LUK 2_VPK_Bijeenkomst 3_KR_Feitelijke diagnose en zorgplan

• newEditor
• Verpleegkunde
• HBO
• Studiejaar 1

Verpleegkunde LUK 2 Klinisch redeneren: feitelijke verpleegkundige diagnose

Voorbereiding

Bestudeer de volgende literatuur uit Van der Burgh, A., Eisenberg, I., Luitjes-van Engelen, M., & Van 't Hul, L. (2026). Kritisch denken binnen het verpleegkundig proces. Pearson.

• Hoofdstuk 2.4 Gegevens controleren

• Hoofdstuk 2.5 gegevens ordenen en vastleggen

• Hoofdstuk 2.6 Kritisch denken als bachelor verpleegkunde

• Herhalen hoofdstuk 3.1, 3.2 en 3.3

• 3.4 Diagnostisch redeneren

• 3.6 Relatie tussen verpleegkundige diagnoses en resultaten en interventies

• 3.7 Kritisch denken

Neem mee naar de les dit boek: Herdman, H. T., Kamitsuru, S. , & Lopes, T. C. (reds.). (2026). NANDA International: Verpleegkundige diagnoses en classificaties 2024-2026. Bohn Stafleu van Loghum.

Bestudeer Figuur 3.5 (p. 113 Gebruik van de NANDA-I taxonomie) in dit boek. 

Lesdoelen

Succescriterium

Je begrijpt hoe de anamnese en de verpleegkundige diagnosen zich verhouden tot het zorgplan in relatie tot het verpleegkundig proces. (deel 1)

Lesdoelen

1. Je kent en begrijpt de relatie tussen de 13 domeinen van de NANDA classificatie en de 11 gezondheidspatronen van Gordon.

2. Je kent de structuur van de feitelijke verpleegkundige diagnose. 

3. Je begrijpt hoe je met de gegevens uit de anamnese tot een PESS en vervolgens tot een verpleegkundige diagnose komt. 

4. Je begrijpt de functie en structuur van een zorgplan.

Deze les bij verpleegkunde is voornamelijk gericht op zelfmanagementondersteuning van de zorgvragen en zijn naaste. Het behandelt de theoretische concepten van zelfredzaamheid zelfmanagement persoonsgerichte zorg chronisch ziek zijn. Een vreemde eend In de bijt is het vierde lesdoel over meetinstrumenten In de zorg. Dit hebben we in deze les moeten onderbrengen omdat het in de derde week van PVS behandeld wordt.

Programma

1. Voorkennis activeren n.a.v. de voorbereiding

2. Wat is een zorgplan?

3. NANDA-I classificatie/taxonomie

4. Gezondheidspatronen van Gordon en NANDA-I

5. PESS: de feitelijke diagnose

6. Afsluiting van de bijeenkomst

Geef studenten de kans om vragen te stellen over de leerstof.

Hoe leer je klinisch redeneren?

Tijdens les 2, 3, 4 en 5 van verpleegkunde. Dit is les 3.

Aan het einde van les 5 heb je een uitgewerkt voorbeeld van alle stappen in het verpleegkundig proces.

Dit ga je op dezelfde manier doen voor de eindopdracht van PVS.

Tijdens de komende lessen klinisch redeneren gaan de studenten aan de slag met het methodisch klinisch redeneren m.b.v. een lintcasus. deze casus wordt in de LessonUP aangeboden maar verwerkt wordt met een werkblad.

Dit werkblad is het volledige stappenplan van KR en dient als uitgewerkt voorbeeld tijdens PVS.

Wat weet je nog van de voorbereiding?

Geef de opdracht mee aan de studenten om deze afbeelding goed te bestuderen.

Je kan vanaf deze dia een onderwijsleergesprek (OLG) inzetten over het verpleegkundig proces en hoe EBP daarin verweven zit.

Maar je kan ook de dia's volgen en een interactief lesdeel ingaan over dit onderwerp.

Het doel van een classificatiesysteem in de verpleegkunde is ........

A

Kwaliteit van zorg

B

Duidelijkheid voor de zorgvrager

C

Een wettelijke verplichting

D

Duidelijkheid voor de zorgverleners

Een classificatiesysteem verhoogt de kwaliteit van zorg door:

1 Uniformiteit en Standaardisatie

Door een classificatiesysteem (zoals NANDA, NIC, NOC) te gebruiken, spreken alle verpleegkundigen dezelfde “taal”. Dit voorkomt misverstanden en zorgt dat zorgplannen consistent en duidelijk zijn, ongeacht wie de zorg uitvoert.

