🌐De Mediawijze Leraar:
kritisch omgaan met Media & AI
Carla Brugman
🌐De Mediawijze Leraar:
kritisch omgaan met Media & AI
Carla Brugman
Lesduur 1,5 uur
Het is best wel intensief.
Filmpjes zijn verkort en duren meestal ruim 1 minuut.
Bij sommige slides kan er discussie ontstaan. Soms is hier ruimte voor en soms niet.
Waarom deze workshop?
Hoe je toekomstige leraren mediawijsheid bijbrengt, inclusief kritisch omgaan met AI.
Hoe generatieve AI werkt en hoe je het kunt toepassen in het onderwijs.
De kansen en uitdagingen van AI in de klas.
Deze slide heeft geen instructies
Wat gaan we doen?
Mediageschiedenis in vogelvlucht
Hoe ga jij om met AI?
Wat neem ik mee & afsluiting
Inleiding
Media, AI & Maatschappij
Werken met Media en AI
Deze slide heeft geen instructies
11 vragen + antwoorden zijn anoniem.
Leerdoelen
Kun je uitleggen wat media en mediawijsheid is en heb je inzage gekregen in je eigen (media-) vaardigheden.
Benoemen welke factoren een rol kunnen spelen bij het tot stand komen van mediaboodschappen.
Inzicht in de wereldwijde ontwikkelingen van (online) media.
Je hebt inzicht gekregen in het gebruik en toepassingen van AI in het onderwijs.
Heb je inzage gekregen in het schrijven van een goede prompt.
De opgedane kennis kunt toepassen in je werk.
Deze slide heeft geen instructies
Stelling
Zonder grondige scholing in mediawijsheid zijn toekomstige leraren onvoldoende voorbereid op het onderwijs in een digitale wereld.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat is mediawijsheid?
"Mediawijsheid is door de Raad voor Cultuur in 2005 omschreven als: het geheel van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld."
Deze slide heeft geen instructies
Sleep de tekst naar het juiste vak
Het reflecteren over de invloed die media op jouzelf hebben.
De doelstellingen van mediapartijen en het bedrijfsleven.
Zelfredzaamheid
Het verantwoord kunnen consumeren en produceren van media-inhoud.
Het bewust zijn van de aanwezigheid en werking van media.
Deze slide heeft geen instructies
Overzicht
Kort het overzicht tonen en de mediabegrippen nog een keer benoemen.
Extra aandacht geven aan:
Paperclip - 7e aspect Mediawelzijn, mentale gezondheid.
Megafoon - Hoe kun je jouw media-attitude en gedrag beïnvloeden?
Toon CHECK- methode.
De wereld verandert!
Deze slide heeft geen instructies
Universiteitshoogleraar Politieke communicatie Claes de Vreese geeft als voorbeeld op 22 januari 2025 op een site van de UvA onder andere het volgende aan:
Elon Musk zaait verwarring, net als Donald Trump. Hiermee hopen ze vooral dat Europa minder stabiel wordt en verdeeld raakt, waardoor landen gevoeliger worden voor invloed van buitenaf.
Deze slide heeft geen instructies
Noem belangrijke invloedfactoren bij tot stand komen van een mediaboodschap.
Deze slide heeft geen instructies
Invloedfactoren bij tot stand komen mediaboodschap
Deze invloedfactoren worden verdeeld in:
Professionele factoren: keuzen producenten en de technische factoren
Cultureel/sociale factoren: mediaproducenten maken wat wij willen zien
Economische factoren: commercieel succes wordt behaald door bereikcijfers
Politieke factoren: er kan sprake zijn van politieke kleuring
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Hoe beïnvloeden grote techbedrijven jouw gedrag op het Internet?
Niet, ik bepaal zelf wat ik wel of niet zeg
Met reclame
Modereren van content & ontwerp beslissingen
Via een virtuele assistent
Deze slide heeft geen instructies
Hoeveel miljoen mensen gebruiken 1 of meer social media platformen?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Is media-empowerment de oplossing?
Media-empowerment gaat uit van een aanpak die kinderen meer controle geeft over de invloed die
media heeft op hun gevoelens, gedachten en gedrag.
Weten
Voelen
Doen
Willen
Dr. Esther Rozendaal bedacht Media-empowerment: Een gedragsverandering benadering van media-educatie.
Vraag
Wat doen wij in de klas concreet om leerlingen/studenten niet alleen te leren over media, maar hen ook te helpen hun mediagedrag daadwerkelijk te sturen op momenten dat emoties en verleiding een rol spelen?
Bespreken.
