2.1 De Eerste Wereldoorlog

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 4

2.1 De Eerste Wereldoorlog

Open breed: deze les gaat over oorzaken, verloop en waarom dit een totale oorlog was. De gebruiker vroeg om quizzen en video, maar volgens de opdracht maken we nu alleen de inhoudsslides; een latere stap kan die interacties toevoegen.

Lesdoelen

1. Je kunt benoemen wat de oorzaken waren voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.

2. Je kunt beschrijven hoe de Eerste Wereldoorlog verliep.

3. Je kunt uitleggen waarom we de Eerste Wereldoorlog een totale oorlog noemen.

De docent noemde drie doelen. Voor deze les nemen we het eerste als centraal leerdoel; de andere twee doelen worden wel uitgewerkt in de inhoud van de les en komen terug in de slides.

Waar denk je aan bij de Eerste Wereldoorlog?

Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Let op woorden als oorlog, loopgraven, moord, wapens, Duitsland, Sarajevo, soldaten.

Europa vóór 1914

• Europa bestond uit grote mogendheden

• Landen wilden sterker en belangrijker zijn dan hun buren

• Tussen veel staten was er wantrouwen en concurrentie

• Vooral op de Balkan waren spanningen groot

Leg uit dat de oorlog niet uit het niets begon. De politieke verhoudingen in Europa waren al jarenlang gespannen.

Oorzaken voor de oorlog

• Nationalisme: zorgde ook voor vijandschap. Volken wilden een eigen staat, en landen wilden laten zien dat zij machtig waren.

• Bondgenootschappen: Europese landen sloten militaire bondgenootschappen --> is veiliger
  1.Triple Alliantie (Centralen): Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Italië
  2.Triple Entente (Geallieerden): Frankrijk, Rusland, Groot-Brittannië

• Militarisme: landen investeerden veel geld in hun leger, er was een wapenwedloop, oorlog werd gezien als goed

Noem Servië als voorbeeld van sterk nationalisme op de Balkan. Verbind dit later aan de moord in Sarajevo.

Slide titel

De aanleiding

• 28 juni 1914: Oostenrijkse troonopvolger Frans Ferdinand vermoord in Sarajevo door Gavrilo Princip, een Servische nationalist.

• Deze gebeurtenis was de directe aanleiding voor de oorlog, maar de diepere spanningen bestonden al langer.

Maak duidelijk verschil tussen aanleiding en oorzaken. Veel leerlingen halen die twee door elkaar.

Van conflict naar wereldoorlog

Moord in Sarajevo
→ Oostenrijk-Hongarije verklaart Servië de oorlog
→ Rusland steunt Servië
→ Duitsland steunt Oostenrijk-Hongarije
→ Frankrijk en Groot-Brittannië raken betrokken

Door de bondgenootschappen werd een regionaal conflict een wereldoorlog.

Gebruik dit als samenvattende causale keten van de oorzaken naar het uitbreken van de oorlog.

Wat was de directe aanleiding voor de Eerste Wereldoorlog?

A

De moord in Sarajevo

B

De wapenwedloop

C

Het nationalisme

D

De bondgenootschappen

Toets het verschil tussen aanleiding en oorzaken. De andere drie opties zijn langetermijnoorzaken.

Oorzaken en aanleiding

Voor 1914 waren er in Europa veel spanningen. Landen sloten bondgenootschappen en investeerden veel in hun leger. De directe aanleiding was de moord op Frans Ferdinand in Sarajevo.

spanningen

bondgenootschappen

aanleiding

Sarajevo

loopgraven

wapenstilstand

propaganda

1918

Alle woorden komen letterlijk of bijna letterlijk terug uit de voorgaande slides.

Hoe maakten bondgenootschappen de oorlog groter?

Bespreek dat bondgenootschappen ervoor zorgden dat steeds meer landen zich moesten of wilden mengen in het conflict. Verwachte elementen: steun aan bondgenoten, twee blokken, regionaal conflict werd wereldoorlog.

Snelle overwinning verwacht

• Veel landen dachten dat de oorlog kort zou duren

• Duitsland wilde Frankrijk snel verslaan
  --> anders tweefrontenoorlog

• Daarna zou het leger zich richten op Rusland

• In werkelijkheid liep de oorlog vast

Noem eventueel kort het aanvalsplan van Duitsland zonder te veel detail: eerst westen, dan oosten.

Leven aan het front

• Loopgraven gaven bescherming tegen machinegeweren

• Modder, kou en ratten

• Voortdurend gevaar van kogels en granaten

• Slechte hygiëne en ziekte

• Grote psychische druk voor soldaten

Je kunt hier kort ingaan op shellshock als voorbeeld van de mentale gevolgen van de oorlog.

