2 vwo - P2

2 vwo - P2

Learning objective

1 / 345
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 2

In deze les zitten 345 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

2 vwo - P2

Learning objective

Deze slide heeft geen instructies

Startklaar



Op je plek zitten

Tas op de grond

Werkboek open

Meteen aan de slag!



'Wie oefent, overleeft'.

Een aardbeving kun je niet voorspellen, en een toets ook maar gedeeltelijk: je weet namelijk niet precies welke vragen op de toets komen.


Beantwoord in je schrift de vraag:

Wat is de overeenkomst tussen de Japanse rampenoefening en het oefenen met oefenvragen?


4

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Vandaag

  • Volgende week = cijfer bekend toetsweek

  • Start P2 = H2

Deze slide heeft geen instructies

2 vwo - periode 2 (H2)

Deze slide heeft geen instructies

Les 1

Deze slide heeft geen instructies

2.1 De vorming van de Alpen


Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag!

1. Maak - Startopdracht. Opdracht 1 en 2 (blz 40. WB)

2. Klaar? Doornemen H2.1



6

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Hoe zat het ook alweer?

sedimentgesteenten

endogene krachten

endogene krachten

Deze slide heeft geen instructies

Aardplaten

De Alpen = plooiingsgebergte

Deze slide heeft geen instructies

Platentektoniek 

Deze slide heeft geen instructies

Gebergtevorming B95 door endogene kracht

Deze slide heeft geen instructies

Afbraak van gebergten door exogene kracht 

B114 en B115

Deze slide heeft geen instructies

Onder druk en hoge temperatuur kan kalksteen in

metamorfe gesteente veranderen = marmer.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

De Jura in Zwitserland: een voorbeeld van een oud gebergte.

Even dieper op ingaan..

Deze slide heeft geen instructies

In de atlas

Deze slide heeft geen instructies

Het ontstaan van de Alpen,

een prachtig: Plooiingsgebergte

Deze slide heeft geen instructies

Maar, wat is er dan gebeurd?

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Hoe kan het dan dat die platen bewegen?

Deze slide heeft geen instructies

Platentektoniek

Deze slide heeft geen instructies

Waarom beweegt de aarde?

Deze slide heeft geen instructies

Door platentektoniek...

Bergen

Vulkanen

Aardbevingen

Deze slide heeft geen instructies

Verschil exogene en endogene krachten

Verwering

Erosie

Platentektoniek, aardbevingen

Het veranderen van de aarde van... 

binnenuit

buitenaf

Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan Alpen

Welke type gesteentes vind je in de Alpen? Hoe kan dat?


Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan Alpen

De grond in de Alpen was dus ooit een zeebodem!


Deze slide heeft geen instructies

Sedimentgesteente

Deze kalksteen is gevormd toen er nog een zee was, maar kan nu bovenop een berg gevonden worden

Deze slide heeft geen instructies


Deze les:

1. Waar liggen de Alpen?

2. Hoe zijn de Alpen ontstaan?

3. Hoe slijten bergen/gesteentes af?

4. Hoe zie je of een berg jong of oud is?



Deze slide heeft geen instructies

Alpen

De Alpen lopen door Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Slovenie en Italie.

Deze slide heeft geen instructies

Waar liggen de Alpen?

Deze slide heeft geen instructies


Deze les:

1. Waar liggen de Alpen?

2. Hoe zijn de Alpen ontstaan?

3. Hoe slijten bergen/gesteentes af?

4. Hoe zie je of een berg jong of oud is?



Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan Alpen

De grond in de Alpen was dus ooit een zeebodem!


Deze slide heeft geen instructies

Het afslijten van bergen/gesteentes/landschappen noem je: Erosie en verwering

Deze slide heeft geen instructies

Erosie = Het afslijten van bergen/gesteentes/landschappen door een BEWEGING

Erosie door water:

Zeewater of rivierwater


Deze slide heeft geen instructies

Voor erosie

Na erosie

Deze slide heeft geen instructies

Erosie

door rivier

Deze slide heeft geen instructies

riviererosie: horizontale erosie

Verticale erosie

Deze slide heeft geen instructies

Erosie door wind

Deze slide heeft geen instructies

Erosie

door rivier (en wind)

Deze slide heeft geen instructies

Erosie en verwering

Wat was het verschil?






Verwering                                                     Erosie

Deze slide heeft geen instructies

Verschil erosie en verwering

Het afslijten van bergen/gesteentes/landschappen door:

EROSIE:

altijd een verplaatsing / beweging

door bijvoorbeeld:

 wind, ijs/gletsjer, rivier

VERWERING:

altijd op 1 plek, geen beweging

Deze slide heeft geen instructies

Verwering = Het uiteenvallen van gesteente onder invloed van het weer en plantengroei. Op één plek.


Deze slide heeft geen instructies

Chemische verwering

Chemische verwering

Deze slide heeft geen instructies

Chemische verwering in de stad

Chemische verwering in de bergen

Deze slide heeft geen instructies

Biologische verwering

Deze slide heeft geen instructies

(Mechanische) verwering

Deze slide heeft geen instructies

Mechanische verwering

Deze slide heeft geen instructies

Verwering


Mechanische verwering


Chemische verwering


Biologische verwering

Deze slide heeft geen instructies

weinig reliëf

veel reliëf

Deze slide heeft geen instructies

Oud/jong gebergte?

Oud/jong gebergte?

