AK H2 Van de bergen naar de zee

AK H2 Van de bergen naar de zee

2.1

1 / 94
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 2

In deze les zitten 94 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 2 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

AK H2 Van de bergen naar de zee

2.1

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoelen

Aan het einde van deze les kan ik uitleggen hoe de Alpen zijn ontstaan.


Aan het einde van deze les weet ik wat de bron van de Rijn is.

Deze slide heeft geen instructies

Programma

  1. Introductieopdracht afmaken

  2. Zelfstandig aan het werk met de opdrachten van het boek

  3. Stukje uitleg

  4. Exit: beantwoord de lesdoelen

Deze slide heeft geen instructies

2.2 Rivieren van ijs

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoelen

  1. Aan het einde van deze les kan ik uitleggen hoe een gletsjer ontstaat

  2. Aan het einde van deze les begrijp ik dat door de opwarming van de aarde gletsjers kleiner worden.

Deze slide heeft geen instructies

Programma

  1. Terugblik en vooruitblik

  2. Uitleg

  3. Aan het werk

  4. Exit

Deze slide heeft geen instructies

Wat is erosie?

A

Het afbreken en meenemen van gesteente

B

Het stollen van lava

C

Het ontstaan van aardlagen

D

Het bewegen van platen

Deze slide heeft geen instructies

Welke kracht hoort bij exogene krachten?

A

Aardbevingen

B

Plooiing

C

Vulkanisme

D

Erosie

Deze slide heeft geen instructies

Welke kracht komt uit het binnenste van de aarde?

A

Gletsjerijs

B

Rivierwater

C

Vulkanisme

D

Zeewind

Deze slide heeft geen instructies

Wat doet een gletsjer met het landschap?

A

Het bouwt duinen op

B

Het laat platen botsen

C

Het schuurt dalen uit

D

Het maakt koraalriffen

Deze slide heeft geen instructies

Hoe zijn de Alpen vooral ontstaan?

A

Door botsende aardplaten

B

Door sterke zeestroming

C

Door groei van bossen

D

Door langdurige droogte

Deze slide heeft geen instructies

Welke combinatie is juist?

A

Endogeen: wind

B

Exogeen: aardbeving

C

Endogeen: plooiing

D

Exogeen: vulkanisme

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat is firn?

A

Oud sneeuwijs

B

Vloeibaar smeltwater

C

Los woestijnzand

D

Warme berglucht

Deze slide heeft geen instructies

Waaruit ontstaat een gletsjer vooral?

A

Rivierklei

B

Zeezout

C

Samengeperste sneeuw

D

Vulkanische as

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Gletsjerpuin in het landschap

Een gletsjer schuift langzaam over het land en neemt stenen, zand en klei mee. Dit materiaal heet gletsjerpuin. Als het ijs smelt, blijft dit losse materiaal achter. Het kan dan op de bodem of langs de rand van de gletsjer terechtkomen. Zo laat een gletsjer duidelijke sporen in het landschap achter.

gletsjerpuin
landschap
smeltwater
rivierklei
klimaat
hoogte

Deze slide heeft geen instructies

Wat zijn morenen?

Een morene is een hoop of wal van stenen, zand en klei die door een gletsjer is neergelegd. Zo'n wal ontstaat vaak aan de zijkant of voorkant van het ijs. Aan de vorm van deze wal kunnen aardrijkskundigen zien hoe ver de gletsjer vroeger kwam.

morene
wal
delta
duin
kust
dal

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Erosie door rivieren

Een rivier kan het landschap langzaam veranderen door erosie. Stromend water schuurt stenen en zand over de bodem. Daardoor ontstaat vaak een V-dal. Zo'n dal heeft steile hellingen en een smalle bodem, omdat de rivier vooral naar beneden insnijdt.

erosie
V-dal
beneden
afzetting
U-dal
opzij
gletsjer

Deze slide heeft geen instructies

Erosie door gletsjers

In koude gebieden kan een gletsjer het landschap vormen. Een gletsjer is een grote massa ijs die langzaam beweegt. Tijdens die beweging schuurt het ijs breed over de ondergrond. Daardoor ontstaat vaak een U-dal met een brede bodem en steile wanden.