2. Evidence-based Werken

Classificatiesystemen zijn gebaseerd op wetenschappelijke richtlijnen en best practices. Hierdoor wordt de zorg niet willekeurig, maar gestoeld op bewezen methoden, wat de kwaliteit en veiligheid verhoogt.

3 Betere Communicatie

Het systeem maakt communicatie tussen zorgverleners, disciplines en instellingen eenvoudiger. Iedereen begrijpt de gebruikte termen en interventies, wat fouten vermindert en samenwerking verbetert.

Hoe wordt een verpleegkundige diagnose gebruikt in het verpleegproces?

A

Het is alleen relevant tijdens de evaluatiefase

B

Het vormt de basis voor de planning van zorginterventies

C

Het wordt gebruikt na de uitvoering van zorg

D

Het is van belang tijdens de anamnese

Wat is de structuur van een feitelijke of actuele verpleegkundige diagnose ?

A

PE of PR

B

PE

C

PR

D

PESS

Potentieel en Ethiologie.

- Vragenlijst

- Metingen

- Observaties

- Zelfzorgtekort

- PESS

- Valrisico

- Clusteren/labelen

- De vpk leert patiënt stomazorg aan

- De vpk geeft voorlichting over het voorkomen van decubitus

- De vpk ondersteunt in de rouwverwerking

- Acties die de vpk gaat inzetten/uitvoeren

- Wat wil de patiënt bereiken?

- SMART formulering

- Binnen 2 weken is patient x in staat om zelfstandig mbv rollator naar het toilet te gaan

- Gesprek met patiënt over zorgverloop

- Neemt Pijnscore af

- Bijstellen van verpleegdoelen

Let op!

Dit is les 2 van methodisch klinisch redeneren (KR).

Aan het einde van les 5 van methodisch KR heb je zelf een stappenplan gemaakt.

Dit doe je door het invulblad in te vullen.

Ten geleide:

In de vorige les hebben de studenten het ICF model ingevuld van Whitney Spiers. Dit zijn de eerste twee onderdelen van het invulblad.

In deze les gaan ze aan de slag met

de NANDA-I actuele verpleegkundige diagnoses.

In de volgende lessen met de NANDA-I risico- en welzijnsdiagnoses (les 4)

3. en in les 5 de NOC. De NIC wordt wel benoemd maar niet meegenomen.

Wat is een zorgplan?

Zorgplannen hebben als primair doel aanwijzingen te geven aan het verpleegkundig team voor de zorg aan een specifieke patiënt. Meestal zijn zorgplannen in voor korte vorm in elektronische patiëntendossiers te vinden. Verpleegkundestudenten en verpleegkundigen die geen ervaring hebben In de zorg aan patiënten met specifieke ziektebeelden of behandelingen, hebben uitgebreidere aanwijzingen nodig.

Bijvoorbeeld bij een patiënt met diabetes die een buikoperatie ondergaat, Zonder student of minder ervaren verpleegkundigen verwijzen naar een standaard zorgplan voor buikchirurgie en daarnaast naar het multidisciplinaire probleem risico op hypo hyperglykemie.

Een ervaren verpleegkundige zal het standaardplan niet nodig hebben om te bepalen wat ze moet doen maar zal wel moeten weten dat de patiënt diabetes heeft en dat Daarom monitoring van bloedsuikers nodig is.

Patientendossier

• Wet WGBO: patiëntendossier

•  Mono,- of multidisciplinair

• Synoniemen: zorgleefplan, begeleidingsplan, behandelplan, verpleegplan

• Verpleegplan: weergave van het verpleegkundig proces

Verpleegkundigen zijn wettelijk verplicht een dossier bij te houden op grond van de WGBO (Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst).

De belangrijkste redenen:

1. Wettelijke plicht en continuïteit van zorg De WGBO verplicht de hulpverlener een dossier in te richten met gegevens over de gezondheid van de patiënt en de uitgevoerde verrichtingen. Dit dossier is essentieel voor goede, continue zorg: collega’s en andere zorgverleners kunnen zo zien wat er is gedaan, afgesproken en geconstateerd, zodat de zorg niet afhankelijk is van één persoon.

