Hoe heeft de vogel leren vliegen? (Henk - Deel D)

• Mens & Natuur
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 2

Hoe heeft de vogel leren vliegen?

Op de agenda

Terugblik vorige les

Biosfeer 

Waarom vliegen vogels?

Vogeltrek

Fossielen en bouw

Leerdoelen

• Je kan omschrijven wat de biosfeer is en waarom daar wel leven voorkomt
  
• Je kan uitleggen waarom het nodig was voor dieren op aarde om te kunnen vliegen
  
• Je kan uitleggen hoe vogeltrek past bij de terugkerende seizoenen
• Je kunt de bouw van de vleugel van een vogel koppelen aan de functie
  

In het werkblad en de mc-opdracht

• Je kan bij gevonden fossielen voorspellen of dit dier instaat was te vliegen. Daarbij kan je uitleggen waarom dat wel het geval was of juist niet.
• Je kan uitleggen hoe fossielen ontstaan in 4 stappen.

Wat veroorzaakt grofweg de seizoenen op aarde?

Terugblik

• Stand van de aarde (23.5°)
• 365 dagen rondom de zon
• Noordelijk vs Zuidelijk halfrond
• Uren zonlicht per dag
• Temperatuur
• Gevolgen voor het leven

Hoe zat dat ook alweer met lucht? Een zak chips staat onder een stolp, we zuigen alle luchtdeeltjes uit de stolp (vacuuüm), wat gebeurd er met de zak chips?

1. Niets
2. De zak krimpt
3. De zak chips zet uit
4. De zak chips veranderd in paprikasmaak

Biosfeer: De leefbare laag

• Atmosfeer, lagen
  met deeltjes
• Zwaartekracht houdt
  deeltjes bij de aarde
• Hoe verder van de aarde,
  hoe meer afstand tussen
  de deeltjes
• Dus hoe hoger, hoe ijler
   de lucht

Biosfeer: De leefbare 'laag'

• Biosfeer: Laag waarin het leven zicht bevindt
• De leefbare zone bevindt zich dichterbij aarde dan de andere lagen
• Vogels hebben luchtdruk nodig
• 10/15 km microorganismen
• 11.3 km max hoogte vogels (Rüppells gier)
  

Biosfeer: De leefbare 'laag'

• De leefbare zone bevindt zich dichterbij aarde (5 km)
• Vogels hebben luchtdruk nodig
• 10/15 km microorganismen
• 11.3 km max hoogte voor 1 vogel
  

MC-vraag, waarom niet hoger?
Bedenk ten minste 3 argumenten

Biosfeer: De leefbare laag

• Hoe hoger hoe ijler de lucht
• Hoe hoger hoe minder beschikbare zuurstof
• Minder bewegende deeltjes betekent ook kou
  
  

Aanpassingen

• Isolatie (veren)
• Aangepast bloedcellen die veel zuurstof opnemen
  bij lage luchtdruk

Afstanden

Seizoenen

Vogeltrek

Temperatuur daalt, planten, insecten

gaan overwinteren.

Veel vogels overwinteren daarom op andere gebieden. Gevolg: Vogeltrek

Waarom is de luchtdruk bovenop een berg vaak lager dan op zeeniveau

1. Omdat de lucht veel kouder is op de berg
2. Omdat er minder luchtdeeltjes zijn op de berg
3. Omdat er minder zwaartekracht is op de berg
4. Omdat er meer zuurstof is op de berg

Bouw vleugel

• Bolling bovenzijde
• Verminderde luchtdruk bovenzijde
• Recht/hol aan de onderzijde
• Constante luchtdruk onderzijde (ondersteunend)

Veel luchtdruk is veel ondersteuning

Slaan met vleugels

• Je verhoogt luchtdruk omlaag
• Kost energie

• Vorm van de vleugel verhoogt de luchtdruk aan de onderzijde

Vleugelvorm

Bespreek met je MC
1.) Welke vleugel is het meest geschikt voor vogeltrek?

2.) Welke vleugel is het meest geschikt als je juist stil wil hangen in de lucht?

3.) Welke vleugel heb je nodig om de hoogste snelheid te bereiken?

Controlevraag: Hoe hoger in de atmosfeer hoe ...

1. Dikker de lucht
2. Hoe lager het aantal deeltjes
3. Hoe hoger het aantal deeltjes
4. Hoe lager de luchtdruk

De (1)onder/boven-kant van een vleugel is (2)bol/hol, daardoor wordt daar de luchtdruk lager.

1. 1= onder 2= hol
2. 1= boven 2= hol
3. 1= onder 2= bol
4. 1= boven 2= bol

Koppel de juiste  vorm aan de juiste eigenschap.

Korte afstand

Lange afstand

Makkelijk omhoog/omlaag

Als je als vogel een vleugel hebt die breed en kort is, wat is dan het gevolg voor de trektocht wanneer de seizoenen veranderen?

Terugblik leerdoelen

Je kan kunnen omschrijven wat de biosfeer is en waarom daar wel leven voorkomt

Je kan uitleggen waarom het nodig was voor dieren op aarde om te kunnen vliegen

Je kan uitleggen hoe vogeltrek past bij de terugkerende seizoenen

Je kunt de bouw van de vleugel van een vogel koppelen aan de functie

In het werkblad en de mc-opdracht

Je kan bij gevonden fossielen voorspellen of dit dier instaat was te vliegen. Daarbij kan je uitleggen waarom dat wel het geval was of juist niet.

Je kan uitleggen hoe fossielen ontstaan in 4 stappen.

Terugblik hoofdvraag:

Hoe vliegt een vogel?

Aan de slag

Doorlezen website
MC-opdracht(en) website
Werkblad individueel

Deel 2
Waarom vliegen vogels?

• Leven ontstond in het water
• Planten -> zuurstof in water
• Later zuurstof op het land
• Leven op het land
  
• Maar toen...

Waarom vliegen vogels

Evolutie
Insecten vlogen eerst, vooral

om te ontsnappen aan roofdieren

De eerste veerachtige vacht hielp reptielen beter te isoleren tegen kou/warmte. 

Vleugels van huid en/of met veren hielp vliegen.

Waarom vliegen vogels

Ontsnappen aan roofdieren

Voedsel vangen

Efficiënt verplaatsen

Wat is geen reden geweest voor reptielen om door te evalueren tot vliegen?

1. Jongen beschermen
2. Ontsnappen aan roofdieren
3. Voedsel vangen
4. Efficiënt verplaatsen

De eerste reptielen ontwikkelden per toeval iets wat leek op korte veren. Een soort holle haren. Welk doel hadden deze veren?

1. Beter bewegen
2. De paringsdans
3. Roofdieren afschrikken
4. Isolatie