Weerstand en ziekte bij dieren HH les gezondheid

Weerstand en ziekte bij dieren

1 / 51
volgende
Slide 1: Slide
newEditorDierverzorgingMBOStudiejaar 2

In deze les zitten 51 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Weerstand en ziekte bij dieren

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe weerstand, immuniteit, ziekteoorzaken, ziektekenmerken en zoönosen samenhangen bij landbouwhuisdieren.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen voor jou bij diergezondheid?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: weerstand, vaccinatie, hygiëne, ziekte, stal, voeding, stress, besmetting.

Algemene weerstand

Algemene weerstand is het vermogen van een dier om gezond te blijven en ziekteverwekkers af te weren.


Als dieren geen goede weerstand hebben, worden ze sneller ziek en herstellen ze vaak langzamer.

Leg nadruk op het verschil tussen algemene weerstand en specifieke afweer. Hier gaat het om de totale conditie van het dier, niet alleen om vaccinaties.

Factoren die weerstand beïnvloeden

Vijf factoren hebben veel invloed op de algemene weerstand van een dier:

  • Voeding

  • Huisvesting en klimaat

  • Hygiëne en infectiedruk

  • Stress

  • Leeftijd en conditie


Als één van deze factoren slecht is, daalt de weerstand vaak ook.

De leerlinginput noemt 5 factoren, maar specificeert ze niet. Deze indeling houdt de les praktisch en herkenbaar binnen diergezondheid.

Praktische voorbeelden

Stress - rustig werken en dieren niet onnodig verplaatsen


Leeftijd en conditie - jonge of zwakke dieren extra goed controleren en verzorgen

Zo voorkom je negatieve invloed

Nog meer voorbeelden

Voeding - schoon water en passend voer geven


Huisvesting en klimaat - zorgen voor frisse lucht zonder tocht


Hygiëne en infectiedruk - hokken goed reinigen en ontsmetten

Deze slide heeft geen instructies

Van klein naar groot werken

Bij een rondgang op een bedrijf loop je meestal van klein naar groot:


  • jonge dieren zijn vaak gevoeliger

  • je wilt geen ziektekiemen meenemen van oudere naar jongere dieren

  • zo beperk je de besmettingskans en bescherm je de zwakste groep

Koppel dit aan bioveiligheid: laarzen, handen, kleding en materiaal kunnen ziekteverwekkers verspreiden.

Wat zijn probiotica?

Probiotica zijn goede bacteriën die de darmgezondheid ondersteunen.


Ze helpen het evenwicht in de darmen te bewaren. Daardoor kan de algemene weerstand van een dier verbeteren.

Noem eventueel dat probiotica geen geneesmiddel zijn, maar een ondersteuning van de darmflora.

Klimaat en weerstand

Goed klimaatsmanagement helpt om dieren gezond te houden.


Belangrijke punten zijn:

  • voldoende frisse lucht

  • geen tocht

  • passende temperatuur

  • droge en schone ligplaatsen

  • goed letten op luchtvochtigheid en ventilatie

De gebruiker verwijst naar een website met tips. Zonder die site live te raadplegen blijven we bij algemene, vakinhoudelijk veilige principes en noemen we geen specifieke webantwoorden als feitelijk gecontroleerd resultaat.

Waarom loop je op een bedrijf van klein naar groot?

A

Voor minder stress

B

Voor sneller voeren

C

Voor minder besmetting

D

Voor betere ventilatie

Toetst het bioveiligheidsprincipe uit de slides over algemene weerstand en rondgang. Leerlingen verwarren dit mogelijk met dierenwelzijn of werkvolgorde.

Weerstand en verzorging

Een dier met een lage weerstand wordt sneller ziek. Goede probiotica ondersteunen de darmgezondheid. Ook een goed klimaat in de stal helpt om dieren gezond te houden.

weerstand
probiotica
klimaat
immuniteit
serum
prion
pandemie

Alle drie de kernwoorden zijn letterlijk behandeld in deze subtopic: weerstand, probiotica en klimaat.

Wat betekent: dieren hebben een lage weerstand?

Bespreek minimaal drie elementen: sneller ziek worden, minder goed afweren van ziekteverwekkers, langzamer herstellen.

Immuniteit

Immuniteit betekent dat een dier bescherming heeft tegen een bepaalde ziekte.