2. Verantwoording en kwaliteit Het dossier maakt de zorg controleerbaar en verantwoordbaar. Het ondersteunt klinisch redeneren en besluitvorming en draagt bij aan de kwaliteit en veiligheid van de zorg.

3. Rechten van de patiënt De WGBO geeft de patiënt recht op inzage in en een afschrift van het dossier, en recht op correctie of vernietiging van gegevens. Een goed bijgehouden dossier maakt deze rechten mogelijk.

4. Bewaartermijn De WGBO schrijft voor dat het dossier minimaal twintig jaar bewaard moet worden (of zoveel langer dan redelijkerwijs nodig is voor goede zorg).

Verpleegkundig diagnostisch redeneren

In deze les gaan we in op het diagnostisch redeneren.

Door diagnostisch redeneren beantwoord je als verpleegkundige de vraag: ‘Wat is er aan de hand met de zorgvrager?’ De diagnose beschrijft de gezondheidstoestand van de zorgvrager. Hierbij zijn de klachten, gedragingen en symptomen van de zorgvrager het uitgangspunt.

Hoe stelt de verpleegkundige een diagnose?

D.m.v. diagnostisch redeneren:

1. Gegevens in anamnese analyseren

2. Ordenen en clusteren van gegevens

3. Hypothetische diagnose stellen

4. Bevestigen/verwerpen van potentiële diagnoses

5. Prioriteren van diagnoses

6. Documenteren van de diagnoses  

Na het methodisch verzamelen van gegevens wordt het tijd voor de diagnosefase. Ook dit doen we methodisch,

Dit overzicht komt uit NANDA-International H 2.2. en is eerder in LUK 1 getoond.

In dit proces clustert de verpleegkundige de gegevens, interpreteert ze en stelt hypothetische diagnoses.

In de volgende dia laten we zien welke denkvaardigheden en hulpmiddelen de verpleegkundigen moet hebben om correct te kunnen diagnosticeren.

Hypothetische verpleegkundige diagnose

• Opstellen van alle denkbare verpleegkundige diagnoses

• Aan de hand van een probleemlijst (onderdeel 2 invulblad)

• Valideren of elimineren van hypothetische diagnoses

• door de verzamelde gegevens te vergelijken met de gestandaardiseerde termen in de NANDA-I diagnose (onderdeel 4 of 5 invulblad)

Bestuderen van de patronen in de gezondheidspatronen van Gordon. Helaas is dit vaak de fase waarin het verpolkegkunidg proces voortijdig stopt. de vpk maakt een lijst met hypothetische diagnoses en stort zich te snel op het implementeren van interventies of acties of kiest een diagnose alleen op basis van het label.

Het is van belang dat alle denkbare verpleegkundige diagnoses onderzocht worden. Voor ervaren en specialistische verpleegkundigen verloopt deze mentale rekking snel , vaak binnen een paar seconden. Beginnende collega's hebben echter ondersteuning nodig in dit denkproces van ervaren collega's.

Vandaar dat wij ze in dit stadium van hun opleiding leren om het stapsgewijs te doen.

Opdracht 1

• Maak nu onderdeel 2 van het invulblad.

• 20 minuten

• Doe dit vooral samen met je buurman of buurvrouw

In de vorige les hebben de studenten onderdeel 1 (gegevens verzamelen in patronen van Gordon) en het gezondheidsdeterminanten geïnventariseerd in het ICF model (onderdeel 3).

Deze les gaan ze hypothetische diagnoses opstellen en aan de gang met de PESS (actuele diagnose)

NANDA-I classificatie voor de verpleegkundigediagnoses

Geef de opdracht mee aan de studenten om deze afbeelding goed te bestuderen.

Je kan vanaf deze dia een onderwijsleergesprek (OLG) inzetten over het verpleegkundig proces en hoe EBP daarin verweven zit.

Maar je kan ook de dia's volgen en een interactief lesdeel ingaan over dit onderwerp.

Geef verschillende voorbeelden van classificatiesystemen voor het verzamelen van gegevens

Bij diagnostisch redeneren verzamel je voortdurend gegevens over de zorgvrager. Daarbij gebruik je een combinatie van methoden. Meestal begint het verzamelen van gegevens met het afnemen van een anamnese.

In het elektronisch patiëntendossier zit vaak een standaardformat voor een anamnesegesprek.

