ONVO
les 4
Onvoorziene en crisissituaties
Thema van vandaag:
Trauma, soorten conflicten en conflicthantering
B1-K1-W6
ONVO
les 4
Onvoorziene en crisissituaties
Thema van vandaag:
Trauma, soorten conflicten en conflicthantering
B1-K1-W6
Wat ga je in deze module leren?
signalen herkennen die mogelijk met trauma te maken hebben;
vertellen wat een cliënt met een trauma van mij als begeleider nodig kan hebben;
herkennen om welk soort conflict het gaat;
onderzoeken wat er achter een conflict speelt;
verschillende manieren herkennen waarop mensen met een conflict omgaan;
kiezen welke manier van conflicthantering het beste bij een situatie past;
uitleggen hoe ik kan voorkomen dat een conflict verder oploopt.
Hoe houd je rekening met wat iemand heeft meegemaakt én hoe voorkom je dat verschillen uitgroeien tot conflicten?
Wat weten we nog van de eerste
3
lessen?
Omgaan met crisissituaties
1.1 Crisissituaties in de maatschappelijke zorg
Steekwoorden: Onvoorziene situaties en crisis; persoonlijke-, organisatie- en maatschappelijke crisis
1.2 Signaleren en voorkomen van crisissituaties
Steekwoorden: signaleringsplan, protocol, evalueren
Omgaan met crisissituaties
1.3 Reacties van cliënten op een crisissituatie
Steekwoorden: in 1ste instantie: overlevingsreactie (vluchten, vechten, verlamming of bevriezing, meebewegen);
in 2de instantie, emoties, verwardheid, verdedigingsmechanisme (ontkenning en verdringing; vluchtgedrag, regressie en rationalisatie; projectie; reactievorming en compenseren)
1.4 Begeleiden van cliënten tijdens en na een crisissituatie
Steekwoorden: Stress, angst, (reële of niet reële), verwardheid, onredelijke boosheid (verplaatste agressie)
Omgaan met crisissituaties
Afronden 1.4
Omgaan met verdedigingsmechanismen
Communiceren in een crisissituatie
Begeleiden bij het verwerkingsproces
1.5 Begeleiden van cliënten met een trauma
Kenmerken van een psychotrauma
Persoonlijke factoren bij het ontstaan van een trauma
Gedrag wat voort kan komen uit een trauma
Afstemmen op de behoefte van de cliënt
Omgaan met traumatriggers
Omgaan met verdedigingsmechanismen
Waarom doet een cliënt dit?
Verdedigingsmechanismen helpen een cliënt om zichzelf te beschermen tegen pijn, angst of verdriet. Het is een manier om ermee om te gaan.
Omgaan met verdedigingsmechanismen
Waarom doet een cliënt dit?
Verdedigingsmechanismen helpen een cliënt om zichzelf te beschermen tegen pijn, angst of verdriet. Het is een manier om ermee om te gaan.
Wat doe jij als begeleider?
Volg het tempo van de cliënt.
Forceer niets.
Blijf rustig en geduldig.
Omgaan met verdedigingsmechanismen
Wisselende reacties zijn normaal
De cliënt kan de ene keer de werkelijkheid vermijden en de andere keer er juist over praten. Dit hoort bij het verwerkingsproces.
Belangrijk
Toon begrip en blijf luisteren.
Houd een open houding.
❌ Ga niet mee in het ontkennen van de werkelijkheid.
Communiceren in een crisissituatie
🗣️ In een crisis is duidelijke communicatie essentieel.
Pas je communicatie aan op de situatie én op de cliënt.
Communiceren in een crisissituatie
✅ Wat werkt goed?
👀 Maak eerst oogcontact.
📝 Geef korte, duidelijke instructies.
➡️ Vertel wat iemand wél moet doen.
ℹ️ Geef eerlijk informatie, ook als je nog niet alles weet.
⚠️ Voorkom onnodige paniek door informatie zorgvuldig te delen.
Communiceren in een crisissituatie
👨👩👧 Communicatie met familie en naasten
Vertel een nare boodschap direct en duidelijk.
Wees eerlijk over wat er gebeurd is.
Geef concrete instructies als dat nodig is.
Neem tijd voor vragen.
Toon begrip voor emoties, maar bewaak ook grenzen.
💡 Onthoud: In een crisissituatie zorgen rust, duidelijkheid en eerlijkheid voor veiligheid.
Communiceren in een crisissituatie
Welke van onderstaande instructies is het meest geschikt tijdens een crisissituatie?
