Kringlopen in ecosystemen
Kringlopen in ecosystemen
Open met het idee dat stoffen in een ecosysteem steeds opnieuw worden gebruikt. Deze les focust op twee voorbeelden: koolstof en stikstof.
Leerdoel
Ik kan de koolstofkringloop en de stikstofkringloop beschrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Koolstof blijft in omloop
Koolstof verdwijnt niet uit een ecosysteem, maar verplaatst zich steeds.
tussen lucht en organismen
tussen planten, dieren en reducenten
in verschillende stoffen, zoals glucose en koolstofdioxide
Benadruk dat het om een kringloop van stoffen gaat, niet van energie. Energie stroomt door, stoffen keren terug.
Start bij planten
Planten maken glucose met koolstof uit het koolstofdioxide in de lucht.
Bij fotosynthese wordt koolstof uit de lucht vastgelegd in een organische stof.
Koppel aan eerdere kennis over fotosynthese. De precieze reactievergelijking is hier niet nodig; het gaat om de plaats van koolstof in de kringloop.
Van glucose naar andere stoffen
Planten zetten glucose om in andere organische stoffen.
Dieren nemen deze stoffen op door te eten.
Dieren zetten glucose ook om in andere organische stoffen.
Noem voorbeelden zoals vetten, eiwitten en reservestoffen, maar houd de focus op de route van koolstof.
Brandstof voor organismen
Planten en dieren gebruiken energierijke stoffen als brandstof.
Bij verbranding komt koolstofdioxide vrij. De koolstof uit de energierijke stoffen komt zo weer terecht in de lucht.
Maak duidelijk dat 'verbranding' hier celademhaling betekent: een proces in cellen waarbij energierijke stoffen worden afgebroken.
De rol van reducenten
Reducenten gebruiken energierijke stoffen uit dode resten en uitwerpselen als brandstof.
Ook bij deze verbranding ontstaat koolstofdioxide.
Dat koolstofdioxide wordt afgegeven aan de lucht.
Verbind dit met afbraak in de bodem. Reducenten sluiten de kringloop doordat zij stoffen uit resten weer terugbrengen in eenvoudige stoffen.
Koolstofkringloop
Lees deze slide als samenvattende route. Laat leerlingen zien dat dezelfde koolstof steeds in een andere vorm voorkomt.
Stikstof in een kringloop
Stikstof is nodig om eiwitten te maken.
In ecosystemen verplaatst stikstof zich:
uit bodem en lucht
naar planten en dieren
via afbraak weer terug
Leg het verschil met koolstof kort uit: planten nemen koolstof op uit de lucht, maar stikstof meestal via nitraat uit de bodem.
Opname door planten
Planten nemen nitraat op uit de bodem.
Met nitraat en glucose maken planten plantaardige eiwitten.
Benadruk dat nitraat een voedingszout is. Glucose levert koolstofskeletjes en energie; nitraat levert stikstof voor eiwitten.
Van plant naar dier
Dieren eten planten of andere dieren.
Daarbij gebruiken zij plantaardige eiwitten om dierlijke eiwitten te maken.
Zeg eventueel dat stikstof dus via voedselketens wordt doorgegeven.
Afbraak van eiwitten
Rottingsbacteriën zetten eiwitten uit dode resten en uitwerpselen om.
Daarbij ontstaan:
ammoniakgas in de lucht
ammonium in de bodem
Gebruik consequent de term rottingsbacteriën zoals in het lesmateriaal. Maak onderscheid tussen ammoniakgas en ammonium in de bodem.
Terug naar nitraat
Speciale bacteriën in de bodem zetten ammonium om in nitraat.
Dat nitraat is opnieuw beschikbaar als voedingszout voor planten.
Dit is een kernstap: zonder deze bacteriën zou veel stikstof niet opnieuw door planten kunnen worden opgenomen.
Stikstof uit de lucht vastleggen
Stikstofbindende bacteriën zetten stikstof uit de lucht om.
Hierbij ontstaat onder andere nitraat.
Zo komt stikstof uit de lucht beschikbaar voor planten.
Maak duidelijk dat lucht veel stikstof bevat, maar dat planten die stikstof niet direct kunnen gebruiken.
Wortelknolletjes
Stikstofbindende bacteriën komen onder andere voor in wortelknolletjes.
Voorbeelden van planten met wortelknolletjes:
klaver
lupine
Als passend kun je uitleggen dat wortelknolletjes samenlevingsplaatsen zijn van plant en bacteriën.
Stikstofkringloop
Deze slide vat alle routes samen. Benoem dat stikstof op meerdere manieren terug in de kringloop komt.
Deze slide heeft geen instructies