Samenleven in school en buurt

• newEditor
• Mentorles
• Middelbare school
• vmbo t, mavo, havo
• Leerjaar 1

Samen thuis -week 2026

Open met herkenbare plekken: klas, gang, plein, straat en buurt. Laat voelen dat samenleven elke dag gebeurt in kleine situaties.

Allereerst bespreken we het hele programma deze week en deel ik het rooster op papier uit.

Samen thuis 2026

• Na deze week ben je je bewust van jouw aandeel in de gemeenschap die we samen vormen op school en in de buurt

• Je weet wat de afspraken zijn en voelt je een betrokken deelnemer aan deze samenleving.

• Je hebt positief bijgedragen aan de leefbaarheid in de buurt door de opruimactie tijdens de wandeling en je ansichtkaart

• Je weet allerlei bijzondere feitjes over de buurt

Wat gaan we allemaal doen? HEEL VEEL!

• les over prettig samenleven

• les over deze buurt

• gezamenlijk kunstwerk voor in de school maken

• ansichtkaart voor bewoners adres in de buurt maken

• buurtwandeling met opruimactie

• bezoek OBA en maakplaats

• workshop veiligheid in het OV

• bonte middag :)

• frietjes en film

• Bamboe bouwsels

• voorstelling Like Me

Waar denk je aan bij prettig samenleven?

Gebruik de woorden uit de woordwolk als start: school, buurt, respect, regels, helpen, luisteren, rust, veiligheid.

Wat zie je hier?

Prettig samenleven- hoe dan?

• Ruimte delen: Je deelt een plek met andere mensen

• Rekening houden met elkaar, omgaan met verschillende belangen

• Respectvol omgaan met mensen , dieren en dingen

• Begrijpen dat ieders gedrag invloed heeft op anderen

Leg eenvoudig uit dat samenleven niet alleen thuis is, maar ook op school, in de straat en in de buurt.

Filmpje!

A-sociaal...

Wat is dat eigenlijk?

Samenvatting:

gedrag waarbij geen rekening wordt gehouden met andere mensen of omgeving.... soms onbewust door onwetendheid of onverschilligheid..

Samenleven in het dagelijks leven- bewustwording

Koppel respect aan zichtbaar gedrag. Voor deze doelgroep werkt concreet taalgebruik beter dan abstracte definities.

Luisteren en helpen

Goed samenleven lukt beter als mensen naar elkaar luisteren, rekening met elkaar houden en elkaar helpen. Dan voel je je gezien, begrepen en veiliger.

Tips:

• luisteren zonder te onderbreken

• hulp aanbieden als je denkt dat iemand dat kan gebruiken, bij voorbeeld als iemand iets niet begrijpt

• samen zoeken naar een oplossing

• groeten en vriendelijk praten

• een ander laten uitpraten

• ruimte geven aan verschil

Benadruk dat helpen niet groot hoeft te zijn: iets uitleggen, een deur openhouden, samen opruimen.

Samenwerken in de klas

• Taken verdelen
  

• iemand uit laten praten
  

• Elkaar helpen bij het werk als dat gewenst is
  

• Afspraken maken en nakomen

Maak de stap van algemene omgang naar een herkenbare schoolsituatie: samenwerken vraagt respect én afspraken.

Afspraken

Afspraken werken alleen als iedereen meedoet.

• doen wat is afgesproken

• eerlijk zijn als iets niet lukt

• op tijd sorry zeggen en herstellen

Verantwoordelijkheid is hier het kernwoord: niet perfect zijn, wel eerlijk en betrouwbaar zijn.

Welke schoolafspraken ken je?

Gebruik de woorden uit de woordwolk als start: school, buurt, respect, regels, helpen, luisteren, rust, veiligheid.

Waarom regels of afspraken?

• geven duidelijkheid

• zorgen voor rust en veiligheid

• helpen om eerlijk met elkaar om te gaan

• Zonder ontstaan sneller problemen

Hier start het deel over afspraken en regels. Verbind regels aan het doel: prettig samenleven, niet alleen 'moeten'.

Be kind, work hard, take care

Met deze drie regels vatten we de schoolafspraken samen.

Wat bedoelen we ermee?

• doe aardig tegen elkaar (op school,in de buurt EN online)

• laat een goede werkhouding zien en wees (voor)bereid om te werken

• zorg voor elkaar en de omgeving

Be kind, work hard, take care op school EN in de buurt

Op school

In de buurt

• Geen rommel laten liggen

• Niet te veel lawaai maken

• Respect voor buren

• Vriendelijk reageren

• Fiets netjes parkeren

• Zuinig zijn op de omgeving

• Op tijd komen

• Rustig werken

• Niet pesten

• Spullen netjes gebruiken

Laat zien dat regels per plek iets verschillen, maar hetzelfde doel hebben: rekening houden met anderen.

Wat vind jij het belangrijkst in de schoolgemeenschap?

1

Dat iedereen mee kan doen (inclusiviteit)

2

Dat iedereen op school is (aanwezigheid)

3

Dat iedereen ongestoord kan werken (werkhouding, sociaal leren)

4

Dat iedereen het netjes achterlaat (zorg voor omgeving)

5

Dat iedereen zich fijn voelt (sociale veiligheid)

Wat te doen bij ruzie of een verschil van mening

• Niet schreeuwen of duwen

• Eerst rustig worden

• Vertellen wat er is gebeurd

• Hulp van mentor of leraar vragen als het nodig is

TIP: Als er een probleem is, helpt vriendelijke taal.

• Wil je wat zachter praten?' 'Ik vind dit niet fijn.'

• Gebruik IK zinnen

• 'Kunnen we een afspraak maken?'

• 'Sorry, dat was niet netjes.''