A. "Er zijn allemaal deuren afgesloten, dus probeer maar een uitgang te vinden."
B. "Verlaat rustig het gebouw via de voordeur."
C. "Ik weet niet precies wat er aan de hand is, wacht maar af."
D. "Raak niet in paniek, maar de brand is vlak naast ons."
Begeleiden bij het verwerkingsproces
😔 Na een crisis hebben cliënten tijd nodig om te herstellen.
Verdriet, boosheid, angst of schuldgevoelens kunnen heel sterk aanwezig zijn.
Begeleiden bij het verwerkingsproces
✅ Wat doet een goede begeleider?
Neem emoties serieus.
Geef de cliënt de tijd om te verwerken.
Luister zonder te oordelen.
Moedig de cliënt aan om over de gebeurtenis te praten.
Bespreek eventuele schuldgevoelens.
Schakel hulp in als dat nodig is.
Begeleiden bij het verwerkingsproces
Let op
Zeg niet: "Tijd heelt alle wonden."
Geef geen simpele oplossingen voor moeilijke vragen.
💡 Wat helpt wel?
Er zijn voor de cliënt.
Goed luisteren.
Troost bieden als de cliënt dat prettig vindt.
Accepteren dat iedereen op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo verwerkt.
Onthoud: Verwerken is geen rechte lijn. De cliënt heeft vooral behoefte aan tijd, aandacht en begrip.
Begeleiden bij het verwerkingsproces
Een cliënt zegt: "Waarom moest dit mij overkomen?"
Wat is als begeleider de beste reactie?
A. "Daar moet je niet te veel over nadenken."
B. "Alles gebeurt met een reden."
C. "Dat is een moeilijke vraag. Wil je vertellen wat er door je heen gaat?"
D. "Je moet proberen verder te gaan."
Begeleiden van cliënten met een trauma
Begeleiden van cliënten met een trauma
Niet iedereen verwerkt een crisis op dezelfde manier.
Soms heeft een gebeurtenis zo veel impact dat een cliënt er nog jarenlang last van heeft. Dan spreken we van een trauma.
Begeleiden van cliënten met een trauma
Wat is een trauma?
Een trauma is een psychische of lichamelijke verwonding door een ingrijpende gebeurtenis.
In dit hoofdstuk gaat het over een psychotrauma:
Een psychische verwonding na een heftige gebeurtenis.
De gebeurtenis blijft invloed hebben op het dagelijks leven van de cliënt.
Begeleiden van cliënten met een trauma
Mogelijke gevolgen
😟 Angst of spanning
💭 Blijvende herinneringen aan de gebeurtenis
😴 Slaapproblemen
🤕 Lichamelijke klachten, zoals hoofdpijn of vermoeidheid
Belangrijk: Ook wanneer klachten lichamelijk zijn, kan de oorzaak een psychisch trauma zijn.
Begeleiden van cliënten met een trauma
Kenmerken van een psychotrauma
Een psychotrauma kan ervoor zorgen dat een cliënt langdurig last houdt van een ingrijpende gebeurtenis.
Herbeleving
Vermijding
Verhoogde waakzaamheid
Begeleiden van cliënten met een trauma
1️⃣ Herbelevingen
De cliënt beleeft de gebeurtenis steeds opnieuw.
Nachtmerries
Angstige herinneringen
Opnieuw dezelfde emoties voelen
Begeleiden van cliënten met een trauma
2️⃣ Vermijding
De cliënt probeert alles te vermijden wat aan het trauma doet denken.
Gesprekken over de gebeurtenis
Bepaalde personen of plekken
Gedachten en herinneringen
Begeleiden van cliënten met een trauma
3️⃣ Verhoogde waakzaamheid
De cliënt staat voortdurend "aan".
Snel schrikken
Moeite met ontspannen
Slecht slapen
Prikkelbaar en gespannen zijn
Begeleiden van cliënten met een trauma
💡 Belangrijk
Wanneer deze klachten langdurig blijven bestaan en het dagelijks leven ernstig beïnvloeden, kan er sprake zijn van PTSS (Posttraumatische Stressstoornis).
Begeleiden van cliënten met een trauma
Persoonlijke factoren bij het ontstaan van een trauma
Niet iedereen ontwikkelt na een ingrijpende gebeurtenis een trauma. Dat verschilt van persoon tot persoon.
Begeleiden van cliënten met een trauma
Factoren die invloed hebben
👤 Persoonlijkheid
Sommige mensen kunnen beter omgaan met tegenslag dan anderen.
⚖️ Draagkracht en draaglast
Draagkracht = wat je aankunt.
Draaglast = de problemen en stress die je ervaart.
Een trauma kan ontstaan wanneer de draaglast groter wordt dan de draagkracht.
