Thema 6 Ecologie Basisstof 3 Kringlopen

Kringlopen in ecosystemen

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 17 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Kringlopen in ecosystemen

Open met het idee dat stoffen in een ecosysteem steeds opnieuw worden gebruikt. Deze les focust op twee voorbeelden: koolstof en stikstof.

Leerdoel

Ik kan de koolstofkringloop en de stikstofkringloop beschrijven.

Deze slide heeft geen instructies

Koolstof blijft in omloop

Koolstof verdwijnt niet uit een ecosysteem, maar verplaatst zich steeds.


  • tussen lucht en organismen

  • tussen planten, dieren en reducenten

  • in verschillende stoffen, zoals glucose en koolstofdioxide

Benadruk dat het om een kringloop van stoffen gaat, niet van energie. Energie stroomt door, stoffen keren terug.

Start bij planten

Planten maken glucose met koolstof uit het koolstofdioxide in de lucht.


Bij fotosynthese wordt koolstof uit de lucht vastgelegd in een organische stof.

Koppel aan eerdere kennis over fotosynthese. De precieze reactievergelijking is hier niet nodig; het gaat om de plaats van koolstof in de kringloop.

Van glucose naar andere stoffen

  • Planten zetten glucose om in andere organische stoffen.

  • Dieren nemen deze stoffen op door te eten.

  • Dieren zetten glucose ook om in andere organische stoffen.

Noem voorbeelden zoals vetten, eiwitten en reservestoffen, maar houd de focus op de route van koolstof.

Brandstof voor organismen

Planten en dieren gebruiken energierijke stoffen als brandstof.


Bij verbranding komt koolstofdioxide vrij. De koolstof uit de energierijke stoffen komt zo weer terecht in de lucht.

Maak duidelijk dat 'verbranding' hier celademhaling betekent: een proces in cellen waarbij energierijke stoffen worden afgebroken.

De rol van reducenten

  • Reducenten gebruiken energierijke stoffen uit dode resten en uitwerpselen als brandstof.

  • Ook bij deze verbranding ontstaat koolstofdioxide.

  • Dat koolstofdioxide wordt afgegeven aan de lucht.

Verbind dit met afbraak in de bodem. Reducenten sluiten de kringloop doordat zij stoffen uit resten weer terugbrengen in eenvoudige stoffen.

Koolstofkringloop

Lees deze slide als samenvattende route. Laat leerlingen zien dat dezelfde koolstof steeds in een andere vorm voorkomt.

Stikstof in een kringloop

Stikstof is nodig om eiwitten te maken.


In ecosystemen verplaatst stikstof zich:

  • uit bodem en lucht

  • naar planten en dieren

  • via afbraak weer terug

Leg het verschil met koolstof kort uit: planten nemen koolstof op uit de lucht, maar stikstof meestal via nitraat uit de bodem.

Opname door planten

Planten nemen nitraat op uit de bodem.


Met nitraat en glucose maken planten plantaardige eiwitten.

Benadruk dat nitraat een voedingszout is. Glucose levert koolstofskeletjes en energie; nitraat levert stikstof voor eiwitten.

Van plant naar dier

Dieren eten planten of andere dieren.


Daarbij gebruiken zij plantaardige eiwitten om dierlijke eiwitten te maken.

Zeg eventueel dat stikstof dus via voedselketens wordt doorgegeven.

Afbraak van eiwitten

Rottingsbacteriën zetten eiwitten uit dode resten en uitwerpselen om.


Daarbij ontstaan:

  • ammoniakgas in de lucht

  • ammonium in de bodem

Gebruik consequent de term rottingsbacteriën zoals in het lesmateriaal. Maak onderscheid tussen ammoniakgas en ammonium in de bodem.

Terug naar nitraat

Speciale bacteriën in de bodem zetten ammonium om in nitraat.


Dat nitraat is opnieuw beschikbaar als voedingszout voor planten.

Dit is een kernstap: zonder deze bacteriën zou veel stikstof niet opnieuw door planten kunnen worden opgenomen.

Stikstof uit de lucht vastleggen

  • Stikstofbindende bacteriën zetten stikstof uit de lucht om.

  • Hierbij ontstaat onder andere nitraat.

  • Zo komt stikstof uit de lucht beschikbaar voor planten.

Maak duidelijk dat lucht veel stikstof bevat, maar dat planten die stikstof niet direct kunnen gebruiken.

Wortelknolletjes

Stikstofbindende bacteriën komen onder andere voor in wortelknolletjes.


Voorbeelden van planten met wortelknolletjes:

  • klaver

  • lupine

Als passend kun je uitleggen dat wortelknolletjes samenlevingsplaatsen zijn van plant en bacteriën.

Stikstofkringloop

Deze slide vat alle routes samen. Benoem dat stikstof op meerdere manieren terug in de kringloop komt.

Deze slide heeft geen instructies