De rol van de leraar bij media‑empowerment. Niet alleen als informatiegever, maar ook als coach van mediagedrag.
Voorbeeld:
“Wat gebeurt er met je aandacht als je dit bericht ziet?”
“Wat zou je op dat moment kunnen doen?”
Aandacht voor emoties rond media.
Rol leraar: emoties bespreekbaar maken en normaliseren.
Praktisch voorbeeld:
Na het bekijken van een influencer‑post of gamefragment:
Laat leerlingen benoemen: “Wat voel je hierbij?”
Woorden geven aan emoties (enthousiast, jaloers, boos, FOMO).
Oefenen met concrete strategieën.
Rol leraar: situaties vooraf oefenen, niet alleen achteraf bespreken.
Praktisch voorbeeld (als‑dan‑afspraken):
“Als ik tijdens het leren een melding krijg, dan leg ik mijn telefoon omgekeerd op tafel.”
“Als ik een boos bericht krijg, dan reageer ik niet meteen.”
Zorg regelmatig voor korte evaluaties.
Motivatie van binnenuit stimuleren.
Rol leraar: niet overtuigen, maar laten nadenken.
Praktisch voorbeeld:
In plaats van zeggen: “Je moet minder op je telefoon bezig zijn.”
Vraag:
“Wat levert het jou op als je je telefoon even weglegt?”
“Wanneer merk jij dat media je juist helpen?”
Laat leerlingen zelf redenen formuleren → grotere kans op gedragsverandering.
Media‑empowerment verweven in dagelijkse lessen
Rol leraar: geen los vak, maar onderdeel van het gewone onderwijs.
Praktisch voorbeeld:
Bij taal:
reflecteren op app‑taal of online reacties.
Bij burgerschap:
omgaan met online meningsverschillen.
Bij rekenen/plannen:
schermtijd bijhouden en analyseren.
Klein, regelmatig en herkenbaar werkt beter dan één losse les.
Wat is nepnieuws eigenlijk?
Fake news… hoax… fabeltjes… oftewel nepnieuws.
Je hoort het steeds vaker, maar wat is het precies?
Nepnieuws is misleidende en onjuiste informatie, die wordt verspreid om;
geld te verdienen of
om je mening te beïnvloeden
Het is een vorm van desinformatie.
Let op!Ziet eruit als echt nieuws. Maar geen echte journalist of betrouwbare bron.
Bron: isdatechtzo.nl
Deze slide heeft geen instructies
De grote
Nepnieuws Quiz
Herken jij nepnieuws?
Start de quiz om de vragen te beantwoorden
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Internettrollen
Wat is dat?
isdatechtzo.nl
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld opdracht voor
leerling/ student
Maak opmerking die een trol zou kunnen maken aan de hand van deze afbeelding.
Deze slide heeft geen instructies
7 vormen
van nepnieuws
Desinformatie
Misinformatie
Propaganda
Complottheorieën
Haatspraak
Slechte journalistiek
Framing
Deze slide heeft geen instructies
Desinformatie
🧩 Wat is het?
Iemand heeft bewust onjuiste informatie heeft gemaakt en gedeeld.
🎯 Doel
Mensen misleiden.
Verwarring of schade veroorzaken.
📱 Hoe verspreid?
Vaak massaal via social media.
Soms met nepaccounts (trollen).
isdatechtzo.nl
Laat (deel van) filmpje zien.
Benadruk het doel.
Framing
🧩 Wat is het?
Informatie zo brengen dat je maar één kant ziet.
🎯 Doel
Jouw mening sturen zonder te liegen.
👀 Herkenbaar aan
Emotionele woorden.
Belangrijke informatie ontbreekt.
Laat (deel van) filmpje zien
Benadruk het doel.
Slechte journalistiek
🧩 Wat is het?
Nieuws met fouten of slecht gecontroleerde bronnen.
🎯 Oorzaak
Slordigheid, tijdsdruk, verkeerde conclusies.
📌 Gevolg
Mensen krijgen verkeerde informatie.
YouTube‑kanaal BrekendNieuws24h
Laat (deel van) filmpje zien
Benadruk de oorzaak.
Voorbeeld filmpje van het YouTube‑kanaal BrekendNieuws24h.
Er is geen publiek bekende eigenaar of verantwoordelijke. Teksten worden d.m.v. AI gegenereerd.