Die bescherming kan van nature aanwezig zijn of opgebouwd worden na contact met een ziekteverwekker of via een enting.

Deze slide heeft geen instructies

Soorten immuniteit

Er zijn twee hoofdsoorten:

  • Actieve immuniteit - het dier maakt zelf afweerstoffen aan

  • Passieve immuniteit - het dier krijgt afweerstoffen van een ander


Deze soorten kunnen natuurlijk of kunstmatig ontstaan.

Gebruik eventueel de termen biest en vaccinatie als opstap naar de volgende slide.

Voorbeelden van immuniteit

Natuurlijk - een jong dier krijgt afweerstoffen via biest


Kunstmatig - afweerstoffen worden toegediend via een serum

Passieve immuniteit

Actieve immuniteit

Natuurlijk - een dier krijgt een infectie en bouwt daarna zelf afweer op


Kunstmatig - een dier wordt geënt en maakt daarna zelf afweerstoffen

Deze slide heeft geen instructies

Voor- en nadelen

Actieve immuniteit

  • voordeel: werkt vaak langer

  • nadeel: bescherming ontstaat niet direct


Passieve immuniteit

  • voordeel: werkt snel

  • nadeel: bescherming is meestal korter

Benadruk dat jonge dieren direct na geboorte vooral afhankelijk zijn van passieve immuniteit via biest.

Wat is een enting?

Een enting is een vaccinatie waarbij een dier een verzwakte, dode of onschadelijke vorm van een ziekteverwekker krijgt.


Het afweersysteem leert die ziekteverwekker herkennen en kan later sneller reageren.

Gebruik consequent het woord 'enting' en 'vaccinatie' als gelijkwaardig, omdat beide in de beroepspraktijk voorkomen.

Voorbeelden van entingen

Tegen welke ziekten dieren kunnen worden geënt, verschilt per diersoort en bedrijf.


Voorbeelden zijn entingen tegen:

  • luchtwegziekten

  • darmziekten

  • bepaalde virusziekten

  • klauw- en pootproblemen bij risicobedrijven

  • ziekten die veel economische schade geven

Vermijd hier een oncontroleerbare lijst per koe/varken/kip zonder actuele context. De kern van deze les is begrijpen wat enting doet en waarom bedrijven kiezen voor vaccinatie.

Welke vorm van immuniteit werkt meestal snel?

A

Passieve immuniteit

B

Actieve immuniteit

C

Natuurlijke infectie

D

Probiotische afweer

Passieve immuniteit werkt snel maar korter. 'Probiotische afweer' is een plausibele maar onjuiste afleider op basis van eerdere slides.

Immuniteit invullen

Bij actieve immuniteit maakt het dier zelf afweerstoffen aan. Via biest krijgt een jong dier afweerstoffen van een ander. Een enting helpt het afweersysteem om een ziekteverwekker sneller te herkennen.

actieve
biest
enting
passieve
mest
parasiet
epidemie

Controleert drie dragende begrippen uit deze subtopic: actieve immuniteit, biest en enting.

Oorzaken van ziekte

Dieren kunnen ziek worden door besmettelijke en niet-besmettelijke oorzaken.


Niet elke ziekte komt dus door een infectie. Ook erfelijkheid, voeding of omgeving kunnen een rol spelen.

Deze slide heeft geen instructies

Besmettelijk of niet-besmettelijk

Besmettelijke oorzaken komen door ziekteverwekkers en kunnen zich verspreiden.


Niet-besmettelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld:

  • erfelijke afwijkingen

  • verkeerde voeding

  • giftige stoffen

  • verwondingen

  • stress of slechte huisvesting

Deze slide heeft geen instructies

Zes ziekteverwekkers

Belangrijke groepen ziekteverwekkers zijn:

  • bacteriën

  • virussen

  • schimmels

  • parasieten

  • protozoën

  • prionen


Elke groep heeft eigen eigenschappen en veroorzaakt andere ziekten.

Protozoën kunnen ook als eencellige parasieten worden uitgelegd; noem beide termen als dat helpt.

Eigenschappen en voorbeelden

Ziekteverwekkers 2

Ziekteverwekkers 1

Bacteriën - leven zelfstandig; voorbeeld: mastitis


Virussen - hebben levende cellen nodig; voorbeeld: vogelgriep

AB werkt niet!