Hoe zie je welk gebergte jong en oud is?

Deze slide heeft geen instructies

Jong gebergte

Oud gebergte

Hoe zie je welk gebergte jong en oud is?

Deze slide heeft geen instructies

Vroeger

Nu

Deze slide heeft geen instructies

Hooggebergte

Deze slide heeft geen instructies

Hooggebergte

Middelgebergte / 

Heuvelland 

Deze slide heeft geen instructies

30 miljoen jaar geleden: De Afrikaanse plaat duwt de sedimentgessteenten naar Europa en zo werden de Alpen tegen Europa aangeduwd. De Afrikaanse plaat schoof er zelf als laatste overheen.

Deze slide heeft geen instructies

Laagland

Heuvelland

Middelgebergte

Hooggebergte

Deze slide heeft geen instructies

Oud gebergte

Ardennen

Veel lager

Flauwe hellingen

Afgeronde toppen

Veel erosie/verwering


Jong gebergte

Alpen

Hoog

Steile hellingen

Spitse bergtoppen

Diepe dalen
Weinig erosie/verwering


Deze slide heeft geen instructies

Verschil exogene en endogene krachten

Verwering

Erosie

Platentektoniek, aardbevingen

Deze slide heeft geen instructies

Exogene krachten
Verwering

  • mechanische verwering

  • chemische verwering


Erosie

  • water

  • wind

  • ijs

Endogene krachten

  • Platentectoniek

  • Aardbevingen

  • Vulkanisme

  • Gebergtevorming

Deze slide heeft geen instructies

Het ontstaan van de Alpen

  • 100 miljoen jaar geleden:  

  • tropische zee, vorming van dikke lagen dode dieren en planten = sediment gesteenten

  • sediment: zand, klei, veen

  • sedimentgesteente: door hoge druk aan elkaar gekit.

  • zand --> zandsteen, klei --> kleisteen (schalie), kalksteen

  • kenmerken: laagjes en fossielen.

Deze slide heeft geen instructies

Wat zie je?

Deze slide heeft geen instructies

Wat is de verbinding?

Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan van de Alpen

Deze slide heeft geen instructies

80 miljoen jaar geleden 

Afrikaanse plaat beweegt naar het noorden en duwt de sediment gesteenten in de tropische zee voor zich uit. De zeebodem kreukelde, plooide en brak.


Deze slide heeft geen instructies

Quizje!
herhalen/nabespreken

Deze slide heeft geen instructies

Log alvast in
bij LessonUp

Deze slide heeft geen instructies

In maximaal twee woorden. Wat is er op deze foto gebeurt?

Deze slide heeft geen instructies

Convergent

Divergent

Transform

Deze slide heeft geen instructies



Jong gebergte

Oud gebergte

Hoge spitse toppen

Diepe dalen

Afgesleten toppen

Begroeiing

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een plooiingsgebergte?

A

Gebergte dat is ontstaan door buiging van de aardkorst

B

Gebergte dat is ontstaan door plat maken van de aardkorst

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Wat zijn endogene krachten?

A

Krachten van uit het heelal

B

Krachten van buiten de aardkorst

C

Krachten van binnenuit de aarde

D

Krachten van planten

Deze slide heeft geen instructies

Wat ontstaat er als er twee continentale platen tegen elkaar botsen?

A

Er ontstaat een vulkaan

B

Er ontstaan bergen en vulkanen

C

Er ontstaat plooiingsgebergte, maar geen vulkanen

D

Er ontstaan plooiings-gebergte en schildvulkanen

Deze slide heeft geen instructies

Gaat het om een exogene of een endogene kracht?

Aardbeving: 


Weer: 


Verwering: 


Vulkaan

uitbarsting: 

Erosie:







Endogene

Endogene

Exogene

Exogene

Exogene

Deze slide heeft geen instructies



erosie

verwering

Deze slide heeft geen instructies

erosie

verwering

Deze slide heeft geen instructies



Deze slide heeft geen instructies




verwering en erosie

erosie en sedimentatie

sedimentatie

Deze slide heeft geen instructies

Gezamenlijk bordaantekening maken

Neem deze over in je schrift zodra de volledige bordaantekening is gemaakt! 

Deze slide heeft geen instructies

zelf oefenen

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag: individueel uitwerken (in stilte)

1. Maak §1 (H2). Opdr. 2 t/m 6

2. Klaar? Maken samenvatting §1 (H2)



20

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

2 vwo - periode 2 (H2)

Deze slide heeft geen instructies

Les 1

Deze slide heeft geen instructies

2.1 De vorming van de Alpen


Deze slide heeft geen instructies

Log alvast in
bij LessonUp

Deze slide heeft geen instructies

In maximaal twee woorden. Wat is er op deze foto gebeurt?

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Hoe zat het ook alweer?

sedimentgesteenten

endogene krachten

endogene krachten

Deze slide heeft geen instructies

Aardplaten

De Alpen = plooiingsgebergte

Deze slide heeft geen instructies

Platentektoniek 

Deze slide heeft geen instructies

Gebergtevorming B97 B110 door endogene kracht

Deze slide heeft geen instructies

Afbraak van gebergten door exogene kracht 

B115 en B116

Deze slide heeft geen instructies

Onder druk en hoge temperatuur kan kalksteen in

metamorfe gesteente veranderen = marmer.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

De Jura in Zwitserland: een voorbeeld van een oud gebergte.