Enkele zaken die je mist bij BrekendNieuws24h zijn bijvoorbeeld:
1. Wie is de maker? (incl. achtergrond van de persoon)
2. Bronnen & Feitencontrole
3. Onafhankelijkheid & Objectiviteit
4. Respect voor privacy en zorgvuldigheid
Op basis van de beschikbare informatie voldoet BrekendNieuws24h niet aan de algemeen erkende journalistieke normen en waarden in Nederland. Het kanaal functioneert als entertainment- en roddelplatform, niet als journalistieke nieuwsbron. Er is geen bewijs van feitencontrole, onafhankelijkheid, transparantie of zorgvuldige berichtgeving zoals omschreven in de NVJ‑code en andere journalistieke richtlijnen. (NVJ = Nederlandse Vereniging voor Journalisten)
Voorbeeld opdracht 1 voor leerling/ student
Zoek op internet naar:
2 nepnieuws berichten
2 berichten die echt waar zijn.
Vertel:
welke vorm van
nepnieuws dit is
waarom je dit denkt
wat het verschil is met
de berichten die echt
waar zijn
Duur: 5 minuten
Studenten hebben nu gezien wat nepnieuws is en gaan in groepjes aan de slag met de opdracht.
De groepsgrootte is een eigen keus van docent
Even vertellen. Eén woordvoerder van een groep vertelt.
Voorbeeld opdracht 2 voor leerling/ student
Maak zelf een nieuwsbericht wat nep is.
Zoek zelf een plaatje en verzin een bericht of kijk op:
www.nieuwsgenerator.nl
(klik rechtsboven op Aanpassen)
10 minuten Individuele opdracht
Bespreek enkele resultaten van de opdracht in de klas.
Pers & Journalistiek
Het is de taak van de pers om het gedrag van bedrijven, organisaties en de overheid te controleren om zo het publiek te informeren met feitelijk juiste informatie. De toeslagenaffaire kwam aan het licht door o.a. twee journalisten (Trouw & RTL).
Hoe wordt deze functie van journalisten genoemd?
Researchfunctie
Waarheidsfunctie
Slangenfunctie
Waakhondfunctie
Deze slide heeft geen instructies
Tot slot - Is nepnieuws maken strafbaar?
Bespreek slide: nepnieuws maken is in principe niet strafbaar, tenzij het een strafbaar feit bevat (bommelding, opruiing, bedreiging)
Influencers
Afspelen tot 1.33 min.
Hoe kun je zien dat een influencer reclame gebruikt?
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld Enzo Knol
Overige reclame-uitingen zijn:
In de video
Een button in beeld
Over partnerschap duidelijk in de beschrijving of boven de post.
Ben jij een video-uploader? - Commissariaat voor de Media (verwijzing naar website)
Je krijgt als influencer een gratis product.
Is de influencer verplicht om dit te vermelden in video?
Ja
Nee
Antwoord = Ja
Het waarom van de uitkomsten kort bespreken met de groep.
Stelling over gebruik van AI
“Door het gebruik van AI en algoritmes bij het zoeken op internet leren leerlingen minder zelf nadenken: we worden niet slimmer, maar gemakzuchtiger.”
Vraag
Wanneer helpt AI het denken en wanneer neemt het het denken van ons over?
Wat zegt...
Neuropsycholoog
Erik Scherder
Deze slide heeft geen instructies
Hoe blijf jij samen met je leerlingen/ studenten uit de filterbubbel?
Hoe kunnen we in het onderwijs stimuleren dat leerlingen/ studenten zelf kritisch blijven nadenken?
Opdracht
Zoek samen met je buurvrouw of buurman informatie over Koningsdag.
Vergelijk de resultaten en schrijf voor jezelf op wat je opvalt.
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Mediawijsheid Competentiemodel
AI-competenties
Exploreren & bedienen: AI‑toepassingen uitproberen en leren gebruiken.
Doorgronden: Begrijpen hoe (generatieve) AI werkt en wordt ingezet.
Vinden & creëren: AI gebruiken om informatie te zoeken en content te maken.
Verbinden: Inzicht in de invloed van AI op sociale interactie.
Discussiëren & reflecteren: Kritisch nadenken over de impact van AI op mens en maatschappij.
Veiligheid: Bewust omgaan met risico’s en veiligheid bij AI-gebruik.
8 mediawijsheidcompetenties
10 gebieden mediagebruik
Mediawijsheid gaat om de combinatie van kritisch begrip van media, actief gebruik, zelfreflectie en participatie in de mediasamenleving.
Leg uit waarom mediawijsheid niet losstaat van het gebruik van AI.
Hoe werkt AI?
Geef een korte intro en speel vervolgens de video af.
Vraag na de video.
Wie weet het verschil tussen een rekenmachine en AI?