Noem dat hulp vragen aan docent, mentor of buur ook goed gedrag is wanneer je er samen niet uitkomt.

Leerling gaat in de pauze naar de Albert Heijn, om iets lekkers te halen. Ze loopt met haar vriendinnen door de straat. Ze hebben de grootste lol samen en gieren het uit.

Bij de AH koopt Janne een zak chips, en op de terugweg gaan ze even zitten op een bankje voor een van de huizen in de straat.

O jee, de pauze is alweer bijna om... snel rennen de meiden terug naar school, ondertussen luid joelend dat ze bijna te laat komen.. en

oeps... de halflege zak chips, ligt ook nog op het bankje..

Rollenspel: Waar gebeurd!

Lawaai en rommel

Lawaai en rommel lijken soms klein, maar andere mensen hebben er last van.

Lawaai → minder rust , de buurvrouw die 's nachts in het ziekenhuis werkt, moet overdag kunnen slapen

Rommel → minder fijne omgeving voor iedereen en ....superschadelijk voor het milieu!

Gebruik de pijlen alleen hier omdat het echt om een simpel gevolg gaat dat leerlingen direct kunnen zien.

Rollenspel: Waar gebeurd!

Een gezin met jonge kinderen woont aan het plein. Het plein is in overleg met de gemeente en de buurtbewoners een rookvrij plein. Er spelen jonge kinderen in de zandbak. Toch komt het regelmatig voor dat er bij de jongeren die in de pauze op de bankjes zitten iemand zit die een sigaret opsteekt. De buurman is het zat. Hij is er klaar mee om iedere dag leerlingen aan te spreken. Hij maakt foto's van de rokende leerlingen om mee naar school te gaan in de hoop dat school deze leerlingen kan aanspreken.

Wat vind jij hiervan?

(discussie ronde)

Hoe zit het hiermee?

Natuurlijk is het niet fijn als iemand foto's van je maakt.

Volgens de wet mag je in de openbare ruimte foto's maken.

Deze mag je niet ongevraagd verspreiden.

Maar.... de buurman mag zijn foto's wel op school laten zien, zodat school de leerlingen kan aanspreken.

School heeft de afspraak met de buurt dat wij helpen om het fijn te houden voor iedereen.

Rollenspel: Waar gebeurd!

Een buurvrouw van in de 70 wil met de fiets naar de markt. Haar fiets staat in de berging van haar woning. Alle verkeerd geparkeerde fietsen blokkeren de toegang tot de straat. De buurvrouw ergert zich al tijden aan de verkeerd geparkeerde fietsen en gooit een paar fietsen om. Een IVKO leerling ziet dat en begint naar haar te schreeuwen. Hij vind dat dat niet kan, zomaar fietsen omgooien. "Of ze gek geworden is", en wat ze wel niet denkt.. De buurvrouw schrikt zo van deze woedende reactie dat ze een paar dagen niet naar buiten durft.

Wat vind jij? Hoe zou jij hebben gereageerd als Ivko-ter? En als buurvrouw?

De buurvrouw is uiteindelijk toch naar school gekomen en school heeft helpen uitzoeken welke leerling er betrokken was.

Deze leerling is uiteindelijk een dag geschorst en heeft zijn excuses aangeboden en een mooi cadeau voor de buurvrouw gekocht.

Hoe houden wij de buren te vriend?

• Niet te hard geluid maken

• Rommel opruimen

• Netjes omgaan met gezamenlijke plekken

• Zorgen dat de stoepen begaanbaar blijven

• Je houden aan afspraken die gelden op die plek ( rookvrij plein, OBA regels)

• Geen spullen pakken die niet van jou of voor jou bedoeld zijn (speelgoed)

• Vriendelijk blijven in contact

Maak het concreet met plekken als galerij, tuin, portiek, stoep of plein.

Wat zouden wij deze week voor de buurt kunnen doen?

• Iedereen zich welkom voelt

• Er rust heerst en iedereen zich veilig voelt

• Je elkaar kunt vertrouwen

• Er geen ruimte is voor pesten of agressie

• Schone en nette omgeving

Kortom:

regels en afspraken hebben nut en zorgen ervoor dat:

Verbind veiligheid niet alleen aan gevaar, maar ook aan sfeer: je durft jezelf te zijn en hulp te vragen.

Verantwoordelijkheid voor elkaar

Prettig samenleven lukt niet vanzelf. Iedereen doet mee.

Meedenken?

Op school: leerlingenraad

In de buurt: combiwel

Hulp nodig?

mentor

vertrouwenspersoon

anti-pest coördinator: Esther (lokaal 2.1)

Dit is de afrondende inhoudsslide: laat leerlingen zien dat samenleven een gezamenlijke taak is.

Wat heb jij geleerd over samenleven?

Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen één concreet punt noemen, bijvoorbeeld respect, luisteren, regels of rekening houden met buren.

Wat hielp jou vandaag het meest?

Laat leerlingen kort terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden: voorbeelden, zinnen, regels, gesprek in de klas.

Eén woord dat jij onthoudt van deze les

Gebruik de woordwolk als korte afsluiting voor de les.

Begrippen

samenleven - samen met andere mensen op een prettige manier leven

respect - anderen netjes behandelen

luisteren - aandacht geven aan wat iemand zegt

afspraak - iets dat mensen samen hebben afgesproken

regel - een afspraak die voor iedereen geldt

ruzie - een conflict of onenigheid tussen mensen

verantwoordelijkheid - zorgen dat je goed doet wat nodig is

Begrippen

verschil van mening - mensen denken anders over iets

veilige omgeving - een plek waar je je rustig en beschermd voelt

buren - mensen die dichtbij je wonen

lawaai - hard geluid dat stoort

rommel - afval of spullen die niet netjes zijn opgeruimd

samenwerken - met anderen aan dezelfde taak werken