gletsjer
ijs
U-dal
rivier
zand
V-dal
regen

Deze slide heeft geen instructies

Verschil tussen V-dalen en U-dalen

Niet elk dal ontstaat op dezelfde manier. Een rivier maakt meestal een V-dal, omdat water in een smalle geul stroomt. Een gletsjer maakt juist een U-dal, omdat het ijs veel breder is. Daarom past een V-dal bij stromend water en een U-dal bij bewegend ijs.

rivier
gletsjer
V-dal
zee
wind
U-dal
heuvel

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

2.3 Het stroomgebied van de Rijn

Hoe stroomt de Rijn door Europa?


De bron is in de Zwitsere Alpen en

de Rijn mondt uiteindelijk uit in de

Noordzee (via de delta - netwerk van riviertjes)


Bovenloop Rijn > midden-Rijn > benedenloop Rijn

(Basel) (Bingen -Bonn) (Nederland)

Deze slide heeft geen instructies

Programma

>korte herhaling

>vragen leerlingen

>uitleg 2.3

>exit

Deze slide heeft geen instructies

Welke kracht komt van binnenuit de aarde?

A

Verwering

B

Plaatbeweging

C

Regen

D

Riviererosie

Deze slide heeft geen instructies

In welk gebergte begint de Rijn?

A

Pyreneeën

B

Jura

C

Alpen

D

Ardennen

Deze slide heeft geen instructies

In welk land bereikt de Rijn de zee?

A

Duitsland

B

België

C

Nederland

D

Frankrijk

Deze slide heeft geen instructies

Wat noem je de plek waar een rivier in zee uitkomt?

A

Bron

B

Bocht

C

Delta

D

Monding

Deze slide heeft geen instructies

Wat betekent chemische verwering?

A

Gesteente lost op of verandert door water en zuren

B

Gesteente breekt alleen door vorst

C

Zand waait weg door de wind

D

Bodem schuift snel van een helling

Deze slide heeft geen instructies

Welk gesteente verweert sterk door chemische verwering?

A

Graniet

B

Leisteen

C

Kalksteen

D

Basalt

Deze slide heeft geen instructies

Welk verschijnsel hoort bij exogene krachten?

A

Aardbeving

B

Plooiing

C

Erosie

D

Vulkanisme

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het belangrijkste verschil tussen endogene en exogene krachten?

A

Binnen of buiten

B

Nat of droog

C

Snel of langzaam

D

Warm of koud

Deze slide heeft geen instructies

Welk proces is een voorbeeld van mechanische verwering?

A

Roesten

B

Bevriezen van water

C

Oplossen in zuur

D

Verbranding

Deze slide heeft geen instructies

Wat gebeurt er met de samenstelling van gesteente bij mechanische verwering?

A

Die verandert snel

B

Die verdwijnt

C

Die blijft gelijk

D

Die wordt vloeibaar

Deze slide heeft geen instructies

Wat betekent erosie?

A

Het afzetten van zand

B

Het slijten van land door water of wind

C

Het groeien van planten

D

Het smelten van ijs

Deze slide heeft geen instructies

Wat kan een gevolg zijn van erosie aan de kust?

A

Duinvorming

B

Kustafslag

C

Bosgroei

D

Vulkanisme

Deze slide heeft geen instructies

Waterscheiding van het stroomgebied van de Rijn

Stroomgebied = het hele gebied waar al het water naar 1 bepaalde rivier stroomt.


Waterscheiding = natuurlijk grens (bijvoorbeeld linker- en rechterkant van de berg) tussen 2 stroomgebieden.


