5. Twijfelwoorden ontrafeld: tussen-n en tussen-s in samenstellingen

Twijfelwoorden ontrafeld: tussen-n en tussen-s

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolmavoLeerjaar 2

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Twijfelwoorden ontrafeld: tussen-n en tussen-s

Wat weet je al over samenstellingen met een tussen-n of tussen-s?

Leerdoelen

Aan het einde van deze les kun je uitleggen wat samenstellingen zijn, pas je de regels correct toe voor tussen-n en tussen-s, en kun je met controle uitleggen waarom je een bepaalde keuze maakt.

Wat zijn samenstellingen?

Een samenstelling bestaat uit twee of meer zelfstandige naamwoorden die samen een nieuw woord vormen. Bijvoorbeeld: "schooltas", "zonneschijn".

Instap: wat voelt goed?

Kies intuïtief de juiste schrijfwijze:

1. pannenkoek of pannekoek?


2. paardenbloem of paardebloem?


3. stationshal of stationhal?


4. zonneschijn of zonnenschijn?

Geef aan bij welk(e) woord(en) je twijfelde. Wat was je reden om een bepaalde spelling te kiezen?

Waarom koos je hiervoor?

Stap 1: is het een samenstelling?

Eerst bepaal je of je met twee zelfstandige naamwoorden te maken hebt. Alleen dan geldt de tussen-n/s-regel.


Tip: elk deel moet los als zelfstandig naamwoord voorkomen.

Stap 2: de regels voor de tussen-n

Schrijf een tussen-n wanneer: - Het eerste deel een zelfstandig naamwoord is mét meervoud op -en. - Dit meervoud past in de betekenis van het nieuwe woord. Voorbeelden: - "pannenkoek" (pan > pannen) - "hondenhok" (hond > honden)

Uitzonderingen op de tussen-n

Geen tussen-n bij:

- Eerste deel heeft alleen meervoud op -s (jongen, vader)

- Eerste deel heeft geen meervoud (rijst, goud)

- Meervoud op -eren: "kinderspel"


Controle: is er een logisch meervoud op -en? Zo niet: geen tussen-n.

Stap 3: wanneer een tussen-s?

"Organisatiestructuur" (organisatie > organisaties) "Nieuwssectie" (nieuws als verzamelnaam) "Studentenraad" (student > studenten)

Tussen-s komt vaak voor bij bepaalde woordgroepen: - Afleidingen ("concurrentiestrijd") - Plaats/institutie/beroep ("lerarenkamer", "schrijverscollectief") - Abstracte begrippen ("kennisniveau") Gebruik een woordenboek bij twijfel.

Voorbeelden met uitleg

Vaste patronen en gebruik

Zelf oefenen: quiz & uitleg

Je krijgt nu 14 vragen over woorden met een tussen-n of tussen-s. Kies het juiste woord en leg je keuze uit: noem het meervoud, het woordpatroon of raadpleeg evt. een woordenboek.

Foutenanalyse

Verbeter een alinea met 6 fouten in tussen-n/s. Kies 2 verbeteringen en geef aan waarom jouw keuze klopt (meervoud, patroon, woordenboek).

Differentiatie: basis en verdieping

Basis: duidelijke -en-meervouden zoals "pannenkoek" en "hondenhok". Verdieping: twijfelgevallen en betekenisverschillen, zoals "groentesoep"/"groentesoep" en "woordenboekspel".

Exit-ticket

Jouw antwoord: 1. Geef een zelfgekozen samenstelling uit het nieuws of je dagelijks leven. 2. Schrijf het juiste woord, geef het meervoud van het eerste deel of het patroon, en onderbouw kort je keuze.

Samenvatting & stappenplan

1. Controleer: is het een samenstelling (twee zelfstandige naamwoorden)? 2. Schrijf tussen-n bij meervoud op -en met logische betekenis. 3. Gebruik tussen-s bij vaste patronen/woordenboek. 4. Licht je keuze altijd toe met meervoud, patroon of bron.

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.