Even dieper op ingaan..

Deze slide heeft geen instructies

In de atlas

Deze slide heeft geen instructies

Het ontstaan van de Alpen,

een prachtig: Plooiingsgebergte

Deze slide heeft geen instructies

Maar, wat is er dan gebeurd?

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Hoe kan het dan dat die platen bewegen?

Deze slide heeft geen instructies

Platentektoniek

Deze slide heeft geen instructies

Waarom beweegt de aarde?

Deze slide heeft geen instructies

Door platentektoniek...

Bergen

Vulkanen

Aardbevingen

Deze slide heeft geen instructies

Verschil exogene en endogene krachten

Verwering

Erosie

Platentektoniek, aardbevingen

Het veranderen van de aarde van... 

binnenuit

buitenaf

Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan Alpen

Welke type gesteentes vind je in de Alpen? Hoe kan dat?


Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan Alpen

De grond in de Alpen was dus ooit een zeebodem!


Deze slide heeft geen instructies

Sedimentgesteente

Deze kalksteen is gevormd toen er nog een zee was, maar kan nu bovenop een berg gevonden worden

Deze slide heeft geen instructies


Deze les:

1. Waar liggen de Alpen?

2. Hoe zijn de Alpen ontstaan?

3. Hoe slijten bergen/gesteentes af?

4. Hoe zie je of een berg jong of oud is?



Deze slide heeft geen instructies

Alpen

De Alpen lopen door Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Slovenie en Italie.

Deze slide heeft geen instructies

Waar liggen de Alpen?

Deze slide heeft geen instructies


Deze les:

1. Waar liggen de Alpen?

2. Hoe zijn de Alpen ontstaan?

3. Hoe slijten bergen/gesteentes af?

4. Hoe zie je of een berg jong of oud is?



Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan Alpen

De grond in de Alpen was dus ooit een zeebodem!


Deze slide heeft geen instructies

Het afslijten van bergen/gesteentes/landschappen noem je: Erosie en verwering

Deze slide heeft geen instructies

Erosie = Het afslijten van bergen/gesteentes/landschappen door een BEWEGING

Erosie door water:

Zeewater of rivierwater


Deze slide heeft geen instructies

Voor erosie

Na erosie

Deze slide heeft geen instructies

Erosie

door rivier

Deze slide heeft geen instructies

riviererosie: horizontale erosie

Verticale erosie

Deze slide heeft geen instructies

Erosie door wind

Deze slide heeft geen instructies

Erosie

door rivier (en wind)

Deze slide heeft geen instructies

Erosie en verwering

Wat was het verschil?






Verwering                                                     Erosie

Deze slide heeft geen instructies

Verschil erosie en verwering

Het afslijten van bergen/gesteentes/landschappen door:

EROSIE:

altijd een verplaatsing / beweging

door bijvoorbeeld:

 wind, ijs/gletsjer, rivier

VERWERING:

altijd op 1 plek, geen beweging

Deze slide heeft geen instructies

Verwering = Het uiteenvallen van gesteente onder invloed van het weer en plantengroei. Op één plek.


Deze slide heeft geen instructies

Chemische verwering

Chemische verwering

Deze slide heeft geen instructies

Chemische verwering in de stad

Chemische verwering in de bergen

Deze slide heeft geen instructies

Biologische verwering

Deze slide heeft geen instructies

(Mechanische) verwering

Deze slide heeft geen instructies

Mechanische verwering

Deze slide heeft geen instructies

Verwering


Mechanische verwering


Chemische verwering


Biologische verwering

Deze slide heeft geen instructies

weinig reliëf

veel reliëf

Deze slide heeft geen instructies

Oud/jong gebergte?

Oud/jong gebergte?

Hoe zie je welk gebergte jong en oud is?

Deze slide heeft geen instructies

Jong gebergte

Oud gebergte

Hoe zie je welk gebergte jong en oud is?

Deze slide heeft geen instructies

Vroeger

Nu

Deze slide heeft geen instructies

Hooggebergte

Deze slide heeft geen instructies

Hooggebergte

Middelgebergte / 

Heuvelland 

Deze slide heeft geen instructies

Laagland

Heuvelland

Middelgebergte

Hooggebergte

Deze slide heeft geen instructies

Oud gebergte

Ardennen

Veel lager

Flauwe hellingen

Afgeronde toppen

Veel erosie/verwering


Jong gebergte

Alpen

Hoog

Steile hellingen

Spitse bergtoppen

Diepe dalen
Weinig erosie/verwering


Deze slide heeft geen instructies

Verschil exogene en endogene krachten

Verwering

Erosie

Platentektoniek, aardbevingen

Deze slide heeft geen instructies

Exogene krachten
Verwering

  • mechanische verwering

  • chemische verwering


Erosie

  • water

  • wind

  • ijs

Endogene krachten

  • Platentectoniek

  • Aardbevingen

  • Vulkanisme

  • Gebergtevorming

Deze slide heeft geen instructies

Het ontstaan van de Alpen

  • 100 miljoen jaar geleden:  

  • tropische zee, vorming van dikke lagen dode dieren en planten = sediment gesteenten

  • sediment: zand, klei, veen

  • sedimentgesteente: door hoge druk aan elkaar gekit.

  • zand --> zandsteen, klei --> kleisteen (schalie), kalksteen

  • kenmerken: laagjes en fossielen.

Deze slide heeft geen instructies

Wat zie je?