Stroomgebied Rijn: 1. Zwitserse Alpen tot aan de Noordzee in Nederland

Waterscheidingen: Alpen noordkant bergtop = Rijn, zuidkant zelfde bergtop = Rhone en Po. 2. Middelgebergte Zwarte Woude, Rijn versus Donau. 3. Fr/Ned/B Vogezen en Ardennen -heuvelruggen- Rijn versus Seine

Deze slide heeft geen instructies

Erosie en verwering + sedimentatie

Erosie = exogene kracht van water, wind en ijs die verweringsmateriaal verplaatsen (transporteren) en hierdoor het landschap feitelijk uitschuren of het aardoppervlak wordt afgesleten. - hier horen U- en V-dal bij


Sedimentatie = het neerleggen van het verweringsmateriaal


Verwering = verandering van gesteente op een vast plek door bijvoorbeeld plantenwortels en ijs/water of zuurstof

Chemische verwering - samenstelling gesteente verandert (invloed mineralen)

Mechanische (fysische) verwering - gesteente valt uit elkaar maar blijft gelijk

Deze slide heeft geen instructies

2.1 vraag 8 over erosie en sedimentatie

8a verschil verwering & erosie: verwering van het gesteente op een vaste plek versus erosie het afslijten van het aardoppervlak, link met verwering is dat door het proces van erosie verweringsmateriaal wordt getransporteerd en zij zorgen voor uitslijten van het aardoppervlak.


8b 3 transporteurs/vervoerders = ijs (gletserrivier), water (rivier) en wind


8c sedimentatie is het neerleggen van het verweringsmateriaal (oftewel puin, uiteengevallen gesteente)

Deze slide heeft geen instructies

2.2 vraag 6 over U-dalen

6a U-dalen erosie door gletsjerrivier. Tekening a is nog een gewoon V-dal, tekening b laat de vorming van de gletsjers zien (2,3,4). Tekening c bij 5 een groot U-dal maar ook nog zij-vertakkingen (nr 3 op tekening b)


6b kenmerken U-dal: uitgeslepen door ijs (gletsjer), breed en diep


6c papieren wb of basisboek?


6d zijmoren =puinafzetting (verweringsmateriaal van de gletsjer-erosie) aan de zijkant van de gletsjer

Deze slide heeft geen instructies

Rivieren 

Water stroom altijd van boven naar beneden. Bovenin stroomt het heel snel en hoe verder je naar beneden gaat hoe langzamer het water gaat stromen. 


Deze slide heeft geen instructies

Rivieren

Deze slide heeft geen instructies

Stroom gebied 

van de Rijn

Bron: Zwitserland 

Bovenloop: Zwitserland, Liechtenstein, Oostenrijk, Frankrijk en Zuid-Duitsland

Middenloop: Duitsland 

Benedenloop en monding: Nederland 


Deze slide heeft geen instructies

Bovenloop van de Rijn, in de Zwitsere Alpen bron van de Rijn

Deze slide heeft geen instructies

Middenloop van de Rijn, grote meanders in de Boven-Rijnse laagvlakte. Rijn loopt richting middelgebergte.

Deze slide heeft geen instructies

Benedenloop van de Rijn, Rijn stroomt langzamer door een vlak gebied welke uitmondt in de delta > Noordzee

Deze slide heeft geen instructies

De Rijn in de bergen  = bovenloop Rijn

Bron                           begin van de rivier


Bovenloop                            Eerste deel van de rivier, hoge stroomsnelheid

                                                        rivier neemt meer mee dan hij achterlaat   

                                                            zoals: grind, stenen en zand

Deze slide heeft geen instructies

Boven-Rijnse laagvlakte (middenloop van de Rijn)

  • De Boven-Rijnse Laagvlakte ontstond miljoenen jaren geleden toen een deel van de aardkorst naar beneden zakte.

  • Zo ontstonden hogere blokken (horsten) en lagere blokken (slenken).

Noem horsten en slenken als landschapsvormen. Niet uitwerken naar platentektoniek buiten wat de bron aangeeft.

De mens past de rivier aan

Vanaf Basel is de Rijn goed bevaarbaar. De mens heeft daarbij geholpen door de hoofdgeul uit te graven tot een breed kanaal.


Zo werd de rivier beter geschikt voor scheepvaart.

