W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · N I V E A U 3 E N 4
Hoe kijk jij naar de samenleving?
Meer overheid of meer vrijheid? Iedereen heeft een eigen kijk op hoe de samenleving moet werken. Welke kijk past bij jou?
Les 1 · Maatschappijvisies
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · N I V E A U 3 E N 4
Hoe kijk jij naar de samenleving?
Meer overheid of meer vrijheid? Iedereen heeft een eigen kijk op hoe de samenleving moet werken. Welke kijk past bij jou?
Les 1 · Maatschappijvisies
Over deze les: les 1 van het thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten verkennen hoe mensen verschillend kijken naar oplossingen voor vraagstukken: meer of minder overheid, vrijheid of gelijkheid, links of rechts, progressief of conservatief. Het is een grove kaart, geen indeling in goed en fout. Er komen bewust geen partijen of peilingen in voor.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de politiek-juridische dimensie (politieke standpunten en stromingen herkennen). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, eis 1) gaat het om kennis van verschillende maatschappijvisies op vraagstukken en de oplossingsrichtingen die daarbij horen. Image credit: luis perez, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 1
Na deze les:
1
Je kan uitleggen wat een maatschappijvisie is en waarom mensen verschillend denken over oplossingen.
2
Je kan de begrippen links en rechts, progressief en conservatief gebruiken als grove kaart.
3
Je kan bij een vraagstuk een oplossing vanuit vrijheid en een oplossing vanuit gelijkheid geven.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Benadruk meteen dat het in deze les niet gaat om de juiste mening. Iedereen mag zijn eigen kijk hebben, het gaat erom dat je de verschillen herkent.
S T A R T V R A A G
LES 1
Wie moet er vooral voor zorgen dat jij later een goede baan en een huis hebt?
Ikzelf
De overheid
Mijn familie en vrienden
Mijn werkgever
Startvraag: laat na de uitslag twee studenten met een ander antwoord uitleggen waarom ze dat kozen. Zo zie je meteen dat mensen verschillend denken over wie waarvoor zorgt. Dat is precies waar maatschappijvisies over gaan.
M A A T S C H A P P I J V I S I E S
LES 1
Wat is een maatschappijvisie?
Een maatschappijvisie is een idee over hoe de samenleving eruit moet zien, en wie waarvoor zorgt.
Neem de vraag: wie betaalt als je ziek wordt en niet kunt werken? De een zegt: regel dat zelf, met een verzekering of spaargeld. De ander zegt: de overheid regelt het voor iedereen. Allebei willen ze een goede samenleving. Ze denken alleen anders over de weg ernaartoe.
Uitleg: een maatschappijvisie is dus geen mening over één los onderwerp, maar een manier van kijken die bij veel vraagstukken terugkomt. Vraag: kennen jullie mensen die bij elk onderwerp vinden dat de overheid meer moet doen? En mensen die juist vinden dat de overheid zich er buiten moet houden?
Extra vraag voor snelle studenten: welke andere vragen kun je zo stellen? Bijvoorbeeld: wie betaalt je opleiding, wie zorgt voor ouderen?
K E R N B E G R I P
LES 1
Vrijheid of gelijkheid
Twee waarden die bij veel vraagstukken botsen. Vrijheid: je maakt zelf keuzes en de overheid bemoeit zich weinig. Gelijkheid: iedereen krijgt dezelfde kansen, ook als de overheid daarvoor moet ingrijpen.
Kernbegrip: bijna iedereen vindt allebei belangrijk. Het verschil zit in wat je laat voorgaan als ze botsen. Voorbeeld: een hogere belasting voor mensen met veel geld maakt verschillen kleiner (gelijkheid), maar laat mensen minder zelf beslissen over hun eigen geld (vrijheid).
V R A A G
LES 1
Jayden vindt dat iedereen zelf moet weten hoeveel uur hij werkt, ook als hij daardoor minder verdient. Welke waarde weegt voor hem het zwaarst?
Gelijkheid
Solidariteit
Zekerheid
Vrijheid
Antwoord: D. Jayden laat de eigen keuze voorgaan, ook als dat minder geld oplevert. Solidariteit betekent dat je voor elkaar instaat, bijvoorbeeld door samen te betalen voor wie ziek is. Vraag door: wat zou iemand zeggen die gelijkheid belangrijker vindt?
M A A T S C H A P P I J V I S I E S
LES 1
Een grove kaart: links en rechts
Links
Meer gelijkheid. De overheid mag meer belasting heffen en dat geld herverdelen, zodat de verschillen tussen arm en rijk kleiner worden.
Voorbeeld: een hoger minimumloon of meer sociale huurwoningen.
Rechts
Meer vrijheid in de economie. Lagere belastingen en minder regels, zodat mensen en bedrijven meer zelf kunnen beslissen.
Voorbeeld: minder belasting op werk of minder regels voor ondernemers.
Uitleg: de woorden links en rechts komen uit de Franse Revolutie. In het parlement zaten de voorstanders van verandering links van de voorzitter, de aanhangers van de koning rechts. Nu gaan links en rechts vooral over geld en de rol van de overheid in de economie.
