cross

5.4 De Opstand

1 / 34
volgende
Slide 1: Tekstslide
GeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

In deze les zitten 34 slides, met tekstslides en 4 videos.

Onderdelen in deze les

Slide 1 - Tekstslide

Leerdoelen
  • Je kent de economische, politieke en religieuze oorzaken van de Nederlandse Opstand.
  • Je kunt beschrijven hoe uit de Opstand de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ontstond.
  • Je kunt de gevolgen van de Opstand voor de bestuurlijke en religieiuze verhoudingen in de Republiek beschrijven.

Slide 2 - Tekstslide

Kenmerkende Aspecten
  • De protestantse reformatie die de splitsing van de christelijke Kerk in West- Europa tot gevolg had.
  • Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

Slide 3 - Tekstslide

Bestuur onder spanning
  • De Nederlanden waren geen eenheid, overal golden weer andere regels.
  • Voor Karel V was dit erg onhandig en hij wilde de Nederlanden centraal gaan besturen vanuit Brussel.
  • Daarom was uniformering van wetten erg belangrijk. Karel stelde voor dit doel drie bestuursraden in:
  • De Geheime Raad, hierin gaven juristen advies over nieuwe wetten.
  • Raad van Financiën edelen en juristen stelden belastingmaatregelen voor.
  • Raad van State politieke adviesraad, bestaande uit edelen en juristen.

Slide 4 - Tekstslide

Bestuur onder spanning
  • Karel V besloot om een gestorven edelman, in één van de drie bestuursraden, te vervangen door een geschoold jurist.Hierdoor begon de invloed van de adel op het bestuur langzaam af te nemen.
  • Naast deze drie bestuursraden was er ook nog de Staten-Generaal waarin de landsheer (Karel V) de afgevaardigheden van de 17 gewesten bijeen riep om te overleggen over belastingbetalingen aan de staat.

Slide 5 - Tekstslide

Karel V
Karel V

Slide 6 - Tekstslide

Verzet
  • Karel V was streng katholiek en eiste dit ook van zijn onderdanen.
  • In 1550 vaardigde Karel V de Bloedplakkaten uit, hierin werd de doodstraf aangekondigd voor protestanten en voor het kennis nemen van de protestantse leer.
  • De felle vervolgingen van deze protestanten (ketters) leidde ook bij katholieken tot grote onvrede.
  • In 1555 volgde Filips II zijn vader op als landsheer der Nederlanden. Vier jaar later verliet hij de Nederlanden om verder te gaan besturen vanuit Madrid.

Slide 7 - Tekstslide

Bloedplakkaten
Inquisitie

Slide 8 - Tekstslide

Verzet
  • Filips II stuurde Margaretha van Parma om als landvoogdes de Nederlanden te besturen.
  • In elk gewest had Filips II een stadhouder, die als plaatsvervanger van Filips II (of Margaretha) diende.
  • De stadhouder kon de Gewestelijke Staten bijeen roepen.
  • De stadhouder had ook een klein leger om de orde te handhaven.
  • De onvrede in de Nederlanden bleef onverminderd groot.

Slide 9 - Tekstslide

Filips II van Spanje
Margaretha van Parma

Slide 10 - Tekstslide

Verzet
  • In 1566  boden edelen Margatha van Parma het Smeekschrift der Edelen aan.
  • Hierin vroegen de edelen versoepeling van de Bloedplakkaten en om de Staten- Generaal bij elkaar te roepen, om te praten over de problemen.
  • Margaretha stemde in met het verzoek van de edelen.
  • Protestanten konden vanaf nu openlijk hun godsdienst belijden.
  • Tijdens deze Hagenpreken spraken predikanten grote groepen mensen toe.

Slide 11 - Tekstslide

Smeekschrift der Edelen
Hagenpreken

Slide 12 - Tekstslide

Hagenpreken
  • Vanaf augustus 1566 vindt er de Beeldenstorm plaats. Deze acties werden vaak georganiseerd door radicale calvinisten.
  • Samen met enkele hoge edelen probeerde Margaretje de rust te herstellen.
  • Filips II vond dit onvoldoende en verving Margarethe daar de hertog van Alva (bijnaam de Bloedhertog of de IJzeren Hertog).
  • Alva richtte de Raad van Beroerte op om de Beeldenstormers streng te straffen. De Raad sprak zo'n 1100 doodsvonnissen uit en ruim 10.000 mensen werden verbannen uit de Nederlanden.

Slide 13 - Tekstslide

Beeldenstorm
Hertog van Alva

Slide 14 - Tekstslide

Slide 15 - Video

Hagepreken
  • Naast de doodstraffen en verbanningen vertrokken zo'n 60.000 Nederlanders naar het buitenland (voornamelijk Duitsland).
  • Alva wilde daarnaast de Tiende Penning invoeren. Een extra omzetbelasting van 10%. De opbrengst zou worden gebruikt om de extra Spaanse troepen te betalen.
  • Uiteindelijk ging de Tiende Penning niet door, maar werd door de Nederlanden afgekocht. 
  • De maatregelen van Alva zorgde alleen maar voor meer opstandigheid.

