  • Slechte journalistiek

  • Framing


Deze slide heeft geen instructies

Desinformatie

🧩 Wat is het?
Iemand heeft bewust onjuiste informatie heeft gemaakt en gedeeld.
🎯 Doel
Mensen misleiden.
Verwarring of schade veroorzaken.
📱 Hoe verspreid?
Vaak massaal via social media.
Soms met nepaccounts (trollen).


isdatechtzo.nl

Laat (deel van) filmpje zien.

Benadruk het doel.


Framing

🧩 Wat is het?
Informatie zo brengen dat je maar één kant ziet.
🎯 Doel
Jouw mening sturen zonder te liegen.
👀 Herkenbaar aan
Emotionele woorden.
Belangrijke informatie ontbreekt.




Laat (deel van) filmpje zien

Benadruk het doel.

Slechte journalistiek


🧩 Wat is het?
Nieuws met fouten of slecht gecontroleerde bronnen.
🎯 Oorzaak
Slordigheid, tijdsdruk, verkeerde conclusies.
📌 Gevolg
Mensen krijgen verkeerde informatie.





YouTube‑kanaal BrekendNieuws24h


Laat (deel van) filmpje zien


Benadruk de oorzaak.

Voorbeeld filmpje van het YouTube‑kanaal BrekendNieuws24h.


Er is geen publiek bekende eigenaar of verantwoordelijke. Teksten worden d.m.v. AI gegenereerd.

Enkele zaken die je mist bij BrekendNieuws24h zijn bijvoorbeeld:
1. Wie is de maker? (incl. achtergrond van de persoon)

2. Bronnen & Feitencontrole

3. Onafhankelijkheid & Objectiviteit

4. Respect voor privacy en zorgvuldigheid


Op basis van de beschikbare informatie voldoet BrekendNieuws24h niet aan de algemeen erkende journalistieke normen en waarden in Nederland. Het kanaal functioneert als entertainment- en roddelplatform, niet als journalistieke nieuwsbron. Er is geen bewijs van feitencontrole, onafhankelijkheid, transparantie of zorgvuldige berichtgeving zoals omschreven in de NVJ‑code en andere journalistieke richtlijnen. (NVJ = Nederlandse Vereniging voor Journalisten)


Voorbeeld opdracht 1 voor leerling/ student

Zoek op internet naar:

  • 2 nepnieuws berichten

  • 2 berichten die echt waar zijn.



Vertel:

welke vorm van


nepnieuws dit is

waarom je dit denkt


wat het verschil is met


de berichten die echt

waar zijn

Duur: 5 minuten

Studenten hebben nu gezien wat nepnieuws is en gaan in groepjes aan de slag met de opdracht.


De groepsgrootte is een eigen keus van docent

Even vertellen. Eén woordvoerder van een groep vertelt.


Voorbeeld opdracht 2 voor leerling/ student

Maak zelf een nieuwsbericht wat nep is.


Zoek zelf een plaatje en verzin een bericht of kijk op:

www.nieuwsgenerator.nl
(klik rechtsboven op Aanpassen)


10 minuten Individuele opdracht
Bespreek enkele resultaten van de opdracht in de klas.

Pers & Journalistiek
Het is de taak van de pers om het gedrag van bedrijven, organisaties en de overheid te controleren om zo het publiek te informeren met feitelijk juiste informatie. De toeslagenaffaire kwam aan het licht door o.a. twee journalisten (Trouw & RTL).

Hoe wordt deze functie van journalisten genoemd?

A

Researchfunctie

B

Waarheidsfunctie

C

Slangenfunctie

D

Waakhondfunctie

Deze slide heeft geen instructies

Tot slot - Is nepnieuws maken strafbaar?

Bespreek slide: nepnieuws maken is in principe niet strafbaar, tenzij het een strafbaar feit bevat (bommelding, opruiing, bedreiging)

Influencers

Afspelen tot 1.33 min.

Hoe kun je zien dat een influencer reclame gebruikt?

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld Enzo Knol

Overige reclame-uitingen zijn:
In de video
Een button in beeld

Over partnerschap duidelijk in de beschrijving of boven de post.

Ben jij een video-uploader? - Commissariaat voor de Media (verwijzing naar website)

Je krijgt als influencer een gratis product.

Is de influencer verplicht om dit te vermelden in video?

1

Ja

2

Nee

Antwoord = Ja
Het waarom van de uitkomsten kort bespreken met de groep.

Stelling over gebruik van AI

“Door het gebruik van AI en algoritmes bij het zoeken op internet leren leerlingen minder zelf nadenken: we worden niet slimmer, maar gemakzuchtiger.”

Vraag
Wanneer helpt AI het denken en wanneer neemt het het denken van ons over?

Wat zegt...

Neuropsycholoog

Erik Scherder

Deze slide heeft geen instructies

Hoe blijf jij samen met je leerlingen/ studenten uit de filterbubbel?

Hoe kunnen we in het onderwijs stimuleren dat leerlingen/ studenten zelf kritisch blijven nadenken?

Opdracht

Zoek samen met je buurvrouw of buurman informatie over Koningsdag.


Vergelijk de resultaten en schrijf voor jezelf op wat je opvalt.

3

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Mediawijsheid Competentiemodel

AI-competenties

  • Exploreren & bedienen: AI‑toepassingen uitproberen en leren gebruiken.

  • Doorgronden: Begrijpen hoe (generatieve) AI werkt en wordt ingezet.

  • Vinden & creëren: AI gebruiken om informatie te zoeken en content te maken.