Benadruk: dit is een grove kaart. De meeste mensen vinden sommige dingen links en andere rechts. Noem geen partijen, dan blijft het gesprek over ideeën gaan.
V R A A G
LES 1
Een plan: de overheid betaalt de reiskosten van alle stagiairs, met geld uit hogere belastingen. Waar past dit plan op de grove kaart het best?
Rechts: minder overheid
Links: meer herverdelen
Conservatief: houden wat er is
Nergens: het is geen politiek
Antwoord: B. De overheid haalt geld op via belasting en geeft het aan een groep die het nodig heeft. Dat is herverdelen. Vraag door: hoe zou iemand van rechts het probleem van dure reiskosten oplossen? Bijvoorbeeld: werkgevers zelf laten kiezen of ze een vergoeding geven.
M A A T S C H A P P I J V I S I E S
LES 1
Een tweede as: progressief en conservatief
Links en rechts gaan vooral over geld en de rol van de overheid. Er is nog een tweede as.
Progressief: verander de samenleving en ga mee met nieuwe ideeën.
Conservatief: bewaar wat goed werkt en verander voorzichtig, stap voor stap.
Je kunt dus links en conservatief zijn, of rechts en progressief. Niemand past precies in één hokje.
Uitleg: teken op het bord een kruis met twee assen, links-rechts en progressief-conservatief. Zo krijg je vier vakken. Laat studenten bedenken welk plan in welk vak past, bijvoorbeeld een verbod op vuurwerk of een nieuwe feestdag.
Hulpzin voor wie vastloopt: progressief kijkt vooruit, conservatief kijkt naar wat er al is.
K E R N B E G R I P
LES 1
Ideologie
Een samenhangend idee over hoe de samenleving moet zijn. Het liberalisme zet vrijheid voorop, de sociaaldemocratie gelijkheid en solidariteit, de christendemocratie zorg voor elkaar in gezin, buurt en vereniging.
Kernbegrip: dit zijn drie grote stromingen die in Nederland al lang bestaan. Andere stromingen zijn bijvoorbeeld het conservatisme (behouden wat goed is) en de groene politiek (natuur en toekomstige generaties voorop). Een stroming is iets anders dan een partij: verschillende partijen kunnen uit dezelfde stroming putten.
J O U W A N T W O O R D
LES 1
Kies een vraagstuk: dure huur, lage lonen of drukte in de zorg. Geef een oplossing vanuit vrijheid en een oplossing vanuit gelijkheid.
Open vraag: goede antwoorden geven twee verschillende oplossingen voor hetzelfde probleem. Bijvoorbeeld bij dure huur: vanuit vrijheid minder regels, zodat er sneller gebouwd wordt; vanuit gelijkheid een maximale huurprijs of voorrang voor lage inkomens.
Vervolgvraag: welke oplossing spreekt jou het meest aan, en waarom?
S T E L L I N G
LES 1
De overheid moet zich minder bemoeien met hoe ik mijn leven leid.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een voorbeeld geven. Waar wil je juist wel hulp van de overheid, en waar niet? Er is geen goed of fout antwoord: studenten worden niet beoordeeld op hun mening, wel op het onderbouwen ervan.
O P D R A C H T
LES 1
Teken je eigen kaart
1
Teken een kruis: links en rechts van links naar rechts, progressief en conservatief van boven naar onder.
2
Zet vier plannen op je kaart: gratis ov voor studenten, lagere belasting voor bedrijven, een vuurwerkverbod en voorrang voor jongeren bij sociale huur.
3
Vergelijk met een ander duo. Waar zijn jullie het oneens, en waarom? Er is geen goed of fout.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: het gaat niet om de juiste plek, maar om de uitleg. Een vuurwerkverbod kun je bijvoorbeeld progressief noemen (iets nieuws), maar ook conservatief (rust en veiligheid bewaren). Laat aan het eind twee duo's zien waar ze het meest over twijfelden.
Hulp voor wie vastloopt: vraag bij elk plan eerst: gaat dit over geld en de overheid (links-rechts) of over veranderen of bewaren (progressief-conservatief)?
V R A A G
LES 1
Saskia zegt over de openingstijden van haar winkel: 'Laten we het houden zoals het is. Het werkt toch goed?' Bij welk begrip past haar houding het best?
Conservatief
Progressief
Links
Rechts
Antwoord: A. Saskia wil bewaren wat goed werkt en ziet geen reden om te veranderen. Links en rechts gaan vooral over geld en de rol van de overheid, en daar zegt ze niets over.
T E R U G B L I K
LES 1
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Wat een maatschappijvisie is
Links, rechts, progressief, conservatief
Vrijheid en gelijkheid
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt. Het kruis met de twee assen komt in de volgende lessen terug.
V O L G E N D E L E S
Van probleem naar beleid
Een probleem oplossen gaat niet in één keer. Volgende les volg je de weg van een echt probleem, het tekort aan betaalbare woningen voor jongeren, van de straat tot in de wet.
Je kan de stappen van probleem naar beleid noemen.
Je kan uitleggen wie beleid uitvoert en hoe je kijkt of het werkt.
Volgende les: thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, les 2.
Image credit: LessonUp