Schimmels - groeien op huid of weefsel; voorbeeld: ringworm

Parasieten - leven ten koste van het dier; voorbeeld: luizen


Protozoën - eencellige verwekkers; voorbeeld: coccidiose


Prionen - afwijkende eiwitten; voorbeeld: BSE

Houd de voorbeelden herkenbaar en eenvoudig. Het doel is onderscheid kunnen maken, niet volledige diagnostiek.

Infectiedruk

Infectiedruk is de hoeveelheid ziekteverwekkers waaraan een dier wordt blootgesteld.


Meer dieren dicht op elkaar, meer vocht, meer mest en minder ventilatie → vaak hogere infectiedruk.

Verbind dit aan het voorbeeld van kalveren in eenlingboxen of iglo's: buiten en meer gescheiden betekent vaak minder infectiedruk, al spelen management en hygiëne ook mee.

Epidemie en pandemie

Een epidemie is een ziekte-uitbraak die zich sterk verspreidt in een gebied of land.


Een pandemie is een uitbraak die zich over veel landen of werelddelen verspreidt.


Covid-19 heet een pandemie omdat de ziekte wereldwijd voorkwam.

Deze slide heeft geen instructies

Waardoor is Covid-19 een pandemie?

A

Alleen bij dieren

B

Wereldwijd verspreid

C

Alleen in Europa

D

Kortdurende uitbraak

Toetst het onderscheid epidemie/pandemie. Afleiders sluiten aan bij veelgemaakte versimpelingen.

Oorzaken van ziekte

Een ziekte kan besmettelijk zijn door een ziekteverwekker. Veel vocht en weinig ventilatie geven vaak een hogere infectiedruk. BSE is een voorbeeld van een ziekte door prionen.

besmettelijk
infectiedruk
prionen
erfelijk
immuniteit
virussen
biest

Verbindt drie kernbegrippen uit het blok: besmettelijk, infectiedruk en prionen.

Bij welke huisvesting verwacht jij de hoogste infectiedruk?

1

Eenlingboxen binnen

2

Iglo's buiten

Deze slide heeft geen instructies

Een gezond dier herkennen

Een gezond dier ziet er alert uit en vertoont normaal gedrag.


Je let altijd op houding, eetlust, ademhaling, mest, beweging, vacht of veren en contact met de omgeving.

Leg uit dat 'normaal' per diersoort verschilt. Laat leerlingen steeds vergelijken met soortgenoten.

Gezonde of zieke koe

  • sloom of apart staan

  • niet of weinig eten

  • afwijkende ademhaling

  • koorts of koude oren

  • diarree of afwijkende mest

  • minder herkauwen

Gezonde koe

  • heldere ogen

  • rustige ademhaling

  • herkauwt normaal

  • eet en drinkt goed

  • glanzende vacht

  • normale mest

Zieke koe

Deze slide heeft geen instructies

Gezond of ziek varken

  • nieuwsgierig gedrag

  • goede eetlust

  • roze huid zonder afwijkingen

  • normale ademhaling

  • krulstaart vaak ontspannen

  • beweegt makkelijk

  • lusteloos of apart liggen

  • hoesten of benauwdheid

  • bleke of verkleurde huid

  • diarree

  • kreupel lopen

  • minder eten of drinken

Gezond varken

Ziek varken

De krulstaart is een signaal, maar niet het enige. Waarschuw voor te snelle conclusies op basis van één kenmerk.

Gezonde of zieke kip

Zieke kip

  • actieve houding

  • heldere ogen

  • glad verenkleed

  • eet en drinkt goed

  • normale mest

  • goede leg of groei

Gezonde kip

  • bol zitten

  • hangende vleugels

  • dof verenkleed

  • niezen of benauwdheid

  • minder eten

  • afwijkende mest of daling in productie

Deze slide heeft geen instructies

Welk kenmerk past het best bij een ziek varken?

A

Nieuwsgierig gedrag

B

Normale ademhaling

C

Gladde veren

D

Lusteloos liggen

Afleiders komen uit de kenmerken van gezonde dieren of uit een andere diersoort.

Gezond of ziek dier

Een gezond dier is vaak alert en vertoont normaal gedrag. Bij een zieke koe let je bijvoorbeeld op minder herkauwen. Een zieke kip kan bol zitten.

alert
herkauwen
bol
besmettelijk
enting
krulstaart
protozoën

Gebruikt concrete signalen uit de drie soorten: algemeen, koe en kip.

Waarom kijk je naar meer dan één ziektekenmerk?

Bespreek dat leerlingen meerdere signalen moeten combineren en vergelijken met normaal gedrag van die diersoort. Eén kenmerk alleen is vaak niet genoeg.

Zoönosen

Een zoönose is een ziekte die van dier op mens kan overgaan.


Dat kan gebeuren door direct contact, via mest, via voedsel of via de lucht.

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeelden van zoönosen

Voorbeelden uit de veehouderij zijn:

  • MRSA

  • Q-koorts

  • salmonella

  • campylobacter

  • vogelgriep

  • ESBL-producerende bacteriën


Niet elke zoönose maakt dieren duidelijk ziek, maar mensen kunnen wel klachten krijgen.

Benadruk dat verschijnselen bij mens en dier sterk kunnen verschillen. Dat is een belangrijk inzicht uit de tabelopdracht van de gebruiker.

Overdracht en gevolgen

Zoönosen kunnen worden overgedragen via:

  • aanraken van dieren

  • contact met mest of stof

  • wondjes aan de huid

  • rauwe of besmette dierlijke producten

  • inademen van besmette deeltjes


Goede hygiëne verkleint het risico.

Deze slide heeft geen instructies

Wat valt op bij zoönosen?

Bij veel zoönosen valt op dat:

  • dieren soms weinig klachten hebben

  • mensen juist wel ziek kunnen worden

  • hygiëne en bescherming belangrijk zijn

  • snelle herkenning verspreiding kan beperken


Daarom is diergezondheid ook belangrijk voor de volksgezondheid.

Maak hier de brug tussen veehouderij en publieke gezondheid. Dit is de inhoudelijke afronding van de lesboog.

Wat is een zoönose?

A

Ziekte van plant op dier

B

Ziekte van dier op mens

C

Ziekte door erfelijkheid

D

Ziekte door stress

Rechtstreeks gekoppeld aan de definitie op de eerste zoönose-slide.

Zoönosen begrijpen

Een zoönose kan van dier op mens overgaan. Besmetting kan via mest of via de lucht gebeuren. Goede hygiëne verkleint het risico.

zoönose
lucht
hygiëne
immuniteit
biest
vaccin
vacht

Checkt definitie, overdrachtsweg en preventie in één korte oefening.

Wat valt jou het meest op aan zoönosen?

Verwachte punten: dieren hebben soms weinig klachten, mensen kunnen toch ziek worden, hygiëne en snelle herkenning zijn belangrijk, diergezondheid raakt volksgezondheid.

Wat is antibiotica resistentie?

Deze slide heeft geen instructies

Op welke manier kun je medicijnen toedienen?

Deze slide heeft geen instructies

Hoe voorkom je antibiotica resistentie?

Deze slide heeft geen instructies

Wat weet jij nu beter dan aan het begin?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen één concreet leerpunt noemen.

Welke kennis ga jij straks in de praktijk gebruiken?

Reflectievraag over toepassen in de praktijk. Stimuleer korte, concrete antwoorden.

Welk begrip uit deze les blijft het best hangen?

Gebruik de uitkomsten als afsluiting vóór de begrippenlijst. Vraag enkele leerlingen waarom juist dat begrip is blijven hangen.

Begrippenlijst

algemene weerstand - het vermogen van een dier om gezond te blijven en ziekte te weerstaan

probiotica - goede bacteriën die de darmgezondheid ondersteunen

immuniteit - bescherming tegen een bepaalde ziekte

actieve immuniteit - afweer die het dier zelf opbouwt

passieve immuniteit - afweerstoffen die het dier van een ander krijgt

enting - vaccinatie om bescherming op te bouwen

infectiedruk - de hoeveelheid ziekteverwekkers waaraan een dier wordt blootgesteld

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

epidemie - een uitbraak die zich sterk verspreidt in een gebied of land

pandemie - een uitbraak die zich over veel landen of werelddelen verspreidt

ziekteverwekker - organisme of stof die ziekte veroorzaakt

erfelijke afwijking - afwijking die via aanleg is doorgegeven

zoönose - ziekte die van dier op mens kan overgaan

klimaatsmanagement - het regelen van lucht, temperatuur en vocht in de stal

bioveiligheid - maatregelen om insleep en verspreiding van ziekten te voorkomen

Deze slide heeft geen instructies