Soorten AI: wie bepaalt wat de machine doet?

BLOK 1 • LES 2

SOORTEN AI

Wie bepaalt wat

de machine doet?

Van vaste regels tot machine learning.

Ontdek wanneer software echt AI gebruikt.

SCRIPT

IF ... THEN ...

SPAMFILTER

PATROON → CLASSIFICATIE

CHATGPT

PROMPT → ANTWOORD

BLOK 1 / LES 2

1

1 / 32
volgende
Slide 1: Slide
newEditorICTMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 32 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 120 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

BLOK 1 • LES 2

SOORTEN AI

Wie bepaalt wat

de machine doet?

Van vaste regels tot machine learning.

Ontdek wanneer software echt AI gebruikt.

SCRIPT

IF ... THEN ...

SPAMFILTER

PATROON → CLASSIFICATIE

CHATGPT

PROMPT → ANTWOORD

BLOK 1 / LES 2

1

START

Dit kun je na deze les

Vier vaardigheden die je vandaag gaat oefenen.

BLOK 1 / LES 2

2

1

Smalle of algemene AI?

Leg het verschil uit en noem voorbeelden.

2

Regels of data?

Herken vaste instructies en aangeleerde patronen.

3

AI in de ICT

Deel echte ICT-toepassingen goed in.

4

Beslissingen begrijpen

Stel kritische vragen over hoe een systeem beslist.

STARTCHALLENGE

Wie bestuurt wie?

Kies bij elk systeem A, B of C. Bespreek waarom je dat denkt.

BLOK 1 / LES 2

3

A

VASTE REGELS

De programmeur bepaalt

precies wat er gebeurt.

B

LEREN UIT DATA

Het systeem leert

patronen uit data.

C

ONVOLDOENDE INFO

Ik weet niet goed hoe

dit systeem beslist.

Er hoeft niet altijd direct één zeker antwoord te zijn: uitleggen is belangrijker dan gokken.

STARTCHALLENGE

Zes systemen: wat denk jij?

Kies A, B of C. Je hoeft je antwoord nog niet zeker te weten.

BLOK 1 / LES 2

4

1

Een script verwijdert bestanden ouder dan 30 dagen.

2

Een spamfilter.

3

ChatGPT.

4

Een firewall met handmatig ingestelde regels.

5

Software herkent afwijkend netwerkverkeer.

6

Een code-assistent voorspelt de volgende regel code.

Een script dat bestanden ouder dan 30 dagen verwijdert

A

De programmeur bepaalt precies wat er gebeurt

B

Het systeem leert patronen uit data

Spamfilter leert van gemarkeerde mails

A

De programmeur bepaalt precies wat er gebeurt

B

Het systeem leert patronen uit data

Chatbot genereert antwoord op gebruikersvraag

A

De programmeur bepaalt precies wat er gebeurt

B

Het systeem leert patronen uit data

Firewall blokkeert poort 23

A

De programmeur bepaalt precies wat er gebeurt

B

Het systeem leert patronen uit data

Systeem sorteert tickets op vaste woorden

A

De programmeur bepaalt precies wat er gebeurt

B

Het systeem leert patronen uit data

MINI-UITLEG

Smalle AI versus algemene AI

Twee begrippen die je uit elkaar moet kunnen houden.

BLOK 1 / LES 2

5

BESTAAT NU

NOG GEEN BEWEZEN WERKELIJKHEID

Smalle AI

Ontworpen of getraind voor één taak of een beperkt gebied.

VOORBEELDEN

Spamfilter · beeldherkenning

Aanbevelingen · spraakherkenning

AI-codeassistent

Algemene AI

Het idee van een systeem dat veel verschillende intellectuele taken flexibel kan uitvoeren op menselijk niveau.

Fictievoorbeeld: Jarvis uit Iron Man

MINI-UITLEG

“Veel taken kunnen” ≠ “algemene AI”

WAT HET WEL KAN

ChatGPT voert veel verschillende taal- en kennistaken uit.

WAT DAT NIET BEWIJST

Het is niet automatisch algemene AI en kan fouten maken.

Vraag dus altijd wat een systeem wel, niet en betrouwbaar kan.

BLOK 1 / LES 2

6

MISSIE 1

AI Classification Lab

Werk in duo’s als technisch adviseurs.

BLOK 1 / LES 2

7

DE OPDRACHT

Een bedrijf noemt allerlei systemen “AI”.

De directie wil weten of dat eigenlijk klopt. Onderzoek de systemen en geef een onderbouwd oordeel.

JULLIE ROL

Technisch

adviseur

ONDERZOEK → ADVIES

MISSIE 1

Onderzoek de systemen · 1/2

AI, geen AI of nog onvoldoende informatie?

BLOK 1 / LES 2

8

1

Back-upscript

Een script voert iedere nacht automatisch een back-up uit.

2

Code-aanvulling

Een tool vult programmeercode aan terwijl je typt.

3

Servicedesktickets

Een systeem deelt tickets automatisch in.

4

Firewall

Een firewall blokkeert alleen vooraf ingestelde IP-adressen.

MISSIE 1

Onderzoek de systemen · 2/2

AI, geen AI of nog onvoldoende informatie?

BLOK 1 / LES 2

9

5

Loginpogingen

Software probeert afwijkende loginpogingen te herkennen.

6

Chatbot

Een chatbot vat technische documentatie samen.

7

Rekenmachine

Een programma voert berekeningen uit.

8

Serverstoringen

Een programma voorspelt uit historische storingen welke server kan uitvallen.

MISSIE 1

Maak per systeem een beslissing

Gebruik deze vier onderzoeksvragen.