Nieuwe wapens

• Machinegeweren maakten aanvallen extra dodelijk

• Artillerie (afvuren van raketten en granaten) kon grote verwoestingen aanrichten

• Ook gifgas werd gebruikt

• Tanks en vliegtuigen verschenen voor het eerst op grote schaal

Koppel deze wapens aan het grote aantal slachtoffers en het vastlopen van de strijd.

Keerpunten in 1917

• Door Russische Revolutie trekt Rusland zich terug
  --> geen tweefrontenoorlog meer voor Duitsland

• Door onbeperkte duikbotenoorlog gaan de VS meedoen aan de strijd, ze steunen de geallieerden

Laat zien waarom het echt een wereldoorlog was: meerdere continenten waren erbij betrokken, direct of indirect.

Waarom liep de oorlog aan het westfront vast?

A

Door weinig soldaten

B

Door sterke verdediging

C

Door snelle vrede

D

Door te weinig landen

De inhoudsslides leggen uit dat loopgraven, machinegeweren en artillerie aanvallen erg moeilijk maakten.

Het verloop van de oorlog

Veel landen dachten eerst dat de oorlog kort zou duren. Maar aan het westfront ontstond een loopgravenoorlog. Tussen de loopgraven lag niemandsland. In 1918 kwam er een wapenstilstand.

kort

loopgravenoorlog

niemandsland

wapenstilstand

lang

vredesverdrag

hoofdstad

kolonie

De volgorde van de blanks volgt het verhaal van verwachting, vastlopen en einde van de oorlog.

Wat maakte het leven aan het front volgens jou het zwaarst?

1

Modder en kou

2

Kogels en granaten

3

Ziekte en hygiëne

4

Psychische druk

Wat is een totale oorlog?

• Bij een totale oorlog draait bijna alles om de oorlog

• Niet alleen soldaten, maar ook burgers raken betrokken

• De economie en productie worden aangepast

• De overheid probeert de hele samenleving in te zetten

Introduceer de term helder; dit is de kern van het derde lesdoel.

De rol van burgers

Burgers werkten in fabrieken, kregen te maken met schaarste en moesten zich aanpassen aan regels van de overheid. Ook vrouwen namen vaker werk over van mannen die naar het front waren gestuurd.

Noem dat de grens tussen front en thuisfront kleiner werd dan in veel eerdere oorlogen.

Propaganda en controle

• Overheden gebruikten propaganda om steun te krijgen

• Kranten en informatie werden gecontroleerd

• Mensen moesten offers brengen voor de oorlog

• Tegenstanders werden vaak als vijand neergezet

Leg propaganda eenvoudig uit als bewuste beïnvloeding van meningen en gedrag.

Economie in dienst van de oorlog

• Fabrieken maakten wapens, munitie en uniformen

• Voedsel en grondstoffen werden belangrijk voor het volhouden

• Regeringen regelden productie en vervoer

• Zonder thuisfront kon het front niet blijven vechten

Laat het verband zien tussen industrie, vervoer, voedsel en militaire kracht.

Waarom deze oorlog totaal was

De Eerste Wereldoorlog was een totale oorlog omdat niet alleen legers vochten. Ook burgers, fabrieken, koloniën, voedselvoorziening en propaganda werden ingezet. De hele samenleving raakte betrokken bij de strijd.

Gebruik deze slide als inhoudelijke afronding van de drie lesdoelen samen.

Waarom noemen we de Eerste Wereldoorlog een totale oorlog?

A

Alleen legers vochten

B

De oorlog duurde kort

C

Heel de samenleving deed mee

D

Er waren geen wapens

De juiste kern: niet alleen soldaten, maar ook burgers, economie, propaganda en productie waren betrokken.

Totale oorlog

Bij een totale oorlog raken niet alleen soldaten betrokken. Ook burgers werken mee, bijvoorbeeld in fabrieken. De overheid gebruikt ook propaganda om steun te krijgen.

soldaten

burgers

fabrieken

propaganda

koningen

boerderijen

vakantie

handelaren

Controleert of leerlingen de kernbegrippen van totale oorlog herkennen.

Noem één voorbeeld van totale oorlog.

Bespreek voorbeelden als burgers in fabrieken, schaarste, propaganda, controle van informatie en vrouwen die werk overnamen.

Begrippen

nationalisme - het gevoel dat het eigen volk of land het belangrijkst is

bondgenootschap - afspraak tussen landen om elkaar te steunen

militarisme - sterk vertrouwen op leger en wapens

aanleiding - gebeurtenis die iets direct laat beginnen

loopgravenoorlog - oorlog waarbij legers zich ingraven in loopgraven

wapenstilstand - afspraak om het vechten te stoppen

totale oorlog - oorlog waarbij de hele samenleving betrokken raakt