De lever en de gal

De lever

1 / 20
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerpleging en verzorgingMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 20 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

De lever

Open met het belang voor de zorg: klachten zoals misselijkheid, geelzucht, buikpijn of afwijkende ontlasting kunnen te maken hebben met lever of gal.

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe de lever is opgebouwd en wat de functie is van de lever.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden komen bij je op bij lever en gal?

Gebruik dit als voorkennisactivatie. Verwachte woorden: vertering, vetten, galblaas, buik, geelzucht, afvalstoffen, bloed, lever. Haak na afloop kort aan op wat al bekend is en wat nog nieuw gaat zijn.

Waar liggen lever en gal?

  • De lever ligt rechtsboven in de buik

  • De lever ligt net onder het middenrif

  • De galblaas ligt aan de onderkant van de lever

  • Via galwegen is de galblaas verbonden met de darm

Gebruik eenvoudige oriëntatie: rechtsboven in de buik, onder de ribben. Benoem dat studenten in de zorg deze ligging koppelen aan pijnklachten rechts boven in de buik.

De bouw van de lever (hepar)

  • De lever is een groot en stevig orgaan

  • Het is een van de grootste organen in het lichaam

  • De lever bestaat uit leverweefsel, bloedvaten en galwegen

  • De lever heeft een rechter- en linkerkwab

  • Door de lever stroomt veel bloed

Houd het eenvoudig: geen uitgebreide segmentindeling. De kern is dat de lever groot, goed doorbloed en opgebouwd uit functioneel weefsel is.

lever hilus

  • Onderkant van de leverpoort

  • Centrale ingang en uitgang van alle aanvoerwegen en afvoerwegen

  • Poortader = vena portae (maag, milt, darmen alvleesklier)


  • Leverslagader: aanvoer bloed (zuurstof en voedingsstoffen)

  • Leverader: afvoer bloed

  • Galbuis: afvoer gal

Houd het eenvoudig: geen uitgebreide segmentindeling. De kern is dat de lever groot, goed doorbloed en opgebouwd uit functioneel weefsel is.

Wat zijn leverlobjes?

  • De lever is opgebouwd uit heel veel kleine eenheden: leverlobjes

  • In een leverlobje werken levercellen samen

  • Hier wordt bloed bewerkt en gal gemaakt

Een leverlobje is een lastig begrip voor eerstejaars. Benadruk vooral: klein werkstukje van de lever waarin de echte verwerking plaatsvindt.

Wat gebeurt er in een leverlobje?

In een leverlobje komen kleine bloedvaatjes en kleine galgangetjes samen.


Levercellen halen stoffen uit het bloed, bouwen stoffen op, breken stoffen af en maken gal.


Een leverlobje is dus een klein 'werkplaatsje' van de lever.

Vermijd te veel micro-anatomische details. Het doel is begrip van functie: bloed komt binnen, levercellen verwerken, gal wordt afgevoerd.

Bloed door de lever

  • De lever krijgt veel bloed aangevoerd

  • In dat bloed zitten voedingsstoffen uit de darm

  • De lever controleert en verwerkt deze stoffen

  • Daarna gaat het bloed weer verder het lichaam in

Je kunt mondeling toevoegen dat de lever een soort filter en verwerkingscentrum is. Houd het beeld praktisch en herkenbaar.

Functie van de lever

  • De lever verwerkt voedingsstoffen

  • De lever slaat stoffen op, zoals glycogeen, ijzer en vitamines

  • De lever maakt belangrijke eiwitten voor het lichaam

  • De lever helpt bij het afbreken van afvalstoffen en medicijnen

  • De lever maakt gal

Noem bij eiwitten eventueel stollingseiwitten als praktisch voorbeeld voor de zorg, zonder te veel verdieping.

Samenvatting

  • De lever ligt rechtsboven in de buik

  • De lever bestaat uit kleine werkende eenheden: leverlobjes

  • De lever verwerkt, slaat op, maakt aan en breekt af

  • De lever maakt gal

  • Gal helpt bij de vertering van vetten

Gebruik deze slide om het lesdoel nog eens hardop te verbinden aan anatomie + functie.

Opslaan en regelen

  • Na het eten komen voedingsstoffen via het bloed bij de lever

  • De lever kan glucose opslaan als glycogeen

  • Als het nodig is, geeft de lever weer glucose af

  • Zo helpt de lever mee om de bloedsuiker stabiel te houden

Leg eventueel de koppeling met nuchter zijn, eten en energie. Houd het eenvoudig en functioneel voor verpleegkundige basiskennis.

Ontgiften en afbreken

  • De lever breekt alcohol, medicijnen en afvalstoffen af

  • Schadelijke stoffen worden omgezet zodat het lichaam ze kwijt kan

  • Een zieke lever doet dit minder goed

  • Dan kunnen stoffen zich ophopen in het lichaam

Vermijd de term 'ontgiften' als absoluut begrip; licht mondeling toe dat de lever stoffen chemisch omzet en afvoer mogelijk maakt.

Waarom is een zieke lever gevaarlijk?

Bespreek dat een goed antwoord noemt: afbreken of omzetten van medicijnen/alcohol/afvalstoffen; bij slecht werken van de lever kunnen stoffen zich ophopen in het lichaam.

Wat is gal?

  • Gal is een vloeistof die door de lever wordt gemaakt

  • Gal is belangrijk voor de vertering van vetten

  • De galblaas slaat gal tijdelijk op

  • Bij eten komt gal via galwegen in de dunne darm

Benadruk het verschil: de lever maakt gal, de galblaas bewaart gal. Dat onderscheid gaat vaak mis.

Wat doet gal bij de vertering?

Gal helpt om vetten in kleine druppels te verdelen. Daardoor kunnen enzymen het vet beter afbreken. Zonder goede afgifte van gal verloopt de vetvertering moeilijker.

Gebruik eventueel het beeld van afwasmiddel dat vet verdeelt, maar benoem dat het geen enzym is.

De weg van gal

Lever maakt gal →

Gal gaat via kleine galwegen →

Galblaas slaat gal op →

Gal komt in de dunne darm bij vet eten

Dit is een echte keten; daarom is pijlnotatie hier passend. Je kunt ook kort benoemen dat verstopping in deze weg klachten geeft.

Waarom zijn lever en gal belangrijk?

  • Zonder lever kan het lichaam voedingsstoffen minder goed verwerken

  • Afvalstoffen en medicijnen worden dan minder goed afgebroken

  • Zonder gal verloopt de vetvertering minder goed

  • Lever en gal zijn dus belangrijk voor energie, vertering en opruimen

Laat studenten zien dat lever en gal geen losse onderwerpen zijn: ze werken samen in stofwisseling en vertering.

Signalen van problemen

  • Pijn rechtsboven in de buik

  • Misselijkheid of minder eetlust

  • Gele huid of gele ogen (geelzucht)

  • Donkere urine of lichte ontlasting

  • Jeuk of extreme moeheid

Houd dit bij herkenning op basisniveau. Geen diagnostiek uitwerken; alleen koppelen aan observeren en rapporteren in de zorg.

Leververvetting

Houd dit bij herkenning op basisniveau. Geen diagnostiek uitwerken; alleen koppelen aan observeren en rapporteren in de zorg.