Veel zorgorganisaties gebruiken voor het anamnesegesprek een eigen opbouw van het gespreksformulier. In het anamnesegesprek breng je klachten, gezondheidsproblemen en de beleving ervan door de zorgvrager systematisch in kaart. Vervolgens analyseer je deze.

NANDA-I

Bestaat uit:

• 13 verpleegkundige kennisdomeinen

• 48 klasses: groepen diagnoses met gemeenschappelijke kenmerken

Diagnoses zijn de verpleegkundige oordelen binnen een klasse.

Algemene informatie over de NADNA:

De verpleegkundige houdt zich van oudsher niet alleen bezig met gedelegeerde medische taken, maar ook met het algemeen welzijn van de patiënt. Florence Nightingale beschrijft in Notes on Nursing (1860) de belangrijkste verpleegkundige taken. Deze zijn gericht op het in stand houden of optimaliseren van hygiëne, voeding en vochttoestand van de patiënt, slaap en rust van de patiënt en de omgevingsfactoren.

Marjory Gordon heeft deze concepten in de jaren 70 van de 20e eeuw breder uitgelegd in wat we nu kennen als de 11 gezondheidspatronen van Gordon. Daarnaast heeft zij het begrip verpleegkundige diagnostiek geïntroduceerd, waarmee het vak verpleegkunde zichtbaar gemaakt kan worden.

Deze Amerikaanse ontwikkelingen worden al decennia in Nederland onderwezen, maar zijn in de praktijk nog geen gemeengoed. Alleen door het gebruik van classificaties kunnen we uiteindelijk het verpleegkundig domein zichtbaar maken en ons handelen meetbaar.

Ontstaansgeschiedenis van NANDA International

NANDA International is een internationale vereniging die zich bezighoudt met het gestandaardiseerd beschrijven van verpleegkundige diagnoses. Een groep Noord-Amerikaanse verpleegkundigen heeft een congres georganiseerd om een begin te maken met het gestandaardiseerd omschrijven van verschijnselen waarmee verpleegkundigen zich dag in, dag uit bezighouden tijdens het uitvoeren van verpleegkundige zorg: verpleegkundige diagnoses. Uitgangspunt bij het gestandaardiseerd benoemen van verpleegkundige diagnoses was de wens tot verbetering van de communicatie, de ontwikkeling van elektronische dossiers en verpleegkundig onderzoek. Als verschijnselen niet eenduidig benoemd worden, wordt het heel lastig om effecten van verpleegkundig handelen aan te tonen en te onderzoeken. Dit eerste congres is de aanzet geweest tot de ontwikkeling van gestandaardiseerde verpleegkundige diagnoses en de basis voor het ontstaan van de North American Nursing Diagnosis Association, kortweg NANDA.

De huidige classificatiestructuur van NANDA-I wordt Taxonomie II genoemd en heeft vier lagen: domeinen, klassen, concepten en diagnoses.

Een domein is een gebied van samenhangende activiteiten, studie of interesses.
Een klasse is een onderdeel van een grotere groep: een indeling van personen of dingen naar kwaliteit, rang of graad.

Bron: van Haaren, E., Mast, J., de Graag-Waar, H., & Martijn R. (2017). Klinisch redeneren en verpleegkundige classificaties. Werken met OMAHA System, NANDA-I/NIC/NOC. Bohn Stafleu van Loghum.

Zie jij de verschillen en overeenkomsten met de gezondheidspatronen van Gordon?

Laat studenten zelf even nadenken over de verschillen. Op de volgende slide staan de twee classificatiesystemen naast elkaar.

Doel van deze dia's zijn om studenten eenvoudiger te laten zoeken straks met de NANDA-I diagnoses.

