Bewegingsapparaat

• newEditor

Bewegingsapparaat

Thieme Meulenhof

Pathologie

Module 10

Les 1

Leerdoelen

1. Je kunt beschrijven hoe je letsels van het bewegingsapparaat herkent die zijn ontstaan door externe krachten (distorsie, luxatie, ruptuur, contusie, fractuur).

2. Je kunt uitleggen waar de afkorting RICE voor staat en wanneer je dit toepast.

3. Je kunt verklaren hoe osteoporose kan ontstaan en welke zorg geïndiceerd is.

4. Je kunt beschrijven hoe je artrose, wekedelenreuma, jicht en de verschillende vormen van ontstekingsreuma kunt herkennen.

5. Je kunt verklaren welke zorg zinvol is bij artrose, wekedelenreuma, jicht en de verschillende vormen van ontstekingsreuma.

Acute letsels door externe krachten

• Letsels ontstaan door kracht van buitenaf

• Meest aangedaan: banden, kapsels, spieren, bot

• Ontstekingsverschijnselen vaak zichtbaar

• Functieverlies is een belangrijk signaal

• Snelle herkenning voorkomt complicaties

Distorsie (verzwikking)

• Banden/kapsel rekken te ver uit

• Lokale ontstekingsverschijnselen

• Vooral functieverlies opvallend

• Bij herhaling: instabiel gewricht

• Behandeling begint met RICE

Luxatie (ontwrichting)

• Gewrichtskop schiet uit de kom

• Zeer pijnlijk, afwijkende stand

• Roodheid, warmte, zwelling

• Repositie noodzakelijk

• Meestal onder narcose i.v.m. spierspanning

Ruptuur en contusie

• Ruptuur: scheur in pees, band of spier

• Ook inwendige organen kunnen scheuren

• Contusie: kneuzing door stomp geweld

• Blauwe plek + zwelling door onderhuidse bloeding

• Let op risico op inwendig letsel bij trauma

Fractuur (botbreuk)

• Continuïteit van bot onderbroken

• Enkelvoudige vs. meervoudige breuk

• Gesloten (intacte huid) vs. open fractuur

• Symptomen: pijn, asdrukpijn, zwelling, standafwijking

• Diagnostiek: röntgen in meerdere richtingen

Wat is RICE?

• R = Rust: gewricht ontzien

• I = Ice: koelen om zwelling te beperken

• C = Compressie: druk vermindert vochtophoping

• E = Elevatie: lichaamsdeel hoog houden

• Direct starten in acute fase

Wanneer RICE wel/niet toepassen?

• Wel bij distorsie, kneuzing, lichte traumatische letsels

• Niet bij open wonden of duidelijke standafwijking

• Sportveld: schoen aanhouden bij enkelletsel

• Doel: zwelling remmen en pijn verlichten

• Altijd beoordelen of verdere diagnostiek nodig is

Wat is osteoporose?

• Botmassa en -dichtheid nemen af

• Bot wordt broos → fractuurrisico ↑

• Vaak zichtbaar door wervelinzakkingen

• Komt vaker voor bij vrouwen

• Meestal pas klachten na een breuk

Diagnose osteoporose

• Röntgen: inzakkingen zichtbaar

• DEXA-meting voor botdichtheid

• T-score ≤ -2,5 = osteoporose

• Bloedonderzoek: calcium, vit. D

• Ook valrisico bepalen

Behandeling & zorg bij osteoporose

• Pijnstilling: paracetamol / NSAID

• Calcium- en vitamine D-supplementen

• Medicatie tegen botafbraak (bisfosfonaten)

• Leefstijl: bewegen met eigen lichaamsgewicht

• Preventie: valrisico verkleinen

Wat is reuma?

• Verzamelnaam voor aandoeningen beweging + steunweefsel

• Indeling: ontstekingsreuma, artrose, wekedelenreuma, jicht

• Chronisch verloop bij veel vormen

• Vaak invloed op ADL en mobiliteit

• Risicofactoren: leeftijd, erfelijkheid, eerdere schade

Ontstekingsreuma: RA & Bechterew

• RA: auto-immuun, ontstoken synoviale membraan

• Ochtendstijfheid, pijn, zwelling, warm gewricht

• Grillig verloop: remissies & exacerbaties

• Bechterew: ontsteking wervelkolom → verstijving

• Vaak jonge leeftijd, rugklachten, nachtelijke pijn

Artrose

• Slijtage: kraakbeen neemt af

• Botdelen schuren → pijn & stijfheid

• Startpijn en startstijfheid typerend

• Röntgen: botaanmaak, osteofyten

• Gewrichtsmuizen kunnen “op slot” schieten

Wekedelenreuma

• Aandoening van pezen, kapsels, spieren, slijmbeurzen

• Fibromyalgie: pijn + stijfheid + moeheid

• Veel tenderpoints bij onderzoek

• Geen aantoonbare anatomische schade

• Bewegen afwisselen met rust

Jicht

• Urinezuurkristallen in gewricht → acute ontsteking

• Meestal grote teen

• Rood, warm, gezwollen en extreem pijnlijk

• Kan chronisch worden: tophi zichtbaar

• Vaak vitale stressfactoren of nierproblemen

Zorg bij artrose

• Pijnstilling en ontstekingsremming

• Blijven bewegen: fietsen, zwemmen

• Spierkracht rondom gewricht versterken

• Soms gewrichtsinjectie

• Bij ernstige schade: kunstgewricht

Zorg bij ontstekingsreuma

• Medicatie: NSAID, corticosteroïden, DMARD’s, biologicals

• Juiste balans tussen rust en beweging

• Fysio: houding en mobiliteit

• Letten op complicaties (hart, longen, ogen)

• Ergotherapie bij ADL-beperkingen

Zorg bij wekedelenreuma

• Pijnstilling (paracetamol, NSAID)

• Gedoseerd bewegen, opbouwend en gecontroleerd

• Structuur in dagindeling

• Psycho-educatie over chronische pijn

• Eventueel amitriptyline bij ernstige klachten

Zorg bij jicht

• Acute aanval: NSAID, colchicine, corticosteroïd

• Koelen en hoog leggen

• Chronisch: urinezuur verlagen (allopurinol)

• Leefstijl: water drinken, alcohol beperken

• Letten op nierfunctie