Deze slide heeft geen instructies

Wat is de verbinding?

Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan van de Alpen

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

80 miljoen jaar geleden 

Afrikaanse plaat beweegt naar het noorden en duwt de sediment gesteenten in de tropische zee voor zich uit. De zeebodem kreukelde, plooide en brak.


Deze slide heeft geen instructies

30 miljoen jaar geleden: De Afrikaanse plaat duwt de sedimentgessteenten naar Europa en zo werden de Alpen tegen Europa aangeduwd. De Afrikaanse plaat schoof er zelf als laatste overheen.

Deze slide heeft geen instructies

Quizje!
herhalen/nabespreken

Deze slide heeft geen instructies

Convergent

Divergent

Transform

Deze slide heeft geen instructies



Jong gebergte

Oud gebergte

Hoge spitse toppen

Diepe dalen

Afgesleten toppen

Begroeiing

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een plooiingsgebergte?

A

Gebergte dat is ontstaan door buiging van de aardkorst

B

Gebergte dat is ontstaan door plat maken van de aardkorst

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Wat zijn endogene krachten?

A

Krachten van uit het heelal

B

Krachten van buiten de aardkorst

C

Krachten van binnenuit de aarde

D

Krachten van planten

Deze slide heeft geen instructies

Wat ontstaat er als er twee continentale platen tegen elkaar botsen?

A

Er ontstaat een vulkaan

B

Er ontstaan bergen en vulkanen

C

Er ontstaat plooiingsgebergte, maar geen vulkanen

D

Er ontstaan plooiings-gebergte en schildvulkanen

Deze slide heeft geen instructies

Gaat het om een exogene of een endogene kracht?

Aardbeving: 


Weer: 


Verwering: 


Vulkaan

uitbarsting: 

Erosie:







Endogene

Endogene

Exogene

Exogene

Exogene

Deze slide heeft geen instructies



erosie

verwering

Deze slide heeft geen instructies

erosie

verwering

Deze slide heeft geen instructies



Deze slide heeft geen instructies




verwering en erosie

erosie en sedimentatie

sedimentatie

Deze slide heeft geen instructies

Gezamenlijk bordaantekening maken

Neem deze over in je schrift zodra de volledige bordaantekening is gemaakt! 

Deze slide heeft geen instructies

zelf oefenen

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag: individueel uitwerken (in stilte)

1. Maak §1 (H2). Opdr. 2,3,5,8,11

2. Klaar? Maken samenvatting §1 (H3)



20

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Les 2

Deze slide heeft geen instructies

Startklaar



Op je plek zitten

Tas op de grond

Werkboek open voor HW controle!

Meteen aan de slag!



Welk begrippen uit H2.1 'De vorming van de Alpen' zijn hier van toepassing?



4

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Vandaag

  • H2.1 herhalen + uitleg H2.2

  • Toets bespreken (= tweede deel van de les)

Deze slide heeft geen instructies

Vorige les


Bekijk je bordaantekeningen ook!

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Kijkvragen:


Wat zijn endogene krachten?

Wat zijn exoxene krachten?

Welke twee soorten verwering bestaan er?

Waar kom je verwering door temperatuurverschillen vooral tegen?

Wat is chemische verwering?

Hoe ontstaat chemische verwering?





Deze slide heeft geen instructies

Afbraak van gebergten

Exogene kracht

Deze slide heeft geen instructies

Hoe ontstaat dit verschil?

  • Ontstaan van gebergte = endogene kracht

  • Erosie en verwering = exogene kracht

  • Oude gebergten leiden aan erosie en verwering

Deze slide heeft geen instructies

Verwering

Verwering 

Het uiteenvallen van gesteenten onder invloed van weer en plantengroei.



Deze slide heeft geen instructies

Mechanische verwering

Vorstverwering

  • water in spleten bevriest en zet uit


Verwering door temperatuursverschillen

  • steen is overdag heet en zet uit, snachts koud en krimpt


Biologische verwering

  • wortels persen zich in spleten en drukken stenen uit elkaar

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Chemische verwering

Def.: Verwering waarbij de samenstelling van het gesteente verandert

  • Reactie van zuurstof en water met gesteente

  • Door zure regen wordt dit versterkt

  • Op deze manier worden grotten gevormd


Karstgebieden Def.: Gebied waar kalksteen is opgelost
                                      (chemische verwering door zuur water)

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Afbraak van gebergten


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Alpiene fase


  • Jonge gebergten zijn 'pas' tientallen miljoenen jaren geleden ontstaan

Deze slide heeft geen instructies

Huiswerk bespreken: 

§1 (H2) opdr 2 - 6


Deze slide heeft geen instructies

2.2 Rivieren van ijs


The animation above shows a sequence of false-color images from Landsat 5 and 7 (wavelength bands 5-4-3) of Baltoro Glacier flowing in the Karakoram range from 1991 to 2002. The moving ice appears in shades of gray and blue; the brighter blues on the surrounding landscape are changing snow and ice cover. The image below is an example of the flow velocity maps that Dehecq, Gardner, and colleagues can derive from such imagery.

Deze slide heeft geen instructies

Aan het eind van de les weet je:

Hoe een gletsjer bijdraagt aan de opbouw en afbraak van het landschap.

Uit welke onderdelen een gletsjer bestaat.

Waarom sommige gletsjers smelten en andere niet.

Wanneer er ijstijden zijn geweest.


