Start van de les
Telefoon uit of op stil.
Neem plaats. Plattegrond
Jas/vest uit.
Op tafel: Werkboek Nederlands of laptop/ Chromebook en schrift dicht
Tas op de grond.
Geen eten of drinken
Presentie!
Start van de les
Telefoon uit of op stil.
Neem plaats. Plattegrond
Jas/vest uit.
Op tafel: Werkboek Nederlands of laptop/ Chromebook en schrift dicht
Tas op de grond.
Geen eten of drinken
Presentie!
Deze slide heeft geen instructies
Toets 1: Hoofdstuk 1
25 september 2026
Par. 1.3: Lezen
Par. 1.8: Spelling
Deze slide heeft geen instructies
Teksten begrijpen met signaalwoorden
De les opent bij een herkenbare situatie: leerlingen lezen een tekst, maar missen soms de verbanden tussen zinnen. Maak duidelijk dat signaalwoorden helpen om informatie te ordenen en zo de tekst beter te begrijpen.
Par. 1.3
In deze paragraaf leer je:
• verschillende leesstrategieën hanteren;
• informatieve teksten lezen;
• de tekstonderdelen van een tekst herkennen;
• relaties leggen tussen tekstdelen en teksten, zoals inleiding, kern en slot.
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel(en)
Aan het einde van deze les kan ik:
signaalwoorden in een tekst herkennen en uitleggen wat ze betekenen. Daardoor kan ik de tekst beter begrijpen en weet ik waarom ik signaalwoorden later nodig heb.
Deze slide heeft geen instructies
Het lesdoel is behaald als:
Je signaalwoorden kan herkennen, weet wat ze betekenen en beter begrijpt hoe de tekst is opgebouwd.
Deze slide heeft geen instructies
Woensdag 16 september 2026
Wat: Par. 1.3 signaalwoorden
Wanneer: 10:30 - 12:10 uur
Hoe: Gezamelijk/ zelfstandig werken
Klaar: Par. 1.3 opdrachten maken
HW: Par. 1.3 opdrachten maken
Lesdoel: Zie vorige slide!
Taaldoel: begrijpen
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
Je krijgt een bericht van je werkgever:
"Je moet morgen om 8.00 uur beginnen. Er is een belangrijke levering komt, moet je op tijd zijn. Je bent te laat, kan het zijn dat je de levering niet kunt aannemen. We vragen je om 10 minuten eerder aanwezig te zijn."
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
Je krijgt een bericht van je werkgever:
"Je moet morgen om 8.00 uur beginnen. Omdat er een belangrijke levering komt, moet je op tijd zijn. Als je te laat bent, kan het zijn dat je de levering niet kunt aannemen. Daarom vragen we je om 10 minuten eerder aanwezig te zijn."
Deze slide heeft geen instructies
Signaalwoorden
"Signaalwoorden zijn eigenlijk verkeersborden in een tekst. Ze vertellen je welke kant je op moet denken. Als je ze herkent, begrijp je een tekst sneller en beter."
Deze slide heeft geen instructies
Wat doen signaalwoorden?
Signaalwoorden laten zien hoe zinnen en stukjes tekst met elkaar samenhangen.
Ze helpen je om in een tekst sneller te zien als het gaat om:
een voorbeeld: Er komt een voorbeeld
een reden is: Waarom iets gebeurt?
een opsomming: Er komt meer informatie
een volgorde in de tijd is: In welke volgorde iets gebeurt
een tegenstelling is: twee dingen zijn anders/tegenovergesteld
Benadruk dat signaalwoorden niet de hele betekenis geven, maar wel een belangrijke leesstrategie zijn. Laat leerlingen denken aan woorden als 'bijvoorbeeld', 'omdat' en 'maar'.
Belang van signaalwoorden
Als je signaalwoorden herkent, zie je sneller welke informatie bij elkaar hoort.
Daardoor begrijp je beter:
wat hoofdzaak is
wat uitleg is
wat een voorbeeld of verschil is
Koppel dit aan tekstbegrip: niet elk deel van een tekst heeft dezelfde functie. Signaalwoorden helpen leerlingen die functie te herkennen.
Overzicht van verbanden
In deze les staan vijf soorten verbanden centraal:
een voorbeeld: Er komt een voorbeeld
een reden is: Waarom iets gebeurt?
een opsomming: Er komt meer informatie
een volgorde in de tijd is: In welke volgorde iets gebeurt
een tegenstelling is: twee dingen zijn anders/tegenovergesteld
Bij elk verband horen vaak vaste signaalwoorden.
Deze slide vormt de brug naar de subtopics. Kondig aan dat leerlingen straks per soort verband leren herkennen wat het signaalwoord aangeeft.
signaalwoorden herkennen die een voorbeeld aangeven.
Een signaalwoord voor een voorbeeld laat zien dat de schrijver iets wil verduidelijken.
Je krijgt dan niet nieuwe hoofdinfo, maar een uitwerking van wat al is genoemd.
Maak het onderscheid tussen hoofdgedachte en voorbeeld expliciet. Leerlingen denken soms dat alles even belangrijk is.
Voorbeeld-signaalwoorden
Veelvoorkomende signaalwoorden bij een voorbeeld zijn:
bijvoorbeeld
zoals
zo
denk aan
Geef mondeling korte zinnetjes bij elk woord, zodat leerlingen horen dat de functie hetzelfde blijft, ook als de formulering iets anders is.
Welk woord geeft meestal een voorbeeld aan?
want
maar
bijvoorbeeld
daarna
Controleert of leerlingen voorbeeld-signaalwoorden onderscheiden van reden, tegenstelling en tijd.
signaalwoorden herkennen die een reden aangeven.
