Politieke socialisatie en ideologie (Maatschappijwetenschappen vwo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introductie

Examentraining: beredeneren of er politieke socialisatie is, standpunten classificeren op dimensies en stromingen en verklaren met gegevens, inclusief procent en procentpunt. Ideologieën worden neutraal behandeld.

VORMING · POLITIEKE SOCIALISATIE

Examentraining

Politieke socialisatie en ideologie: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Husky / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

VORMING · POLITIEKE SOCIALISATIE

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over politieke socialisatie en politieke stromingen beantwoorden door concepten toe te passen op een nieuwe casus.

VORMING · POLITIEKE SOCIALISATIE

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat vraagt de vraag: beredeneren, classificeren of verklaren?

• 2. Zoek: onderstreep in de casus wie of wat iets overdraagt en welk standpunt iemand inneemt.

• 3. Kies: bepaal eerst de dimensie, stroming of factor en pas daarna de positie.

• 4. Schrijf: concept, aanwijzing uit de casus, conclusie. Een losse definitie is te weinig.

VORMING · POLITIEKE SOCIALISATIE

Vraagtype 1: beredeneren of er socialisatie is

• Je krijgt een situatie en beredeneert of er sprake is van politieke socialisatie.

• Zoek: wordt er politieke cultuur overgedragen en verwerft iemand haar?

• Noem de factor (omgeving, onderwijs, media, klasse) en wat iemand overneemt.

Dia liep als kind mee naar het stemlokaal en stemt nu vanzelfsprekend. Wat gebeurde?

A

Politieke socialisatie via het onderwijs

B

Het opstellen van een beginselprogramma

C

Het ontstaan van een nieuwe politieke cultuur

D

Internalisatie van een politieke gewoonte

Syllabus 5.1: de gewoonte is overgedragen (sociale omgeving) en op den duur vanzelfsprekend (geïnternaliseerd). Verwachte fout: onderwijs kiezen, omdat het stemmen betreft.

Fatma's klas bespreekt de Troonrede. Factor?

Goed antwoord: onderwijs, want de school draagt via opleiding politieke cultuur over (Syllabus 5.1). Verwachte fout: media noemen omdat de Troonrede op tv is.

VORMING · POLITIEKE SOCIALISATIE

Vraagtype 2: standpunten classificeren op dimensies

• Je krijgt een standpunt en plaatst het op een of meer dimensies.

• Bepaal per dimensie apart de positie: ze staan los van elkaar.

• Onderbouw met het kernwoord uit het standpunt.

Een kiezer wil minder overheid in de economie en ruimte voor nieuwe leefvormen. Positie?

A

Links en progressief

B

Rechts en progressief

C

Rechts en conservatief

D

Links en conservatief

Syllabus 5.2: minder overheidsingrijpen in de economie is rechts op links/rechts; meer ruimte voor nieuwe leefvormen is openheid voor verandering, dus progressief. Verwachte fout: links en progressief samen nemen of rechts met conservatief koppelen.

Inspraak is belangrijker dan inkomen. Positie?

Goed antwoord: postmaterialistisch op de dimensie materialisme/postmaterialisme, want inspraak is een immateriële waarde (Syllabus 5.2). Verwachte fout: links of progressief kiezen zonder naar de waarde te kijken.

VORMING · POLITIEKE SOCIALISATIE

Vraagtype 3: stromingen en natie of wereld

• Je koppelt een standpunt aan een hoofdstroming of aan nationalisme/internationalisme.

• Zoek het kernwoord: waarden en verbanden, individuele vrijheid, gelijkwaardigheid en sturing, natiestaat of open grenzen.

• Het tweede onderscheid doorkruist de drie hoofdstromingen.

Een partij laat kerken en verenigingen zorg en onderwijs uitvoeren. Welke stroming?

A

Liberalisme

B

Socialisme/sociaaldemocratie

C

Confessionalisme

D

Nationalisme

Syllabus 5.2: christelijke waarden en samenwerking in maatschappelijke verbanden zoals verenigingen, scholen en kerken. Verwachte fout: nationalisme kiezen, omdat dat ook een -isme is maar bij het andere onderscheid hoort.

Kan een socialist ook nationalist zijn? Waarom?

Goed antwoord: ja, want nationalisme/internationalisme is een tweede onderscheid dat de traditionele hoofdstromingen doorkruist (Syllabus 5.2); beide opvattingen kunnen binnen een stroming voorkomen. Verwachte fout: nee zeggen omdat stromingen elkaar volledig uitsluiten.

VORMING · POLITIEKE SOCIALISATIE

Vraagtype 4: verklaren met gegevens

• Je krijgt een fictief onderzoeksresultaat en verklaart het met politieke socialisatie.

• Let op procent of procentpunt: het verschil tussen twee percentages is in procentpunten.

• Een samenhang is nog geen oorzaak: denk aan andere factoren.

Enquête: 70% (praat thuis over politiek) tegen 50% (niet) wil stemmen. Verschil in procentpunten?

A

20

B

40

C

70

D

1,4

Syllabus A3.3: het verschil tussen twee percentages is 70 - 50 = 20 procentpunten. Verwachte fout: 40 (procentuele toename) of 1,4 (verhouding) noemen.

Jongeren die thuis over politiek praten willen vaker stemmen. Beste verklaring?

A

Ze hebben een andere ideologie dan andere jongeren

B

Via de sociale omgeving verwerven ze participatiebereidheid

C

Praten over politiek maakt iedereen links

D

Hun ouders bepalen volledig hun partijkeuze

Syllabus 5.1: politieke socialisatie vormt participatiebereidheid; de sociale omgeving is een factor. Verwachte fout: een politieke richting of volledige determinatie aannemen terwijl mensen zich in meer of mindere mate aanpassen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Beredeneren of er socialisatie is

2

Standpunten op dimensies classificeren

3

Stromingen en natie of wereld

4

Verklaren met gegevens

Bespreek het vraagtype met de meeste stemmen eerst en laat een leerling de stappen voordoen.

VORMING · POLITIEKE SOCIALISATIE

Tips voor op het examen

• Kies bij een standpunt eerst de dimensie of stroming en pas daarna de positie.

• Links en progressief zijn aparte dimensies: een kiezer kan links en conservatief zijn.

• Een stroming is geen partij en een dimensie is geen stroming.

• Nationalisme/internationalisme doorkruist de drie hoofdstromingen.

• Noem altijd een aanwijzing uit de casus, niet alleen het begrip.