Deze slide heeft geen instructies

Rivieren van ijs

Deze slide heeft geen instructies

De IJstijd

Deze slide heeft geen instructies

IJstijd 

Glaciaal ❄️

Koude periode. Temperatuur daalde met zo'n 5 graden.


Interglaciaal ☀️

Warme periode.


Deze slide heeft geen instructies

IJstijd: tijdens & na

IJstijd (glaciaal): een heel koude periode voor de wereld.


Veel gletsjers in de Alpen. Deze vormden het landschap door erosie.


Nu: gletsjers zijn weg, maar de vorm van het landschap blijft over.

Deze slide heeft geen instructies

Gletjser

Rivier van ijs die langzaam naar beneden beweegt. (40-50 cm per jaar.

Het hele jaar valt er sneeuw.

Deze slide heeft geen instructies

Gletsjer

Sneeuw komt op de grond;


Sneeuw verandert in firn


IJsmassa beweegt.


Deze slide heeft geen instructies

Gletsjers

Een dik pak ijs dat is ontstaan uit bevroren lagen oude sneeuw.


Gletsjers liggen in de dalen (niet op de steile toppen) van een berg.


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Erosie en sedimentatie

Een gletsjer neemt door erosie aan alle kanten veel puin mee.


Een berg puin die door een gletsjer ontstaat, heet een morene.



Deze slide heeft geen instructies

De onderdelen van een gletsjer

Deze slide heeft geen instructies

Wat is firn?

korrelige, overjarige en ijsachtige sneeuw


Firnbekken is een plek waar de Firn zich ophoopt

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een grondmorene?

Sediment dat achterblijft als de gletsjer smelt


Zijmorene ligt aan de zijkant van de ijstong

Eindmorene ligt aan het uiteinde van de gletsjer

Middenmorene Ligt op een plek waar twee gletsjertongen samenkomen.

Deze slide heeft geen instructies

Erosie en sedimentatie

Waarom ziet een gletsjer er grijs uit?

Deze slide heeft geen instructies

Morenes

Berg puin meegevoerd door de gletsjer.

Er zijn 3 soorten morenes:

- Zijmorenes

- Grondmorenes

- Eindmorenes


Morenes in ijs zorgen voor erosie van het landschap. 

Als het ijs smelt blijven de stenen achter in het landschap: sedimentatie

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Eindmorenes

Materiaal dat een gletsjer voor zich uit heeft geschoven

Deze slide heeft geen instructies

U-dal

Deze slide heeft geen instructies

V-dal

U-dal

Deze slide heeft geen instructies

Kenmerken u-dal

Vlakke bodem

Steile bergwanden

Breed dal

Deze slide heeft geen instructies

Een gletsjer vormt een U-dal

Steile wanden

Vlakke bodem

Deze slide heeft geen instructies

Een V-dal (door een rivier)

Een U-dal (door een gletsjer)

Deze slide heeft geen instructies

Verder met bordaantekeningstencils

Deze slide heeft geen instructies

zelf oefenen

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag: Fluisteren mag

1. Maak §2 (H2). Opdr. 1,2,4,5,6,7,8,9

2. Klaar? Maken samenvatting §2 (H3)



10

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Toets bespreken

Leren van de toets:

Heb je...

- Geleerd met bronnen uit het boek?

- Aandacht gegeven aan de vraag: wat wil de vraag nu eigenlijk van je weten/testen?

- De W-vragen gebruikt? Wat?-Waar-Waarom Juist Daar? 

Deze slide heeft geen instructies

Toets bespreken


Heb je een vraag n.a.v. toetsbespreking? 

Noteer je vraag op het blaadje, dan kijk ik nogmaals naar de vraag. 

Deze slide heeft geen instructies

Les 3

Deze slide heeft geen instructies

Startklaar



Op je plek zitten

Tas op de grond

Werkboek open voor HW controle!

Meteen aan de slag!



Welk begrippen uit H2.2 'Rivieren van IJs' zijn hier van toepassing?



4

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Vandaag

  • H2.1 herhalen + uitleg H2.2

  • Toets bespreken (= tweede deel van de les)

Deze slide heeft geen instructies

Startopdracht

1

minute

00

second

Voor- en achterkant!

Deze slide heeft geen instructies

Huiswerk bespreken: 

§2 (H2) opdr 1,2,4,5,6,7,8,9


Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag: Fluisteren mag

1. Maak §1 (H1). Opdr. 8,9,10,11

2. Klaar? Maken samenvatting §2 (H2)



10

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Nog meer oefenen

Deze slide heeft geen instructies

Aardrijkskunde 

Doe mee: pak je laptop/tablet
Lessonup.io

Deze slide heeft geen instructies

Endogene krachten

Exogene krachten

Verwering

Erosie

Opbouwen

Afbreken

Oud gebergte

Sedimentatie

Vulkanen

Plooiings-gebergte

Jong gebergte

Van binnenuit

Van buitenaf

Deze slide heeft geen instructies

Welk begrip past bij de letter A op de tekening?

A

verweringsmateriaal

B

slenk

C

sedimentgesteente

D

horst

Deze slide heeft geen instructies

Wat voor berg zie je op de foto?

A

Jong gebergte

B

oude gebergte

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Jong gebergte

Oude gebergten



Hoog

Lager

Flauwe hellingen

Stijle hellingen

Spitse bergtoppen

Afgeronde bergtoppen

Diepe dalen

Deze slide heeft geen instructies

In de Alpen vindt er verwering plaats. Wat is verwering?