Een signaalwoord voor een reden laat zien waarom iets gebeurt of waarom iemand iets vindt.
Je leest dan een verklaring of onderbouwing. Als je een reden herkent, begrijp je beter:
waarom iets gebeurt
waarom iemand iets doet
Koppel het woord 'reden' aan de vraag 'waarom?'. Dat helpt leerlingen snel het juiste verband te herkennen.
Reden-signaalwoorden
Veelvoorkomende signaalwoorden bij een reden zijn:
omdat
want
daarom
namelijk
Wijs erop dat 'daarom' vaak een gevolg inluidt, maar in eenvoudige teksten helpt het leerlingen om de reden-gevolgrelatie te zien. Houd de focus hier op het herkennen van de verklaring in de tekst.
Wat laat een reden-signaalwoord zien?
een uitleg waarom
een rij punten
een verschil
een volgorde
De juiste keuze sluit aan bij de vraag 'waarom?'.
Opsomming en tijdsvolgorde
Opsomming
Tijdsvolgorde laat zien wat eerst of later gebeurt.
Signaalwoorden zijn vaak:
eerst
daarna
vervolgens
later
Een opsomming noemt meerdere punten achter elkaar.
Signaalwoorden zijn vaak:
ook
en
daarnaast
ten eerste, ten tweede
Tijdsvolgorde
Leg uit dat opsomming draait om naast elkaar zetten, terwijl tijdsvolgorde om volgorde in de tijd gaat. Dat onderscheid is belangrijk.
Tegenstelling
Een tegenstelling laat zien dat twee dingen verschillen of niet hetzelfde zijn.
Veelvoorkomende signaalwoorden zijn:
maar
echter
toch
aan de andere kant
Leerlingen herkennen 'maar' vaak al. Gebruik dat als ingang om ook moeilijkere woorden zoals 'echter' te laten begrijpen.
Welk woord past het best bij tijdsvolgorde?
echter
vervolgens
namelijk
zoals
Distractors komen uit andere behandelde verbanden.
Verbanden ordenen
Bij een opsomming zet de schrijver punten bij elkaar. Bij tijdsvolgorde zie je wat eerst en later gebeurt. Een tegenstelling laat juist zien dat twee dingen verschillen.
Laat leerlingen eventueel ook een passend signaalwoord bij elk verband noemen.
Ik heb mijn huiswerk gemaakt. Daarna ging ik gamen.
A. tegenstelling
B. tijd/volgorde
C. oorzaak
Deze slide heeft geen instructies
Ik heb mijn huiswerk gemaakt. Daarna ging ik gamen.
A. tegenstelling
B. tijd/volgorde
C. oorzaak
Deze slide heeft geen instructies
Ik wilde naar buiten, maar het regende.
A. tegenstelling
B. voorbeeld
C. opsomming
Deze slide heeft geen instructies
Ik wilde naar buiten, maar het regende.
A. tegenstelling
B. voorbeeld
C. opsomming
Deze slide heeft geen instructies
Ik was ziek. Daarom bleef ik thuis.
A. voorbeeld
B. gevolg
C. opsomming
Deze slide heeft geen instructies
Ik was ziek. Daarom bleef ik thuis.
A. voorbeeld
B. gevolg
C. opsomming
Deze slide heeft geen instructies
Veel jongeren sporten. Bijvoorbeeld voetbal en fitness zijn populair.
A. voorbeeld
B. tegenstelling
C. oorzaak
Deze slide heeft geen instructies
Veel jongeren sporten. Bijvoorbeeld voetbal en fitness zijn populair.
A. voorbeeld
B. tegenstelling
C. oorzaak
Deze slide heeft geen instructies
Veel jongeren hebben hobby’s. Daarnaast sporten ze regelmatig.
A. Tijd/volgorde
B. Opsomming
C. oorzaak
Deze slide heeft geen instructies
Veel jongeren hebben hobby’s. Daarnaast sporten ze regelmatig.
A. Tijd/volgorde
B. Opsomming
C. oorzaak
Deze slide heeft geen instructies
Zelfstandig werken
Par. 1.3 Opdrachten:
18 + 19 + 20
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij geleerd over signaalwoorden?
Verwachte elementen: leerlingen noemen dat signaalwoorden helpen om verbanden te zien, informatie te ordenen en een tekst beter te begrijpen.
Wat hielp jou het meest bij deze les?
Mogelijke antwoorden: voorbeelden uit de les, zoals onderstrepen, letten op woorden als 'omdat', 'maar', 'eerst', of hoofdgedachte en voorbeeld uit elkaar houden.
Vraag:
Waarom zijn signaalwoorden belangrijk?
Deze slide heeft geen instructies
Waarom zijn signaalwoorden belangrijk?
Signaalwoorden zijn geen doel op zichzelf, maar ze zijn een hulpmiddel om teksten beter te begrijpen.
Als je signaalwoorden begrijpt, weet je beter hoe je over een tekst moet nadenken."
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
signaalwoord - woord dat laat zien welk verband er is tussen delen van een tekst
voorbeeld - iets dat een uitleg duidelijker of concreter maakt
reden - uitleg waarom iets gebeurt of waarom iemand iets vindt
opsomming - een rij van meerdere punten of voorbeelden
tijdsvolgorde - de volgorde waarin iets gebeurt
tegenstelling - een verschil tussen twee zaken
tekstverband - de samenhang tussen zinnen of delen van een tekst
Deze slide heeft geen instructies