Gordon versus NANDA-I

Kolom titel

NANDA-I domeinen

Kolom tekst

1. Gezondheidsbevordering

2. Voeding

3. Uitscheiding/uitwisseling

4. Activiteit/rust

5. Waarneming/cognitie

6. Zelfperceptie

7. Rollen/relaties

8. Seksualiteit

9. Coping/stresstolerantie

10. Levensprincipes

11. Veiligheid/bescherming

12. Comfort

13. Groei/ontwikkeling

Toegevoegde waarde NANDA-I

Op basis van wetenschappelijk onderzoek heeft iedere diagnose:

• een definitie

• de etiologische factoren (gerelateerde factoren)

• verschijnselen (bepalende kenmerken) of

• risicofactoren

Als het goed is hebben de studenten het boek meegenomen. Dit is het moment om gezamenlijk het boek open te slaan en bijvoorbeeld de actuele vpk diagnose onvoldoende voedingsinname te bestuderen met zijn allen. p. 297

domein: voeding

klasse 1

Thinking aloud (effectieve leerstrategie) laat een student de definitie voorlezen en uitleggen aan de klas. Kan ook in tweetallen

Deze dia is de opstap naar PESSEN

Bron. dia:: van Haaren, E., Mast, J., de Graag-Waar, H., & Martijn R. (2017). Klinisch redeneren en verpleegkundige classificaties. Werken met OMAHA System, NANDA-I/NIC/NOC. Bohn Stafleu van Loghum.

PESSEN: methodisch een verpleegkundige diagnose opstellen

Geef de opdracht mee aan de studenten om deze afbeelding goed te bestuderen.

Je kan vanaf deze dia een onderwijsleergesprek (OLG) inzetten over het verpleegkundig proces en hoe EBP daarin verweven zit.

Maar je kan ook de dia's volgen en een interactief lesdeel ingaan over dit onderwerp.

Probleem/Label

Beschrijving van het probleem op individueel niveau van de zorgvrager dat gaat leiden tot het definitief stellen van de verpleegkundige diagnose.

Etiologie (oorzaak)

De oorzaken die het probleem veroorzaken. Geen geen medische oorzaken maar kunnen wel gerelateerd zijn aan de aandoening.

Signs en Symptoms (SS)

Zijn de uitingsvormen waardoor het probleem manifest wordt. de verschijnselen dus.

Wat is een PESS?

Als je op de tekst klinkt verschijnt de uitleg.

Dit is de basisstructuur van een actuele verpleegkundige diagnose.

Voorbeeld

Mevrouw klaagt over pijn aan de stuit, heeft een matige voedingstoestand, eet slecht eet, zit veel in de stoel, heeft een decubitusplek op zijn stuit. 

Wat is de PESS van deze zorgvrager?

Welke NANDA-I diagnose past hierbij?

Even oefenen.

Mogelijke PESS

Probleem 1: mevrouw heeft pijn

Etiologie: gerelateerd aan decubitusplek op de stuit

Signs:

Symptoms: mevr klaagt over pijn aan haar stuit

NANDA-I label: domein 12 Comfort klasse 1 Acute pijn

Maar deze kan ook

Probleem 2: mevrouw zit veel in de stoel

Etiologie: mevrouw klaagt over pijn op haar stuit

Signs: mevrouw heeft een huiddefect op de stuit

Symptoms:

NANDA-I label: domein 4 Activiteit/rust klasse 2 lichamelijk mobiliteitstekort

het hangt er maar ent vanaf hoe je als verpleegkundige naar de situatie kijkt en wat de context is van de zorgvrager. Neem studenten mee in dit inductief redenatieproces.

In de volgende dia gaan ze zelf aan de lag met het invulblad en Whitney Spiers.

Opdracht 2

• Maak nu onderdeel 4 van het invulblad.

• 20 minuten

• Doe dit vooral met je buurman of buurvrouw

Domein 2: Voeding

Nabespreken opdracht 1 ICF

Je kan zelf bepalen op welke manier je de opdracht wil bespreken met de groep. je kan een dia toevoegen om de opdracht in te laten leveren maar je kan het ook modenling doen. 

Neem 15 minuten de tijd hiervoor. 

Nog wat geleerd vandaag?

Voorbereiding volgende les

Herhaal uit Van der Burgh, A., Eisenberg, I., Luitjes-van Engelen, M., & Van 't Hul, L. (2026). Kritisch denken binnen het verpleegkundig proces. Pearson. 

• Hoofdstuk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.6 en 3.7

• Bestudeer hoofdstuk 2.4 t/m 2.6

Bestudeer uit Herdman, H. T., Kamitsuru, S. , &  Lopes, T. C. (reds.). (2026). NANDA International: Verpleegkundige diagnoses en classificaties 2024-2026. Bohn Stafleu van Loghum.  

• Figuur 3.5 (p. 113 Gebruik van de NANDA-I taxonomie)

• Verken het NANDA-I domein 2 voeding en domein 9 Coping/stresstolerantie