A

Het uiteenvallen van gesteente onder invloed van weer en plantengroei.

B

Het uitschuren van hard gesteente door verweringsmateriaal.

C

Het uitschuren van hard gesteente door water, ijs of wind.

D

Het afschuren van hard gesteente door water, ijs of wind

Deze slide heeft geen instructies

Wat is erosie?

A

De schurende werking van water ijs en wind

B

Het afzetten van sediment

C

het bewegen van een gletsjer

D


Deze slide heeft geen instructies

Wat is een morene?

A

Een hoop sneeuw

B

Het puin in en op de gletsjer.

C

Het stuk van een gletsjer waar je veilig kan lopen.

D

Een vierkante kubus.

Deze slide heeft geen instructies

Wat voor morene zie je op de foto?

A

Zijmorene

B

Eindmorene

C

Grondmorene

D


Deze slide heeft geen instructies








Firnbekken 

Middenmorene

Grote gletsjer

Grondmorene

Gletsjerrivier 

Zijmorene

Deze slide heeft geen instructies

De Alpen zijn een plooiingsgebergte. Het ontstaan van een plooiingsgebergte gebeurd door een ...

A

endogene kracht

B

exogene kracht

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Wat is een plooiingsgebergte?

A

Gebergte dat is ontstaan door botsing van twee aardplaten

B

Gebergte dat is ontstaan door plat maken van de aardkorst

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag:

1. Maak §1 (H2). Opdr. 8,9,10,11

2. Klaar? Maken schematische samenvatting §2 (H2)



10

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Geografisch tekenen

  • Leerling 1: krijgt een foto van een natuurverschijnsel en geeft aanwijzingen wat te tekenen zonder te noemen wat er op de foto staat die de docent je toont.  Voorbeeld: 'zet je pen linksonder op de bladzijde en sleep nu je pen naar....'

  • Leerling 2: volgt de aanwijzingen en gaat tekenen.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

2.3 Het stroomgebied van de Rijn


Deze slide heeft geen instructies

Openingsfoto

Wat zie je?

Waar komt dit voor?

Waarom komt dit hier voor?

Is dit gewenst?

Komt dit overal zo voor? 

Beschrijving van de openingsfoto



De Rijn bij de Duitse stad Boppard.

mooie meander


verschillende rivieren (B90)

Deze slide heeft geen instructies

Stroomgebied van de Rijn!

Deze slide heeft geen instructies

Het grotere plaatje

Deze slide heeft geen instructies

De Rijn

Deze slide heeft geen instructies

Het stroomgebied

van de Rijn


Stroomgebied /

Waterscheiding

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Lengteprofiel rivier

Deze slide heeft geen instructies

Bovenloop

Deze slide heeft geen instructies

Middenloop

Deze slide heeft geen instructies

Meanderende rivier

Deze slide heeft geen instructies

Benedenloop

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan van een hoefijzermeer

Deze slide heeft geen instructies

zelf oefenen

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag: individueel uitwerken (in stilte)

1. Maak §3 (H2). Opdr. 1,3,5,9,11.

2. Klaar? Maken samenvatting §3 (H2)



15

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Les 4

Deze slide heeft geen instructies

Les 4


Deze slide heeft geen instructies

Huiswerk bespreken: 

§2 (H2) opdr 1,2,4,6,8,10


Deze slide heeft geen instructies

Aardrijkskunde 

Doe mee: pak je laptop/tablet
Lessonup.io

Deze slide heeft geen instructies

Wat is erosie?

A

De schurende werking van water ijs en wind

B

Het afzetten van sediment

C

het bewegen van een gletsjer

D


Deze slide heeft geen instructies

Wat is een morene?

A

Een hoop sneeuw

B

Het puin in en op de gletsjer.

C

Het stuk van een gletsjer waar je veilig kan lopen.

D

Een vierkante kubus.

Deze slide heeft geen instructies

Wat voor morene zie je op de foto?

A

Zijmorene

B

Eindmorene

C

Grondmorene

D


Deze slide heeft geen instructies








Firnbekken 

Middenmorene

Grote gletsjer

Grondmorene

Gletsjerrivier 

Zijmorene

Deze slide heeft geen instructies

De Alpen zijn een plooiingsgebergte. Het ontstaan van een plooiingsgebergte gebeurd door een ...

A

endogene kracht

B

exogene kracht

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Wat is een plooiingsgebergte?

A

Gebergte dat is ontstaan door botsing van twee aardplaten

B

Gebergte dat is ontstaan door plat maken van de aardkorst

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Geografisch tekenen

  • Leerling 1: krijgt een foto van een natuurverschijnsel en geeft aanwijzingen wat te tekenen zonder te noemen wat er op de foto staat die de docent je toont.  Voorbeeld: 'zet je pen linksonder op de bladzijde en sleep nu je pen naar....'

  • Leerling 2: volgt de aanwijzingen en gaat tekenen.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

2.3 Het stroomgebied van de Rijn


Deze slide heeft geen instructies

Openingsfoto

Wat zie je?

Waar komt dit voor?

Waarom komt dit hier voor?

Is dit gewenst?

Komt dit overal zo voor? 

Beschrijving van de openingsfoto



De Rijn bij de Duitse stad Boppard.

mooie meander


verschillende rivieren (B120)

Deze slide heeft geen instructies

Stroomgebied van de Rijn!

