Middeleeuwen 3tab Reynaert de vos

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 3

Historische letterkunde - les 1

´Reynaert en de middeleeuwen’

3 vwo

januari 2026

kerstvakantie in 1 woord

De cijfers...

Historische letterkunde…

Bestudering van literatuur uit vroegere tijden.

Waarom historische letterkunde?

verruimen van je blik inspiratiebron voor

de toekomst

herkenning

oudere culturen

en ideeën

vergelijking

literatuur literatuur toen

als kunstvorm en nu

• acht lessen

• start historische letterkunde

• vervolg in 4, 5 en 6 vwo

• literatuur in de middeleeuwen

• Van den vos Reynaerde

Lessenserie middeleeuwen

Aan het eind van deze lessenserie:

• ken je de globale kenmerken van de Nederlandse/westerse cultuur in de middeleeuwen;

• weet je wat de belangrijkste ontwikkelingen zijn in de middeleeuwen ten aanzien van inhoud, vorm en opvattingen over literatuur;

• kun je het verhaal ‘Van den vos Reynaerde’ onder andere qua thematiek en literaire kenmerken plaatsen in historisch perspectief;

• kun je uitleggen waar ‘Van den vos Reynaerde’ over gaat.

Leerdoelen

• Schrijfopdracht over de Reinaert in de les via Exam.net.

Uitleg volgt nog!

Eindopdracht

Wij bestuderen de middeleeuwen

Wat weet je al van de middeleeuwen?

• Memento mori

• Literatuur in de middeleeuwen (genres)

• Aan de slag: Vossenjacht

Lesprogramma

• Je weet welke rol het geloof speelt in de middeleeuwen in West-Europa.

• Je begrijpt wat ‘memento mori’ in de middeleeuwen betekent.

• Je weet welke genres verhalen hadden in de middeleeuwen.

• Je weet welke rol verhalen en auteurs van verhalen hadden in de middeleeuwen.

Leerdoelen les 1

Gedenk te sterven / memento mori

Gedenk te sterven

1. mensen stierven veel jonger (mannen 45, vrouwen 30-40)

2. geloof was heel belangrijk; alleen zonder zonden kom je in de hemel

3. vergeving is mogelijk

Literair leven in de middeleeuwse stad

Standenmaatschappij

1. Adel

2. Geestelijkheid

3. Boeren / burgers

Opkomst van de burgerij en de steden (ca. 1100).

Opkomst van de burgerij en de steden (ca. 1100).

Verhalen

• Functie:

  • Vermaak (rondtrekkende troubadours en minstrelen)

  • Leren hoe je je moest gedragen

Schrijvers

Auteur van de verhalen vaak onbekend. De kunst van het verhalen vertellen was goddelijk en daarmee van iedereen die deze gave bezat. Je mocht een verhaal ook aanpassen. Vandaar dat de schrijvers vaak onbekend bleven (niet altijd)

Genres in de

middeleeuwen

Genres in de middeleeuwen

• Marialegende

• Heiligenleven

• Karelroman

• Arthurroman

• Satirisch dierenverhaal

• Mirakelspel

Marialegende

Volksverhalen waarin Maria voorkomt. Vaak verricht ze een wonder voor de hoofdpersoon die haar trouw blijft.

• Wonderen

• Verering van Maria

• Religieuze symboliek

Heiligenleven

Beschrijving van het leven en de (martel)dood van een heilige. Het doel was om je een voorbeeld te geven van hoe je trouw blijft aan je geloof.

• Kritiekloos

• Niet het werkelijke leven

• Beschrijft eerst het leven van de heilige, dan de verrichte wonderen en de betoonde verering.

Karelroman

• Karel de Grote (748-814)

• Populair genre (ridderroman)

• Thema is ontrouw aan de leenheer.

• Ridders zijn ruw en wreed (vechten).

• Vrouwen spelen ondergeschikte rol.

• Soms sprookjeselementen

Arthurroman

• Koning Arthur (en de ridders van de ronde tafel)

• Queeste (heilige graal); geen oorlog

• Thema is liefde; vrouw in nood

• Ridders zijn moedig en slim

• Vrouwen worden vereerd

• Soms sprookjeselementen

Mirakelspel

• Middeleeuws toneelstuk waarin de zondeval van een mens centraal staat.

• Wonderbaarlijke leven van een heilige

• Een zondaar wordt op miraculeuze wijze gered door de tussenkomst van een heilige

Satirisch dierenverhaal

• Dierenfabels: korte verhalen met een duidelijke moraal

• Dieren in de verhalen gedragen zich als mensen

• Vaak satire: via dieren wordt de menselijke maatschappij belachelijk gemaakt

De vos

Noteer voor jezelf drie woorden die bij je opkomen wanneer je denkt aan een vos.

Vossenjacht

We gaan op vossenjacht!

Wat voor rol speelt de vos in onze cultuur en verhalen? Ga op zoek naar vossen als personage in films, (kinder)boeken, series.

Deel je vossenpersonage in de padlet

Geef een korte omschrijving van hoe de vos hier wordt afgebeeld

Aan de slag:

Wat: Ga op zoek naar voorbeelden van vossen in verhalen, films, games en plak die op de padlet (https://padlet.com/jvantlandbuis/vossenjacht)

Hoe: online via de padlet

Hulp: internet en wat je weet over vossen in verhalen, games, series

Tijd: tot eind van de les

Uitkomst: bespreken we volgende les

Klaar: Lees in je fictieboek (moet je 14/1 uit hebben)