Slide 16 - Tekstslide

Bloedraad/ Raad van Beroerten
Invoering 10e penning

Slide 17 - Tekstslide

Willem van Oranje
  • Willem van Oranje was de hoogste edelman van de Nederlanden hij was stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht. 
  • Willem van Oranje vond dat de edelen te weinig invloed hadden op het bestuur, dat steeds meer was gecentraliseerd. Willem was een tegenstander van de Bloedplakkaten.
  • Na de Beeldenstorm probeerde WvO om een godsdienstvrede voor elkaar te krijgen. Doel: protestanten en katholieken zouden elkaar met rust laten.

Slide 18 - Tekstslide

Willem van Oranje
  • WvO vluchtte naar zijn familie in Duitsland, toe hij hoorde Alva orde op zaken kwam stellen. WvO begon vanuit Slot Dillenburg zijn militaire verzet tegen de Spanjaarden.
  • Veldtochten van Willem van Oranje brachten niet het gehoopte succes.
  • In 1572 veroverden de Watergeuzen het stadje Den Briel, dit was het startsein voor andere steden in Holland om zich aan te sluiten bij de opstandelingen.
  • Willem van Oranje trok met troepen naar dit opstandigde gebied in Holland.

Slide 19 - Tekstslide

Willem van Oranje
Verovering Den Briel

Slide 20 - Tekstslide

Slide 21 - Video

De Opstand breidt zich uit
  • Alva reageerde met terreur, hij veroverde enkele steden en stond de Spaanse troepen toe om er te plunderen en te moorden.
  • Haarlem gaf zich over na een lange belegering en de Spaanse troepen pleegden daar een massamoord.
  • Al het geweld dat door de Spanjaarden werd gepleegd zorgde voor een averechtse reactie. In plaats van rust werd de opstandigheid steeds groter. Steden weigerden zich nog over te geven.
  • Na deze mislukte belegeringen trokken de Spaanse troepen zich terug uit het gewest Holland.

Slide 22 - Tekstslide

De Opstand breidt zich uit.
  • De opdracht van Alva was dus mislukt en hij bood zijn ontslag aan.
  • In 1576 plunderden de Spaanse soldaten de stad Antwerpen (ze hadden al ruim een jaar geen soldij gehad.) Deze plundering kreeg de naam de Spaanse Furie.
  • Als reactie hierop kwamen de 17 Nederlandse gewesten bij elkaar in Gent. In de Pacificatie van Gent spraken ze af om de Spaanse te bestrijden en dat er een godsdienstvrede kwam. Katholieken en protestanten zouden elkaar met rust laten.

Slide 23 - Tekstslide

Spaanse Furie
Pacificatie van Gent

Slide 24 - Tekstslide

Slide 25 - Video

De Republiek ontstaat
  • Fanatieke calvinisten hielden zich niet aan de Pacificatie van Gent, en voerden een antikatholiek beleid.
  • De katholieken in de zuidelijke gewesten zochten weer toenadering tot Spanje. Spanje beloofde hen de opstandigheid te vergeven mits ze zich weer achter het Spaanse bestuur zouden scharen.
  • Enkele gewesten maakten gebruik van het aanbod en sloten in 1579 de Unie van Atrecht

Slide 26 - Tekstslide

De Republiek ontstaat
  • De reactie van de 7 noordelijke gewesten was de Unie van Utrecht, hierin besloten ze om zich tegen Spanje te blijven verzetten.
  • Op financieel gebied gingen de noordelijke gewesten beter samenwerken. Ook kregen ze een gezamenlijk leger. In de noordelijke gewesten kregen calvinisten een bevoorrechte positie.
  • Elk noordelijk gewest behield zijn eigen rechten, privileges en bestuur.
  • Filips II reageerde door Willem van Oranje in de rijksban te doen. De Unie van Utrecht reageede hierop door Filips II niet langer meer als hun landsheer te erkennen. Plakkaat van Verlatinghe (1581)

Slide 27 - Tekstslide

Slide 28 - Tekstslide

Plakkaat van Verlatinghe
Plakkaat van Verlatinghe

Slide 29 - Tekstslide

De Republiek ontstaat
  • De Nederlanden gingen op zoek naar een nieuwe landsheer, maar niemand wilde landsheer van de Noordelijke Nederlanden worden.
  • In 1588 besloten de gewesten om maar zelf het bestuur te regelen, zo ontstond in 1588 de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
  • De oorlog met Spanje bleef echter doorgaan.
  • In 1584 was Willem van Oranje vermoord en werd zijn zoon Maurits de nieuwe stadhouden van Holland, Zeeland en Utrecht.
  • Maurits zou een belangrijke rol spelen in het begin van de Republiek.

Slide 30 - Tekstslide

Moord op Willem van Oranje
De Republiek der 7 Verenigde Nederlanden

Slide 31 - Tekstslide

Leerdoelen
  • Je kent de economische, politieke en religieuze oorzaken van de Nederlandse Opstand.
  • Je kunt beschrijven hoe uit de Opstand de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ontstond.
  • Je kunt de gevolgen van de Opstand voor de bestuurlijke en religieiuze verhoudingen in de Republiek beschrijven.

Slide 32 - Tekstslide

Kenmerkende Aspecten
  • De protestantse reformatie die de splitsing van de christelijke Kerk in West- Europa tot gevolg had.
  • Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

Slide 33 - Tekstslide

Slide 34 - Video