Blijf bij het geografische effect: aanpassing van de rivier voor gebruik door de mens.

Een brede rivier in een breed dal

  • In de Boven-Rijnse laagvlakte stroomt de rivier langzamer dan in de bovenloop

  • De rivier snijdt zich minder diep in het landschap in

  • Daardoor is het dal breed

  • De Rijn maakt hier ruime bochten = meanders

Leg het verband tussen stroomsnelheid en vorm van het dal expliciet uit.

2.3 Het stroomgebied van de Rijn

Les 2

Hoe stroomt de Rijn door Europa?


De bron is in de Zwitsere Alpen en

de Rijn mondt uiteindelijk uit in de

Noordzee (via de delta - netwerk van riviertjes)


Bovenloop Rijn > midden-Rijn > benedenloop Rijn

(Basel) (Bingen -Bonn) (Nederland)

Deze slide heeft geen instructies

Programma

>korte herhaling

>uitleg 2.3 afmaken

>exit

Deze slide heeft geen instructies

Bovenloop

Benedenloop

Middenloop

Deze slide heeft geen instructies




grind

klei

zand

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een meander?

A

Een bocht in een rivier

B

Een bergkam

C

Een duingebied

D

Een zeestroom

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een gletsjer?

A

Een grote massa ijs

B

Een diepe rivier

C

Een warme luchtstroom

D

Een laag zand

Deze slide heeft geen instructies

Hoe ontstaat een plooiingsgebergte zoals de Alpen?

A

Door botsende platen

B

Door rivierafzetting

C

Door zeespiegelstijging

D

Door aardbevingen alleen

Deze slide heeft geen instructies

Welk kenmerk past het best bij een jong gebergte?

A

Hoge, spitse toppen

B

Lage, ronde toppen

C

Vlak landschap

D

Diepe polders

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een morene?

A

Een hoop stenen en zand die door ijs is meegenomen

B

Een diepe kloof in een berg

C

Een rivier van smeltwater

D

Een laag verse sneeuw

Deze slide heeft geen instructies

Waardoor ontstaat meestal een V-dal?

A

Zeewind

B

Riviererosie

C

Gletsjerijs

D

Vulkanisme

Deze slide heeft geen instructies

Tussen welke twee platen zijn de Alpen vooral gevormd?

A

Afrikaanse en Euraziatische plaat

B

Pacifische en Nazcaplaat

C

Noord-Amerikaanse en Pacifische plaat

D

Indische en Australische plaat

Deze slide heeft geen instructies

Waardoor beweegt een gletsjer langzaam naar beneden?

A

Windkracht

B

Zonnewarmte

C

Zwaartekracht

D

Getijden

Deze slide heeft geen instructies

Welk landschapsonderdeel kan door een gletsjer worden gevormd?

A

Duin

B

V-dal

C

U-dal

D

Delta

Deze slide heeft geen instructies

Erosie en sedimentatie in bochten

  • snelle stroming in buitenbocht → erosie

  • langzame stroming in binnenbocht → sedimentatie


  • Daardoor wordt de bocht steeds groter en schuift de rivier langzaam op in het landschap.

Gebruik de pijlnotatie hier bewust, omdat de causale keten zelf de kern van de slide is.

Erosie 

Sedimentatie

Meanders

Deze slide heeft geen instructies

Afzettingen in het dal

Het dal van de Boven-Rijnse Laagvlakte is gevuld met afzettingen van grind, zand en vooral klei.


Bij overstromingen stroomt het water langzaam en kunnen deze sedimenten bezinken.

Koppel afzettingen aan overstromingen: rustig water laat materiaal vallen.