Deze slide heeft geen instructies

Het grotere plaatje

Deze slide heeft geen instructies

De Rijn

Deze slide heeft geen instructies

Het stroomgebied

van de Rijn


Stroomgebied /

Waterscheiding

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Lengteprofiel rivier

Deze slide heeft geen instructies

Bovenloop

Deze slide heeft geen instructies

Middenloop

Deze slide heeft geen instructies

Meanderende rivier (B90)

Deze slide heeft geen instructies

Benedenloop

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan van een hoefijzermeer

Deze slide heeft geen instructies

Verder met bordaantekeningstencils

Gebruik het hele blad. We gebruiken het hele whiteboard!

Deze slide heeft geen instructies

zelf oefenen

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag: individueel uitwerken (in stilte)

1. Maak §3 (H2). Opdr. 1,3,5,9,11.

2. Klaar? Maken samenvatting §3 (H2)



15

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Les 4


Deze slide heeft geen instructies

Startklaar



Op je plek zitten

Tas op de grond

Werkboek open voor HW controle!

Meteen aan de slag!



Vul de begrippen: middenloop, benedenloop, bovenloop, bron/oorsprong, delta, meanderen in op de juiste plek in de tekening.


5

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Vandaag

  • H2.1 herhalen + uitleg H2.2

  • Toets bespreken (= tweede deel van de les)

Deze slide heeft geen instructies

Startopdracht: tweetallen

1

minute

00

second

Kennisvragen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenkennis  

Zet op je antwoordblad de nummers 1 t/m 10 onder elkaar.


Begrippen komen uit hoofdstuk H2.1-H2.2

Deze slide heeft geen instructies

1. Begrip?

Deze rivier wordt gevoerd door regen- en of grondwater

Deze slide heeft geen instructies

2. Begrip?

Rivier die smeltwater van een gletsjer afvoert

Deze slide heeft geen instructies

3. Begrip?

Grens tussen twee stroomgebieden

Deze slide heeft geen instructies

4. Begrip?

Kracht die aardkorst van buitenaf verandert

Deze slide heeft geen instructies

5. Begrip?

Het eerste deel van de rivier, dichtbij de bron

Deze slide heeft geen instructies

6. Begrip?

Sediment dat onder het ijs ligt en dat achterblijft als de gletsjer smelt

Deze slide heeft geen instructies

7. Begrip?

Koude periode waarin zich op het land uitgestrekte ijskappen vormen

Deze slide heeft geen instructies

8. Begrip?

Natuurlijke bocht in een rivier

Deze slide heeft geen instructies

9. Begrip?

Korrelige, overjarige en ijsachtige sneeuw

Deze slide heeft geen instructies

10. Begrip?

Gebergte dat is ontstaan door plooiing van stukken van de aardkorst

Deze slide heeft geen instructies

Bespreken begrippen

Deze slide heeft geen instructies

1. Begrip?

Deze rivier wordt gevoerd door regen- en of grondwater


  • regenrivier

Deze slide heeft geen instructies

2. Begrip?

Rivier die smeltwater van een gletsjer afvoert


  • Gletsjerrivier

Deze slide heeft geen instructies

3. Begrip?

Grens tussen twee stroomgebieden


  • Waterscheiding

Deze slide heeft geen instructies

4. Begrip?

Kracht die aardkorst van buitenaf verandert


  • Exogene kracht

Deze slide heeft geen instructies

5. Begrip?

Het eerste deel van de rivier, dichtbij de bron


  • Bovenloop

Deze slide heeft geen instructies

6. Begrip?

Sediment dat onder het ijs ligt en dat achterblijft als de gletsjer smelt


  • Grondmorene

Deze slide heeft geen instructies

7. Begrip?

Koude periode waarin zich op het land uitgestrekte ijskappen vormen


  • Glaciaal

Deze slide heeft geen instructies

8. Begrip?

Natuurlijke bocht in een rivier


  • Meander

Deze slide heeft geen instructies

9. Begrip?

Korrelige, overjarige en ijsachtige sneeuw


  • Firn

Deze slide heeft geen instructies

10. Begrip?

Gebergte dat is ontstaan door plooiing van stukken van de aardkorst


  • Plooiingsgebergte

Deze slide heeft geen instructies

Even aanscherpen Basisboeknummers

= ook onderdeel van de toetstof!

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

  De gesteentekringloop

-

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

We gaan vandaag kijken naar het levensverhaal
van meneer Steen. 

Deze slide heeft geen instructies

Meneer Steen werd zo’n 500 miljoen jaar geleden geboren bij deze vulkaan:


Deze slide heeft geen instructies

Nadat Meneer Steen is afgekoeld, noemen we hem een stollingsgesteente.




Deze slide heeft geen instructies

Hier zie je meneer Steen tussen zijn familie:


Meneer Steen vindt het wel best rustig onderdeel van deze berg uit te maken… 


Deze slide heeft geen instructies

Maar helaas, de zon, neerslag en ijs gooien roet in het eten….!  


  • Meneer Steen valt door al al deze krachten uiteen…

  • = verwering

Deze slide heeft geen instructies

  • In de rivier zorgt hij voor erosie: hij schuurt hard gesteente af/uit.

  • Uiteindelijk wordt het materiaal afgezet in de oceaan → sedimentatie 


De stukjes meneer Steen komen in een rivier terecht.


Deze slide heeft geen instructies

Er vindt veel sedimentatie plaats in de oceaan..


  • Het afgezette materiaal wordt samengeperst en er ontstaat een nieuw gesteente, namelijk een sedimentgesteente. 


Deze slide heeft geen instructies

De sedimentatie blijft doorgaan en er komen steeds meer zware lagen gesteente boven meneer Steen te liggen…


  • meneer Steen komt dichter bij het warme magma te liggen. 


Deze slide heeft geen instructies

Meneer Steen heeft het heet. Het grote gewicht boven meneer Steen zorgt ook voor een zware druk op hem. 


  • Hierdoor gaat hij veranderen en ontstaat er een metamorf gesteente.

Deze slide heeft geen instructies

De gesteentelaag waarin meneer Steen komt in een subductie-zone terrecht:


  • Op een diepte van zo’n 100 km begint meneer Steen te smelten. 


  • Na verloop van tijd begint zijn leven opnieuw… 


  • Dit verhaal van meneer Steen is een voorbeeld van de gesteentekringloop.

Deze slide heeft geen instructies

Gesteentekringloop

Deze slide heeft geen instructies

Schema leren!

Deze slide heeft geen instructies

Huiswerk bespreken: 

§3 (H2) opdr 1,3


Deze slide heeft geen instructies

Geografisch tekenen

  • Leerling 1: krijgt een foto van een natuurverschijnsel en geeft aanwijzingen wat te tekenen zonder te noemen wat er op de foto staat die de docent je toont.  Voorbeeld: 'zet je pen linksonder op de bladzijde en sleep nu je pen naar....'

  • Leerling 2: volgt de aanwijzingen en gaat tekenen.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

2.3 Het stroomgebied van de Rijn


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

De Rijn als hoofdrivier

  • De Rijn is een van de langste rivieren van Europa

  • De rivier loopt van Zwitserland naar de Noordzee

  • Onderweg ontvangt de Rijn water uit veel zijrivieren

  • Zo ontstaat een groot stroomgebied

Houd de route eenvoudig en duidelijk: bron in Zwitserland, monding in de Noordzee. Geen extra details toevoegen die niet in de bron staan.

Wat is een stroomgebied?

stroomgebied

  • zijrivieren en beekjes -> hoofdrivier

  • Samen stroomstelsel.

  • waterscheiding

Leg uit dat dit een geografisch systeem is: veel kleine waterlopen zijn verbonden met één grotere rivier.

Soorten rivieren

  • Gletsjerrivier

  • Regenrivier

  • Gemengde rivier:

  • De Rijn is een gemengde rivier

Dit onderscheid helpt later om te begrijpen waarom de Rijn veel water kan afvoeren uit verschillende gebieden.

Van de bergen naar de laagvlakte

Bij Basel stroomt de Rijn de Boven-Rijnse Laagvlakte binnen.


Vanaf daar verandert het landschap: de rivier stroomt rustiger en het dal wordt breder.

Maak hier de overgang duidelijk: andere ligging in het landschap zorgt voor ander riviergedrag.

De mens past de rivier aan

Vanaf Basel is de Rijn goed bevaarbaar. De mens heeft daarbij geholpen door de hoofdgeul uit te graven tot een breed kanaal.


Zo werd de rivier beter geschikt voor scheepvaart.

Blijf bij het geografische effect: aanpassing van de rivier voor gebruik door de mens.

Ontstaan van de laagvlakte

  • De Boven-Rijnse Laagvlakte ontstond miljoenen jaren geleden toen een deel van de aardkorst naar beneden zakte.

  • Zo ontstonden hogere blokken (horsten) en lagere blokken (slenken).

Noem horsten en slenken als landschapsvormen. Niet uitwerken naar platentektoniek buiten wat de bron aangeeft.

Een brede rivier in een breed dal

  • In de laagvlakte stroomt de Rijn langzamer

  • De rivier snijdt zich minder diep in het landschap in

  • Daardoor is het dal breed

  • De Rijn maakt hier ruime bochten

  • meanders

Leg het verband tussen stroomsnelheid en vorm van het dal expliciet uit.

Erosie en sedimentatie in bochten

  • snelle stroming in buitenbocht → erosie

  • langzame stroming in binnenbocht → sedimentatie


  • Daardoor wordt de bocht steeds groter en schuift de rivier langzaam op in het landschap.

Gebruik de pijlnotatie hier bewust, omdat de causale keten zelf de kern van de slide is.

Deze slide heeft geen instructies

Hoefijzermeer

  • Twee buitenbochten dicht bij elkaar

  • Doorbraak

  • Hoefijzermeer

Laat leerlingen zien dat een rivier haar loop kan veranderen zonder dat de hele rivier verplaatst.

Afzettingen in het dal

Het dal van de Boven-Rijnse Laagvlakte is gevuld met afzettingen van grind, zand en vooral klei.


Bij overstromingen stroomt het water langzaam en kunnen deze sedimenten bezinken.

Koppel afzettingen aan overstromingen: rustig water laat materiaal vallen.

Verder met bordaantekeningstencils

Gebruik het hele blad. We gebruiken het hele whiteboard!

Deze slide heeft geen instructies

zelf oefenen

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag: individueel uitwerken (in stilte)

1. Maak §3 (H2). Opdr. 1 - 5.

2. Klaar? Leren voor het SO van volgende week



15

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies