Week 1: Macht

• newEditor
• Burgerschap
• MBO
• Studiejaar 2

LES 1 · THEMA D

Macht en besluitvorming

Macht

Wie bepaalt eigenlijk wat er gebeurt?

💬 Schrijf drie woorden op die macht voor jou betekenen. Vergelijk met je buurman/buurvrouw.

Koppeling kwalificatie-eisen: doelzin 1 en 2

🎯 Leerdoelen

Aan het einde van de les kun je:

• uitleggen wat macht is.

• minimaal drie voorbeelden noemen van hoe macht zichtbaar wordt in het dagelijks leven.

• beschrijven wie of wat macht kan hebben (personen, organisaties, wetten, geld).

• uitleggen wat de voor- en nadelen zijn van macht.

• beschrijven hoe macht kan leiden tot ongelijkheid of conflict.

Macht is voor mij...

☁️ Woordwolk

📖 Theorie

Wat is macht?

Macht: het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden.

Een teamleider verdeelt het werk zodat alles gedaan wordt, de school bepaalt wanneer de les begint, de Tweede Kamer bepaalt hoe hard je mag rijden — zodat het veilig is op de weg.

Macht kan worden misbruikt, maar heeft ook een functie: het helpt groepen goed te laten functioneren.

📖 Theorie

Drie machts-middelen

Machts-middelen zijn middelen waarmee je macht kunt uitoefenen:

Economisch

Geld en bezittingen waarmee je invloed kunt uitoefenen. Bijv. spaargeld, een auto, aandelen.

Sociaal

Je netwerk van mensen die jou kunnen helpen om iets voor elkaar te krijgen.

Cultureel

Kennis en vaardigheden: opleiding, diploma's, wat je weet en kunt.

'Ik kreeg vandaag mijn contract om te tekenen. Er staan dingen in die niet afgesproken zijn.' - voorbeeld van hoe kennis van je rechten (cultureel machtsmiddel) je positie versterkt.

(boek blz. 304-306

Sleep elk voorbeeld naar het juiste machtsmiddel.

🔗  Koppelvraag

Economisch 💰

Sociaal / Cultureel 🤝

Een auto kopen

Een groot netwerk hebben

Aandelen kopen

Je mbo-diploma

Geld lenen aan iemand

Weten hoe je moet onderhandelen

📖 Theorie

Wie heeft macht in Nederland?

De drie grootste groepen met macht in Nederland en hun belangrijkste machtsmiddelen:

Overheid

Geweld (politie/leger), volksvertegenwoordiging en de wetgevende macht (wetten maken).

Bedrijven

Geld en werkgelegenheid, marketing en lobbyen bij politici.

Maatschappelijke organisaties

Geld/donaties, veel leden of donateurs, en actievoeren (petities, demonstraties).

(boek blz. 308-317)

Welk machtsmiddel heeft alleen de overheid in Nederland?

❓ Quizvraag

A

Geld en werkgelegenheid

B

Geweld, om de orde te handhaven

C

Een groot netwerk

D

Kennis en technologie

💡 Uitleg: In Nederland mag alleen de overheid geweld gebruiken om de orde te handhaven, bijvoorbeeld iemand arresteren. Dat mag alleen als het volgens de wet nodig is (boek blz. 309).

✏️ Werkvorm

Macht om je heen

1. Kies één groep: overheid, een bedrijf of een maatschappelijke organisatie.

2. Welk machtsmiddel gebruikt deze groep vooral (geweld, geld, leden, kennis, lobbyen)?

3. Zoek een actueel voorbeeld uit het nieuws of je eigen omgeving.

4. Presenteer in 2 minuten aan de klas: wie heeft hier macht, en waarom?

💛 Jouw perspectief

Macht in jouw leven

Iedereen heeft weleens met macht te maken , als je die hebt óf mist.

Wanneer voelde jij je machtig? Wat gaf je die macht?

Wanneer voelde jij je juist machteloos?

Welk machtsmiddel heb jij zelf het meest: economisch, sociaal of cultureel?

🪞 Reflectie

Reflecteer op macht

Beschrijf een situatie (thuis, op school of je stage) waarin macht een rol speelde.

Welk machtsmiddel werd daarbij gebruikt?

Vond jij het gebruik van die macht terecht? Waarom (niet)?

Vraag 1: Wat is macht?

❓ Afsluitquiz

A

Veel geld hebben

B

Een belangrijke functie hebben

C

Het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden

D

Een wet maken

Vraag 2: Welke groep gebruikt vooral 'lobbyen'; als machtsmiddel?

❓ Afsluitquiz

A

De overheid

B

Rechters

C

Maatschappelijke organisaties

D

Bedrijven

Noem één machtsmiddel dat jij zelf hebt en geef daar een concreet voorbeeld van uit jouw leven.

Afsluiting

📝 Exitticket

⏱ Portfoliouur volgt — gebruik de tijd voor je portfolioopdracht. Dit doe je in het Examenplatform CEM.

🔑  Kernboodschap
Macht zit overal — bij de overheid, bedrijven, organisaties en bij jou zelf. Macht is op zich niet slecht, maar wordt een probleem zodra die misbruikt wordt.

Koppeling: doelzin 1 en 2