De Midden-Rijn: middenloop van de Rijn

Waar: tussen Bingen en Bonn

Wat: middelgebergte in Duitsland

Bekend van: schilderachtige landschappen

en vele kastelen

Deze slide heeft geen instructies

Benedenloop van de Rijn

Benedenloop                      Laatste deel van de rivier

                                                  Water stroomt langzaam

                                                  Zand en klei zakt naar de bodem

                                             

Monding                               Hier komt de rivier uit bij de zee


Delta = een gebied vlak voor de monding, waar de rivier zich vertakt in meerdere riviertjes, alleen komen uit in de zee

                                 

                     

Deze slide heeft geen instructies

Slide titel

Slide tekst

Maak de mini-oefentoets

Deze slide heeft geen instructies

2.4 Kustvormen

Lesdoel:

Aan het einde van deze les kun je uitleggen waarom kustlandschappen voortdurend veranderen.



Deze slide heeft geen instructies

Programma

>korte herhaling

>uitleg 2.4

>exit

Deze slide heeft geen instructies

Openingsfoto

Wat zie je op deze foto? Hoe zou dit zijn ontstaan?

 

Beschrijving van de openingsfoto


Cliffs of Moher Ierland Hoogte en Omvang: De kliffen strekken zich uit over ongeveer 14 kilometer en bereiken hun hoogste punt van 214 meter

Bekend van de verfilming van Harry Potter and the Half-Blood Prince (de scène met de grot waar waar Voldemort een Gruzielement -het medaillon van Zwadderich- verborg).


Kustgebieden veranderen voortdurend. Door de kracht van de golven en de getijden worden kusten afgebroken en sediment verplaatst. Op de plekken waar het sediment wordt afgezet, groeit de kust juist weer aan.


Verwering

Erosie

Sedimentatie

Deze slide heeft geen instructies

Wat gebeurt er meestal met een oud gebergte door slijtage?

A

Het wordt hoger

B

Het wordt ronder

C

Het wordt steiler

D

Het wordt jonger

Deze slide heeft geen instructies

Welk gebergte is een voorbeeld van een jong gebergte?

A

Ardennen

B

Schotse Hooglanden

C

Oeral

D

Himalaya

Deze slide heeft geen instructies

Waardoor ontstaan golven op zee meestal?

A

Door wind

B

Door eb

C

Door mist

D

Door zon

Deze slide heeft geen instructies

Wat gebeurt er vaak met golven als ze dicht bij het strand komen?

A

Ze bevriezen

B

Ze verdwijnen

C

Ze breken

D

Ze zinken

Deze slide heeft geen instructies

Welke omschrijving past het best bij een aanslibbingskust?

A

Kust met kliffen

B

Kust die aangroeit

C

Kust met ebbe

D

Kust met stormen

Deze slide heeft geen instructies

De zee geeft en neemt

branding

Deze slide heeft geen instructies

Golven

Golven zijn rimpels in het water, veroorzaakt door de wind.


Hoogte en kracht van de golf hangt af van 3 factoren:

  1. Kracht van de wind.

  2. Duur van de wind.

  3. Afstand die de golf al heeft afgelegd (hoe groter de afstand hoe krachtiger de golf).


Golven breken in ondiep water (= branding), voorbij de branding stroomt het water het strand op.

Deze slide heeft geen instructies

Waar is hier sprake van erosie door wind en water op deze foto?

afbraakkust of aanslibbingskust?

Toekomst tekenen?

Afbraak- en aanslibbingskust

Kustduinen ontstaan uit strandwallen

Deze slide heeft geen instructies

Afbraakkust

Dit is een kust waarbij het wegslaan (dus verdwijnen) van materiaal (kust) overheerst.


Bijvoorbeeld: klifkust


Golven beuken tegen de onderkant van het klif, de grote kracht van de golven laten grotten en gaten ontstaan. Na verloop van tijd stort het overhangende rotsgedeelte in. De kust trekt zich terug (wordt letterlijk kleiner).

Deze slide heeft geen instructies

Opbouwkust

De zee bouwt op, dit is een aanslibbingskust zoals de Nederlandse kusten. Hier overheerst de afzetting van materiaal.


Er ontstaan zandbanken (zandafzetting langs de kust), strandwallen (zandbank boven zeeniveau) en kustduinen.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

EXIT TICKET: KUSTVORMEN

Slide tekst

Maak de mini-oefen-toets

Deze slide heeft geen instructies