Antwoord = Een rekenmachine kun je vertrouwen. AI doet een voorspelling.
Hoe zou jij als leraar/docent AI toepassen in het onderwijs?
Deze slide heeft geen instructies
AI kan ondersteunen bij...
Informatie zoeken
Lesplannen maken
Vragen stellen
Berekeningen laten maken
Brainstormen
Documenten uploaden
Samenvatten
Vertalen
Vragen over stellen
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld van snel een lesplan maken
Ik ben leraar geschiedenis op een middelbare school. Maak voor mij een les voor klas 3 over de tweede wereldoorlog in Zwolle.
Totale benodigde tijd 30 sec.
Deze slide heeft geen instructies
Slimmer werken met AI agents
Voorbeelden van taken:
Rubrics schrijven
Lesideeën genereren
Feedbackteksten maken
Opdrachten herschrijven naar niveau B1
Teksten op een vaste manier samenvatten
Feedback op gemaakt materiaal geven
Alleen benoemen.
Je geeft de agent één duidelijke taak en een set instructies. Daarna voert de agent die taak steeds opnieuw op een consistente manier uit.
Deze slide heeft geen instructies
Prompten
"Vertel iets over voeding.“
Goede prompt
Slechte prompt
"Schrijf een informatief artikel van ongeveer 500 woorden over de invloed van gezonde voeding op de concentratie van kinderen in de leeftijd van 6 tot 12 jaar. Gebruik wetenschappelijke inzichten en praktische voorbeelden."
Een prompt is een opdracht/ instructie die je aan een zoekmachine of generatieve A.I. geeft.
Hoe beter de prompt, des te beter het antwoord dat je krijgt.
Deze slide heeft geen instructies
Ik ben leraar geschiedenis op een middelbare school. Maak voor mij een les voor klas 3 over de tweede wereldoorlog in Zwolle.
Deze slide heeft geen instructies
Vinden en Creëren
Het gebruik maken van AI heeft invloed op het Vinden en Creëren van (nieuwe?) informatie.
Zowel Auteursrechten.nl als de Rijksoverheid geven aan dat AI-gegenereerde content een schimmig gebied is.
Tip! Gebruik sowieso bronvermeldingen.
Zie Saxion Bibliotheek & Auteursrechten.nl
Mediawijsheid Competentiemodel
Benoem APA-richtlijnen
Aan de slag met AI
Deel 1: AI als Onderzoeksassistent (Vinden)
Deel 2: AI als Maker (Creëren)
Stap 1: Kies een AI- hulp.
Stap 2: Formuleer of kies een zoekvraag/prompt en voer deze in.
Stap 3: Beoordeel het resultaat.
Stap 4: Pas indien nodig de vraag/prompt aan.
Gebruik een AI-tool om content te creëren op basis van je onderzoek.
Kies één van de volgende taken:
Schrijf samen met AI een artikel
Maak een afbeelding met AI
Laat AI een samenvattende infographic maken.
"AI als Co-Creator – Van Zoekopdracht tot Creatie!"
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
AI in de klas
Reflecteer op je rol
AI kan rol van leraar aanvullen (bijv. bijles)
Zet in op digitale geletterdheid
Zoek naar werkdrukverlichting
AI kan samenwerking en communicatie vergemakkelijken en verbeteren.
Kansen
Verminderde keuzevrijheid van leraren en studenten
Verlies kritisch en evaluatief denken
Privacy
Plagiaat
Maatschappelijke vooroordelen en ongelijkheid
Uitdagingen
Deze slide heeft geen instructies
Stelling
Media en AI-geletterdheid zonder ethische vorming vergroot de risico’s van ongelijkheid en misbruik in het onderwijs.
Deze slide heeft geen instructies
Samenvatting
In deze workshop heb je kort kennis kunnen maken met wat mediawijsheid en AI eigenlijk is en wat je hieronder verstaat.
Je hebt je eigen competentieniveau op het gebied van Mediawijsheid in kaart gebracht.
Benoemd zijn:
De 5 mediabegrippen benoemd en hoe je kijkt en omgaat met je eigen media-attitude en gedrag.
Het Mediawijsheid-model: 8 competenties en 10 gebieden uitgelegd.
Aan de hand van vragen & voorbeelden heb je zelf kunnen ervaren hoe komen mediaboodschappen tot stand en welke factoren hierbij een rol spelen.
Ook weet je hoe (generatieve) AI werkt en hoe je het kunt toepassen in het onderwijs.
Tot slot ben je je bewust van de kansen en uitdagingen van AI in de klas.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies