Toetstraining Nederlands 5 okt

Toetstraining Nederlands

1 / 46
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvmbo g, t, mavoLeerjaar 3

In deze les zitten 46 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Toetstraining Nederlands

Open met de kern van de les: niet alleen het goede antwoord telt, maar vooral het kunnen uitleggen en bewijzen van dat antwoord.

Dit kan ik aan het einde

Ik kan bij vragen over lezen en taal het juiste antwoord kiezen én mijn antwoord met kenmerken uit de tekst onderbouwen.

De input noemt meerdere doelen. Voor deze les is de overkoepelende vaardigheid: antwoord geven én bewijzen met tekstkenmerken. Verbind daar tijdens de les steeds alle onderdelen aan.

Welke woorden passen bij slim lezen voor een toets?

Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen voorkennis noemen zoals leesstrategie, signaalwoord, tekstdoel, bewijs, hoofdgedachte, alinea of beeldspraak.

Leesstrategieën

  • Een leesstrategie kies je op basis van je leesdoel

  • Je leest niet elke tekst op dezelfde manier

  • Bij toetsen helpt de juiste strategie om sneller en beter te begrijpen

  • Belangrijk: kies niet op gevoel, maar op wat je moet vinden of begrijpen

Deze slide heeft geen instructies

Oriënterend lezen

  • Gebruik je als je wilt weten waar een tekst ongeveer over gaat

  • Je leest nog niet alles precies

  • Je bekijkt vooral: titel, tussenkopjes, afbeeldingen, bron, eerste en laatste alinea

Koppel dit aan de situatie van een lange tekst van drie pagina's. Benadruk dat oriënterend lezen bedoeld is voor een snelle eerste indruk.

Zoekend lezen

  • Gebruik je als je één specifiek gegeven zoekt

  • Je leest niet de hele tekst aandachtig

  • Je speurt naar een naam, datum, plaats of begrip

  • Voorbeeld: In welk jaar werd de eerste iPhone uitgebracht?

Deze slide heeft geen instructies

Intensief lezen

Je kiest voor intensief lezen als je de tekst nauwkeurig en volledig moet begrijpen. Dat past bij toetsvragen waarbij je niet alleen een antwoord geeft, maar ook moet uitleggen waarom dat antwoord klopt.

Leg het verschil uit met oriënterend en zoekend lezen: hier gaat het niet om globaal begrijpen of één detail vinden, maar om precies lezen en bewijs uit de tekst halen.

Welke leesstrategie past bij: één datum of naam zoeken?

A

intensief lezen

B

zoekend lezen

C

oriënterend lezen

D

studerend lezen

De juiste keuze is zoekend lezen: je speurt naar één specifiek gegeven. Oriënterend lezen is voor een eerste indruk; intensief lezen is voor volledig begrijpen.

Kies de juiste leesstrategieën

Als je snel wilt weten waar een tekst ongeveer over gaat, kies je voor oriënterend lezen. Zoek je één naam of datum, dan gebruik je zoekend lezen. Moet je een tekst nauwkeurig begrijpen en je antwoord bewijzen, dan past intensief lezen het best.

oriënterend lezen
zoekend lezen
intensief lezen
globaal lezen
voorspellend lezen
samenvattend lezen

Alle drie de strategieën komen letterlijk uit het blok. Let erop dat leerlingen het leesdoel koppelen aan de strategie.

Waarom kies je soms voor intensief lezen?

Goed antwoord bevat: intensief lezen past als je de tekst nauwkeurig en volledig moet begrijpen en bewijs uit de tekst nodig hebt voor je antwoord.

Herhaling en overdrijving

  • Schrijvers gebruiken taal soms extra opvallend om iets sterker te laten overkomen

  • Twee veelvoorkomende middelen zijn herhaling en overdrijving

  • Bij toetsvragen moet je niet alleen herkennen wat het is, maar ook wat het effect is

Deze slide heeft geen instructies

Overdrijving

  • Voorbeeld: Ik heb je al honderd keer gezegd...

  • Dat is meestal niet letterlijk waar

  • De schrijver of spreker maakt iets groter of sterker dan het echt is

  • Effect: nadruk op irritatie, emotie of ernst

Deze slide heeft geen instructies

Herhaling

  • Voorbeeld: Nooit, nooit, nooit geef ik op!

  • Een woord of zinsdeel komt expres terug

  • Effect: benadrukken

  • Het kan een tekst sterker, duidelijker of emotioneler maken

Deze slide heeft geen instructies

Verschil tussen beide

Herhaling = iets wordt opnieuw gezegd.


Overdrijving = iets wordt expres groter gemaakt dan het letterlijk is.


Voorbeeld: Ik was zó moe dat ik wel duizend uur had kunnen slapen is overdrijving, omdat duizend uur niet letterlijk bedoeld is.

Laat steeds de redenering horen: wat zie je in de zin, en waarom past dat beter bij herhaling of overdrijving?

Wat is dit: Ik had wel duizend uur kunnen slapen.

A

beeldspraak

B

herhaling

C

woordspeling

D

overdrijving

Overdrijving, omdat duizend uur niet letterlijk bedoeld is. Laat leerlingen ook het effect noemen: extra nadruk op hoe moe iemand is.

Wat is het verschil tussen herhaling en overdrijving?

Verwachte elementen: herhaling benadrukt iets door woorden terug te laten komen; overdrijving maakt iets groter of sterker dan letterlijk bedoeld.

Tekstdoelen

  • Informeren = informatie geven

  • Overtuigen = je mening beïnvloeden

  • Activeren = je iets laten doen

  • Amuseren = je vermaken

Deze slide heeft geen instructies

Informeren herkennen

Een informerende tekst geeft vooral feitelijke informatie. Je ziet vaak uitleg, gegevens, onderzoek of neutrale mededelingen. Bij een toets bewijs je dit door aan te wijzen dat de schrijver vooral feiten noemt en geen duidelijke mening probeert op te dringen.

Gebruik het voorbeeld over slaap en jongeren. Wijs op woorden als 'volgens onderzoekers' en concrete informatie over slaap.

Overtuigen herkennen

Een overtuigende tekst wil dat jij een standpunt gaat overnemen. De schrijver geeft redenen en probeert jouw mening te beïnvloeden. Zinnen als Kies liever... of een duidelijk oordeel laten zien dat het niet alleen om informatie gaat.

Bij het voorbeeld over energiedrank kan discussie ontstaan met activeren. Benadruk dat de kern hier is: de schrijver wil je overtuigen dat energiedrank een slecht idee is, en gebruikt daarvoor argumenten.

Tekstdoel bewijzen

  • Noem het tekstdoel

  • Wijs woorden of zinnen aan die daarbij passen

  • Leg uit waarom die kenmerken bij dat tekstdoel horen

  • Kies dus niet alleen het antwoord, maar bewijs het

Deze slide heeft geen instructies

Welk tekstdoel past bij feiten en uitleg zonder duidelijke mening?

A

activeren

B

amuseren

C

informeren

D

overtuigen

Informeren herken je aan feitelijke informatie, uitleg, gegevens of onderzoek. Overtuigen bevat juist een standpunt en argumenten.

Vul de tekstdoelen aan

Een tekst die vooral feiten en uitleg geeft, wil meestal informeren. Een schrijver die jouw mening wil beïnvloeden, wil overtuigen. Bij een toets moet je het tekstdoel niet alleen noemen, maar ook bewijzen met woorden uit de tekst.

informeren
overtuigen
bewijzen
amuseren
activeren
raden

Deze invuloefening sluit aan op de kern van dit blok: tekstdoel herkennen én onderbouwen met tekstkenmerken.

Tekstverbanden

  • Zinnen en alinea's hangen met elkaar samen

  • Die samenhang noem je een tekstverband

  • Signaalwoorden helpen je om dat verband te herkennen

  • Als je het signaalwoord ziet, kun je vaak sneller uitleggen wat het verband is

Deze slide heeft geen instructies

Veelvoorkomende verbanden

Verband

ten eerste

maar, toch, echter

bijvoorbeeld

daardoor

Opsomming

Tegenstelling

Voorbeeld

Oorzaak-gevolg

Signaalwoord

Je kunt mondeling aanvullen met reden = omdat, conclusie = dus, tijd = daarna.

Oorzaak-gevolg

Lang op je telefoon zitten → minder bewegen en soms slechter slapen


Bij oorzaak-gevolg gebeurt eerst iets en dat heeft een gevolg. Het signaalwoord daardoor laat dat verband duidelijk zien.

Deze slide heeft geen instructies

Tegenstelling

Bij een tegenstelling worden twee verschillende ideeën naast elkaar gezet.


Voorbeeld: sommige leerlingen leren liever alleen, anderen juist samen. Het signaalwoord toch laat zien dat er een tegenstelling of wending in de tekst zit.

Benadruk dat het bewijs vaak in het signaalwoord zit. Laat leerlingen wennen aan formuleringen als: 'Ik herken een tegenstelling aan het signaalwoord toch.'

Hoe bewijs je een tekstverband met een signaalwoord?

Verwachte elementen: noem een signaalwoord en koppel het aan een verband, bijvoorbeeld daardoor = oorzaak-gevolg, toch = tegenstelling, bijvoorbeeld = voorbeeld.

Welk tekstverband past bij het signaalwoord daardoor?

A

tegenstelling

B

voorbeeld

C

oorzaak-gevolg

D

opsomming

Daardoor wijst op oorzaak-gevolg: eerst gebeurt iets, daarna volgt het gevolg.

Maak de verbanden compleet

Bij oorzaak-gevolg gebeurt eerst iets en daarna volgt een gevolg. Het signaalwoord daardoor past daarbij. Bij een tegenstelling zet de schrijver twee ideeën tegenover elkaar.

oorzaak-gevolg
daardoor
tegenstelling
bijvoorbeeld
opsomming
dus

Laat leerlingen hardop redeneren: welk woord noemt het verband en welk woord is het bewijs in de zin?

Functie van een alinea

  • Een alinea heeft een taak in de tekst

  • Die taak noem je de functie van de alinea

  • Een alinea kan bijvoorbeeld het onderwerp introduceren, een voorbeeld geven of een conclusie geven

  • Kijk dus naar wat de alinea doet

Deze slide heeft geen instructies

Onderwerp introduceren

  • Een inleidende alinea opent het onderwerp

  • Voorbeeld: een alinea over jongeren en sociale media

  • De schrijver laat zien waar de tekst over gaat

  • Er is nog geen conclusie of oplossing

Verbind dit aan de voorbeeldalinea uit de input: veel jongeren gebruiken sociale media, waarna de vraag volgt hoeveel tijd zij eraan besteden.

Welke functie heeft deze alinea vooral: het onderwerp openen?

A

oplossing geven

B

conclusie geven

C

onderwerp introduceren

D

voorbeeld geven

Sluit aan op de voorbeeldalinea over jongeren en sociale media: de schrijver laat vooral zien waar de tekst over gaat, nog zonder conclusie.

Waar let je op bij de functie van een alinea?

Verwachte elementen: je kijkt wat de alinea doet in de tekst, bijvoorbeeld het onderwerp openen, een voorbeeld geven of een conclusie geven.

Beeldspraak

  • Bij beeldspraak bedoelt de schrijver iets niet letterlijk

  • Voorbeeld vergelijking: Mijn vader is zo sterk als een beer

  • Voorbeeld uitdrukking: Die toets was een eitje

  • Betekenis: de toets was gemakkelijk

Maak het verschil duidelijk tussen letterlijk en figuurlijk taalgebruik.

Woordspeling

Een woordspeling speelt met de dubbele betekenis of klank van woorden. In broodnodig hoor je het gewone woord, maar bij een bakker krijgt brood extra nadruk. Dat maakt de zin grappig of slim gevonden.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom gebruikt een schrijver dit?

  • Beeldspraak maakt taal levendiger of duidelijker

  • Herhaling benadrukt iets

  • Overdrijving maakt een gevoel of situatie sterker

  • Woordspeling maakt taal opvallend of grappig

Deze slide verbindt de losse begrippen met het achterliggende effect, zodat leerlingen niet alleen herkennen maar ook kunnen uitleggen waarom een schrijver dit gebruikt.

Wat voor taalgebruik is: Mijn vader is zo sterk als een beer?

A

woordspeling

B

vergelijking

C

herhaling

D

overdrijving

Dit is een vergelijking binnen beeldspraak. De betekenis is niet letterlijk: de vader wordt vergeleken met een beer om zijn kracht te benadrukken.

Wat gebeurt er in het woord broodnodig bij een bakker?

A

tegenstelling

B

woordspeling

C

beeldspraak

D

opsomming

Woordspeling: het gewone woord broodnodig krijgt extra lading door brood van de bakker. Bespreek dat dit taal opvallend of grappig maakt.

Waarom gebruikt een schrijver beeldspraak of woordspeling?

Verwachte elementen: beeldspraak maakt taal levendiger of duidelijker; herhaling benadrukt; overdrijving versterkt een gevoel; woordspeling maakt taal opvallend of grappig.

Eén tekst, meerdere kenmerken

In een toetstekst komen vaak meerdere onderdelen tegelijk voor:

  • een tekstdoel

  • een tekstverband met signaalwoord

  • een functie van een alinea

  • taalgebruik dat je moet herkennen en bewijzen

Bereid hier de overstap voor naar een samengestelde toetsvraag, zonder er een activiteit van te maken op de slide.

Voorbeeld: telefoonvrije school

In een tekst over een telefoonvrije school zie je hoe kenmerken samenwerken:

  • Volgens mij laat een standpunt zien

  • Toch wijst op een tegenstelling

  • Dus kondigt een conclusie aan

  • De laatste alinea kan het standpunt of de conclusie versterken

Gebruik dit als samenvattend model voor hoe leerlingen in de toets moeten kijken naar woorden die bewijs leveren.

Welk woord laat in de voorbeeldtekst een conclusie zien?

A

toch

B

volgens mij

C

bovendien

D

dus

In het samenvattende blok over de telefoonvrije school is dus het signaalwoord dat de conclusie aankondigt.

Wat neem jij mee naar de toets?

Laat leerlingen één concreet leerpunt noemen, bijvoorbeeld tekstdoel bewijzen, signaalwoorden herkennen of de juiste leesstrategie kiezen.

Welk onderdeel vond jij vandaag het lastigst?

Gebruik de antwoorden om te horen waar nog onzekerheid zit. Mogelijke thema's: tekstdoelen bewijzen, verschil tussen herhaling en overdrijving, functie van alinea's.

Begrippenlijst

leesstrategie - manier van lezen die past bij je leesdoel

oriënterend lezen - snel kijken waar een tekst ongeveer over gaat

zoekend lezen - lezen om één specifiek gegeven te vinden

intensief lezen - nauwkeurig lezen om de tekst helemaal te begrijpen

herhaling - een woord of zin bewust opnieuw gebruiken

overdrijving - iets sterker of groter zeggen dan letterlijk bedoeld

tekstdoel - wat de schrijver met de tekst wil bereiken

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

tekstverband - samenhang tussen zinnen of alinea's

signaalwoord - woord dat een tekstverband aangeeft

oorzaak-gevolg - verband waarbij iets leidt tot een gevolg

tegenstelling - verband waarbij twee ideeën tegenover elkaar staan

functie van een alinea - taak van een alinea binnen de tekst

beeldspraak - figuurlijk taalgebruik dat niet letterlijk bedoeld is

woordspeling - spelen met betekenis of klank van woorden

Deze slide heeft geen instructies