  • Verbinden: Inzicht in de invloed van AI op sociale interactie.

  • Discussiëren & reflecteren: Kritisch nadenken over de impact van AI op mens en maatschappij.

  • Veiligheid: Bewust omgaan met risico’s en veiligheid bij AI-gebruik.



8 mediawijsheidcompetenties

10 gebieden mediagebruik

Mediawijsheid gaat om de combinatie van kritisch begrip van media, actief gebruik, zelfreflectie en participatie in de mediasamenleving.

Leg uit waarom mediawijsheid niet losstaat van het gebruik van AI.

Hoe werkt AI?

Geef een korte intro en speel vervolgens de video af.

Vraag na de video.
Wie weet het verschil tussen een rekenmachine en AI?

Antwoord = Een rekenmachine kun je vertrouwen. AI doet een voorspelling.

Hoe zou jij als leraar/docent AI toepassen in het onderwijs?

Deze slide heeft geen instructies

AI kan ondersteunen bij...

  • Informatie zoeken

  • Lesplannen maken

  • Vragen stellen

  • Berekeningen laten maken

  • Brainstormen


Documenten uploaden

  • Samenvatten

  • Vertalen

  • Vragen over stellen


Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld van snel een lesplan maken

Ik ben leraar geschiedenis op een middelbare school. Maak voor mij een les voor klas 3 over de tweede wereldoorlog in Zwolle.

Totale benodigde tijd 30 sec.

Deze slide heeft geen instructies

Slimmer werken met AI agents

Voorbeelden van taken:

  • Rubrics schrijven

  • Lesideeën genereren

  • Feedbackteksten maken

  • Opdrachten herschrijven naar niveau B1

  • Teksten op een vaste manier samenvatten

  • Feedback op gemaakt materiaal geven

Alleen benoemen.


Je geeft de agent één duidelijke taak en een set instructies. Daarna voert de agent die taak steeds opnieuw op een consistente manier uit.



Deze slide heeft geen instructies

Prompten

"Vertel iets over voeding.“


Goede prompt

Slechte prompt

"Schrijf een informatief artikel van ongeveer 500 woorden over de invloed van gezonde voeding op de concentratie van kinderen in de leeftijd van 6 tot 12 jaar. Gebruik wetenschappelijke inzichten en praktische voorbeelden."


Een prompt is een opdracht/ instructie die je aan een zoekmachine of generatieve A.I. geeft.

Hoe beter de prompt, des te beter het antwoord dat je krijgt.


Deze slide heeft geen instructies



Ik ben leraar geschiedenis op een middelbare school. Maak voor mij een les voor klas 3 over de tweede wereldoorlog in Zwolle.

Deze slide heeft geen instructies

Vinden en Creëren

Het gebruik maken van AI heeft invloed op het Vinden en Creëren van (nieuwe?) informatie. ​




Zowel Auteursrechten.nl als de Rijksoverheid geven aan dat AI-gegenereerde content een schimmig gebied is. ​




Tip! Gebruik sowieso bronvermeldingen.
Zie Saxion Bibliotheek & Auteursrechten.nl



Mediawijsheid Competentiemodel

Benoem APA-richtlijnen

Aan de slag met AI

Deel 1: AI als Onderzoeksassistent (Vinden)

Deel 2: AI als Maker (Creëren)

  • Stap 1: Kies een AI- hulp.

  • Stap 2: Formuleer of kies een zoekvraag/prompt en voer deze in.

  • Stap 3: Beoordeel het resultaat.

  • Stap 4: Pas indien nodig de vraag/prompt aan.

Gebruik een AI-tool om content te creëren op basis van je onderzoek.


Kies één van de volgende taken:

  1. Schrijf samen met AI een artikel

  2. Maak een afbeelding met AI

  3. Laat AI een samenvattende infographic maken.

"AI als Co-Creator – Van Zoekopdracht tot Creatie!"


15

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

AI in de klas

  • Reflecteer op je rol

  • AI kan rol van leraar aanvullen (bijv. bijles)

  • Zet in op digitale geletterdheid

  • Zoek naar werkdrukverlichting

  • AI kan samenwerking en communicatie vergemakkelijken en verbeteren. 

Kansen

  • Verminderde keuzevrijheid van leraren en studenten

  • Verlies kritisch en evaluatief denken

  • Privacy

  • Plagiaat

  • Maatschappelijke vooroordelen en ongelijkheid

Uitdagingen

Deze slide heeft geen instructies

Stelling

Media en AI-geletterdheid zonder ethische vorming vergroot de risico’s van ongelijkheid en misbruik in het onderwijs.

Deze slide heeft geen instructies

Samenvatting

In deze workshop heb je kort kennis kunnen maken met wat mediawijsheid en AI eigenlijk is en wat je hieronder verstaat.


Je hebt je eigen competentieniveau op het gebied van Mediawijsheid in kaart gebracht.

Benoemd zijn:

  • De 5 mediabegrippen benoemd en hoe je kijkt en omgaat met je eigen media-attitude en gedrag.

  • Het Mediawijsheid-model: 8 competenties en 10 gebieden uitgelegd.


Aan de hand van vragen & voorbeelden heb je zelf kunnen ervaren hoe komen mediaboodschappen tot stand en welke factoren hierbij een rol spelen.

Ook weet je hoe (generatieve) AI werkt en hoe je het kunt toepassen in het onderwijs.

Tot slot ben je je bewust van de kansen en uitdagingen van AI in de klas.

Deze slide heeft geen instructies



Deze slide heeft geen instructies