BLOK 1 / LES 2

10

1

Is het AI of geen AI?

2

Als het AI is: smalle of algemene AI?

3

Vaste regels of patronen leren uit data?

4

Welke informatie ontbreekt voor zekerheid?

AI mag helpen — maar jullie moeten zélf uitleggen waarom het antwoord klopt.

Deel één van je uitwerkingen van de AI Classification Lab

MINI-UITLEG

Vaste regels of leren uit data?

Twee manieren waarop software tot een beslissing kan komen.

BLOK 1 / LES 2

11

REGELGEBASEERDE SOFTWARE

De programmeur bepaalt vooraf de regels.

IF login_pogingen > 5

THEN blokkeer_account

Deze regel verandert niet vanzelf.

MACHINE LEARNING

Een model leert patronen uit eerdere data.

100.000

logins

Patronen

Risico

→

→

Niet iedere situatie is apart geprogrammeerd.

PRAKTIJK

Vier voorbeelden uit een ICT-omgeving

Sommige zijn AI. Andere zijn prima gewone automatisering.

BLOK 1 / LES 2

12

CODE REVIEW

Een AI-model zoekt mogelijke bugs of beveiligingsproblemen.

TICKETS VERDELEN

Een systeem leert uit oude tickets de juiste categorie te herkennen.

VERDACHTE LOGIN

Een model leert normaal gedrag en waarschuwt bij afwijkingen.

ACCOUNT AANMAKEN

Een script volgt vaste stappen: AI hoeft niet.

HOOFDCHALLENGE

“Ik wil AI.

Bedenk maar waar.”

HET BEDRIJF

500

medewerkers

1

servicedesk

tientallen

servers

honderden

supportmeldingen per week

Daarnaast: eigen software en een eigen ICT-omgeving.

BLOK 1 / LES 2

13

HOOFDCHALLENGE

Ontwerp drie slimme toepassingen

Werk in teams van 3 of 4. Kies drie problemen die het bedrijf echt heeft.

BLOK 1 / LES 2

14

3 toepassingen

Niet “AI om de AI”, maar een concrete oplossing.

MOGELIJKE ICT-DOMEINEN

Softwareontwikkeling

Testen

Servicedesk

Cybersecurity

Serverbeheer

Netwerkmonitoring

Interne documentatie

HOOFDCHALLENGE

Werk elke toepassing uit

Beantwoord alle zeven vragen voor elk van jullie drie ideeën.

BLOK 1 / LES 2

15

1

Welk probleem lossen jullie op?

2

Wat moet het systeem doen?

3

Is AI hier echt nodig?

4

Is dit smalle AI?

5

Vaste regels of leren uit data?

6

Welke data is nodig?

7

Wat kan er misgaan?

Goede keuzes zijn uitlegbaar én passen bij het probleem.

HOOFDCHALLENGE

Plot twist: niet alles heeft AI nodig

Minimaal één van jullie drie oplossingen moet zónder AI zijn.

BLOK 1 / LES 2

16

VERPLICHTE KEUZE

Minimaal 1 van de 3 = zonder AI

TOEPASSING 1

AI of gewone software?

TOEPASSING 2

AI of gewone software?

TOEPASSING 3

AI of gewone software?

Leg uit waarom gewone software soms sneller, goedkoper, veiliger of beter uitlegbaar is.

RED TEAM

Breek het plan van een ander team

Wissel jullie voorstel uit en zoek minimaal drie zwakke plekken.

BLOK 1 / LES 2

17

JULLIE MISSIE

Denk als een

kritische tester.

Wat kan er fout gaan en hoe kan het ontwerp beter?

DE OPLEVERING

3

zwakke plekken

1

bruikbaar advies

RED TEAM

Waarop controleer je het plan?

Gebruik deze kritische vragen tijdens het feedbackgesprek.

BLOK 1 / LES 2

18

Is AI hier eigenlijk nodig?

Welke verkeerde beslissing kan de AI maken?

Is er voldoende goede data beschikbaar?

Wat gebeurt er als het systeem fout zit?

Kan een mens de beslissing controleren?

Zijn vaste regels misschien betrouwbaarder?

Sluit af met één concreet verbeteradvies voor het andere team.

DE BELANGRIJKSTE LES

“Kunnen we AI gebruiken?”

is niet dezelfde vraag als

“Waarom zouden we AI gebruiken?”

Een simpel script kan sneller, goedkoper, veiliger en beter uitlegbaar zijn.

BLOK 1 / LES 2

19

EXIT CHALLENGE

Kun jij het uitleggen zonder AI?

Beantwoord individueel en in je eigen woorden.

BLOK 1 / LES 2

20

1

Wat is het verschil tussen smalle en algemene AI?

2

Wat is het verschil tussen vaste regels en leren uit data?

3

Geef een ICT-voorbeeld waarbij AI nuttig is.

4

Geef een ICT-voorbeeld waarbij gewone software beter is.

5

“Voordat ik AI inzet voor een probleem, wil ik eerst weten...”

Wat is het verschil tussen smalle AI en algemene AI?

Wat is het verschil tussen software met vaste regels en een systeem dat leert uit data?

Geef één ICT-voorbeeld waarbij AI nuttig is.

Geef één ICT-voorbeeld waarbij gewone software waarschijnlijk beter is dan AI.

Maak deze zin af: “Voordat ik AI inzet voor een probleem, wil ik eerst weten...”

LES 2 • AFGEROND

Bewaar voor je portfolio

Het ontwerp van jullie AI-team

De feedback van het Red Team

Waarom jullie bewust wel of géén AI inzetten

VOLGENDE LES

Hoe leert AI eigenlijk van data?

BLOK 1 / LES 2

21