Begeleiden van cliënten met een trauma
Factoren die invloed hebben
🤝 Sociale steun
Steun van familie, vrienden of begeleiders helpt bij het verwerken van moeilijke gebeurtenissen.
📖 Levensgeschiedenis
Eerder meegemaakte trauma's kunnen ervoor zorgen dat een nieuwe gebeurtenis extra zwaar binnenkomt.
Begeleiden van cliënten met een trauma
💡 Onthoud: Een trauma ontstaat niet alleen door de gebeurtenis zelf, maar ook door hoe iemand ermee om kan gaan en welke steun hij krijgt.
Begeleiden van cliënten met een trauma
Gedrag dat kan voortkomen uit een trauma
Een trauma kan invloed hebben op hoe iemand denkt, voelt en reageert. Dit gedrag is vaak een gevolg van wat iemand heeft meegemaakt.
Begeleiden van cliënten met een trauma
Veelvoorkomende signalen
🧠 Moeite met concentreren
😶 Weinig emoties tonen
😠 Sneller boos of gefrustreerd
😰 Voortdurend gespannen
⚡ Heftige schrikreacties
🔊 Overgevoelig voor prikkels
😭 Emotionele klachten
⚠️ Risicogedrag
Begeleiden van cliënten met een trauma
💡 Onthoud
Gedrag dat lastig lijkt, kan een reactie zijn op een trauma. Kijk daarom niet alleen naar het gedrag, maar ook naar de mogelijke oorzaak erachter.
Begeleiden van cliënten met een trauma
Afstemmen op de behoefte van de cliënt
Iedere cliënt met een trauma is anders.
Wat de ene cliënt helpt, kan voor een andere cliënt juist niet werken.
Begeleiden van cliënten met een trauma
✅ Wat is belangrijk als begeleider?
Blijf kalm en bewaak de veiligheid.
Besef dat boosheid of verwijten meestal niet persoonlijk bedoeld zijn.
Kijk of jij de juiste persoon bent om de cliënt te ondersteunen.
Stem je begeleiding af op wat de cliënt nodig heeft.
Begeleiden van cliënten met een trauma
💭 Tijdens een herbeleving
Zorg voor veiligheid.
Help de cliënt terug naar het hier en nu.
Laat emoties er zijn.
Luister en toon begrip.
Begeleiden van cliënten met een trauma
😠 Tijdens een woedeaanval
Blijf rustig en spreek kalm.
Ga niet discussiëren over de oorzaak.
Stel duidelijke grenzen.
Voorkom dat iemand gewond raakt.
Schakel hulp in als dat nodig is.
Begeleiden van cliënten met een trauma
🤝 Maak afspraken vooraf
Bespreek met de cliënt wat helpt tijdens een herbeleving of woedeaanval. Leg deze afspraken vast in het begeleidingsplan.
💡 Onthoud: Er is geen standaardaanpak. Goede begeleiding begint met afstemmen op de behoeften van de cliënt.
Begeleiden van cliënten met een trauma
Omgaan met traumatriggers
Wat is een traumatrigger?
Een traumatrigger is een prikkel die een cliënt onbewust herinnert aan een traumatische gebeurtenis. Hierdoor kan de cliënt zich weer angstig, gespannen of onveilig voelen.
Begeleiden van cliënten met een trauma
Voorbeelden van triggers
👃 Een bepaalde geur
🔊 Een geluid
🖼️ Een beeld of situatie
✋ Een bepaalde aanraking of materiaal
Begeleiden van cliënten met een trauma
Wat gebeurt er?
De hersenen koppelen de trigger aan gevaar. Daardoor kan de cliënt reageren alsof de traumatische gebeurtenis opnieuw gebeurt.
Begeleiden van cliënten met een trauma
✅ Wat kun jij als begeleider doen?
Vraag naar bekende triggers.
Houd rekening met deze triggers in de begeleiding.
Help de cliënt herinneren dat hij nu veilig is.
Leid de aandacht af naar het hier en nu.
Maak samen afspraken over wat helpt als een trigger optreedt.
Begeleiden van cliënten met een trauma
💡 Onthoud
De trigger zelf is meestal niet gevaarlijk, maar voelt voor de cliënt wél bedreigend. Begrip en een rustige benadering zijn daarom belangrijk.
Posters maken
8 oktober: Soorten conflicten en conflicthantering
15 oktober: Omgaan met agressie en de-escaleren
29 oktober: Veiligheid, procedures, samenwerken en preventie
5 november: Integreren, toets en eindopdracht afronden
12 november: Herstel en herkansing