ST1 Van kunstwerk naar onderzoek (AI/MRA)

Tekenen/Handvaardigheid Mavo 4

  • ST1, gericht op procesmatig werken en creatief denken

  • ST2, dag werken

  • ST3, thema-opdracht

  • ST4, thema-opdracht (Oud CPE)


Excursie KM, Excursie stad


CSE theorie

CPE praktijk

1 / 27
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBeeldende vormingMiddelbare schoolvmbo t, mavoLeerjaar 4

In deze les zitten 27 slides, met interactieve quiz en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tekenen/Handvaardigheid Mavo 4

  • ST1, gericht op procesmatig werken en creatief denken

  • ST2, dag werken

  • ST3, thema-opdracht

  • ST4, thema-opdracht (Oud CPE)


Excursie KM, Excursie stad


CSE theorie

CPE praktijk

Deze slide heeft geen instructies

Van kunstwerk naar onderzoek

Open met het idee dat deze lessenserie niet draait om één perfect eindwerk, maar om onderzoeken, proberen, vergelijken en keuzes onderbouwen.

Als je denkt aan bekende kunst, welk bekend kunstwerk komt meteen in je op?

Gebruik de reacties om leerlingen te laten denken aan geschikte startpunten: echte, bekende kunstwerken waar informatie over te vinden is en waarmee je kunt experimenteren.

De opdracht in het kort

Je kiest één bekend bestaand kunstwerk als startpunt. Vanuit dat werk ga je onderzoeken, schetsen, veranderen, testen en uitproberen. Je maakt dus geen groot eindwerk. Je eindproduct is een procesverslag/portfolio met onderzoek, moodboard, varianten, beeldende experimenten en mini-remakes.

Benadruk dat elke stap zichtbaar moet worden bewaard: losse schetsen, foto’s van tussenstappen, korte reflecties en materiaalproeven horen allemaal in het portfolio.

Waarom deze manier van werken?

  • Je leert kijken als een kunstenaar

  • Je onderzoekt inhoud én vormgeving

  • Je ontdekt wat materiaal met een beeld doet

  • Je laat een proces zien, niet alleen een eindresultaat

Deze slide heeft geen instructies

Eindproduct: jouw portfolio

In je portfolio verzamel je alles wat je maakt tijdens het project:

  • theoretisch onderzoek

  • een moodboard

  • schetsen en aantekeningen

  • varianten van de voorstelling (4)

  • experimenten met beeldaspecten (4)

  • eventueel experimenten met materiaal, al mag dit ook onderdeel zijn van de eerdere experimenten

  • korte reflecties op je keuzes en ontdekkingen


We hebben hiervoor 5 a 6 weken.

Eindproduct: jouw portfolio

Noem dat een portfolio zowel digitaal als op papier kan zijn, als het maar overzichtelijk en volledig is.

Deze slide heeft geen instructies

Fase 1: De Start & Theoretisch Onderzoek

Je kiest een kunstwerk dat je interessant vindt en onderzoekt waar het over gaat, wie het heeft gemaakt en in welke tijd of situatie het is ontstaan.

Deze slide heeft geen instructies

Kies één kunstwerk

Je start met één bekend kunstwerk.


Kies een werk:

  • dat echt bestaat

  • waar genoeg informatie over te vinden is

  • dat jou nieuwsgierig maakt

  • waarmee je later goed kunt experimenteren

Voorbeelden kunnen uit verschillende disciplines komen, maar houd de uitvoering van de opdracht bij tekenen en handvaardigheid.

Wat onderzoek je?

Zoek basisinformatie over het kunstwerk:

  • titel van het werk

  • naam van de kunstenaar

  • jaartal

  • kunststroming of stijl

  • onderwerp en betekenis

  • tijd, plaats en context


Deze informatie zoek je op, schrijf je over op papier en verwerk je straks in je moodboard! Schrijf onder je tekst klein wat je bron is.

Leg eenvoudig uit dat context betekent: wat speelde er in die tijd, bij die kunstenaar of in de samenleving waardoor dit werk beter te begrijpen is.

Maak een moodboard

Je maakt een visueel moodboard dat de sfeer, kleuren, vormen en thematiek van het kunstwerk vangt. Gebruik beelden, woorden, kleurstalen, details en materiaalindrukken.


Voeg de tekst van je onderzoek toe.


A3-Formaat.

Het moodboard hoeft geen samenvatting te zijn; het moet vooral de sfeer en richting van het verdere onderzoek zichtbaar maken.

de Voorstelling

In deze fase onderzoek je de inhoud van het werk. Je kijkt naar wat er is afgebeeld en wat er gebeurt als je de voorstelling verandert.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is de inhoud

Kijk precies naar de voorstelling:

  • wie of wat zie je?

  • wat valt het meest op?

  • welk verhaal, gevoel of idee zit erin?

  • welke onderdelen zijn onmisbaar?

  • welke onderdelen kun je veranderen?

Stimuleer leerlingen om eerst te benoemen wat de kern is van het beeld, voordat ze gaan aanpassen.

Maak varianten of remakes

Maak verschillende varianten waarin de betekenis of voorstelling verandert.

Volg de stappen in je werkboek.

  • Maak 2 collages, 1 met je onderwerp en 1 met de achtergrond.

  • Moderniseer een element uit je kunstwerk

  • Voeg iets toe of laat iets weg


De stapjes vind je in het werkboek

De varianten mogen schetsmatig zijn, als de verandering maar duidelijk en bewust is.

Veranderen = nieuwe betekenis

Een kleine verandering kan veel doen.


Een andere plek, tijd of hoofdpersoon zorgt vaak voor een ander verhaal, een andere sfeer of een nieuwe boodschap.

Geef eventueel een klassikaal voorbeeld: hetzelfde beeld in een schoolplein, stad of toekomstwereld roept meteen iets anders op.

Wat moet fase 2 opleveren?

Aan het eind van fase 2 heb je:

  • een analyse van de voorstelling

  • minimaal 3 uitgewerkte varianten of remakes

  • korte uitleg per variant over wat je hebt veranderd

  • een reflectie op welk effect die verandering had

Deze slide heeft geen instructies

De Vormgeving

Nu laat je de inhoud even los en onderzoek je vooral hoe het beeld is gemaakt: kleur, licht, vorm, ruimte en compositie.

Deze slide heeft geen instructies

Stap 1: Kleur

Maak kleurvariaties bij je gekozen werk of een detail daaruit.


Onderzoek bijvoorbeeld:

  • complementair contrast

  • monochroom kleurgebruik

  • expressief kleurgebruik


Let op hoe kleur de sfeer en betekenis verandert.

Laat leerlingen niet alleen andere kleuren kiezen, maar ook benoemen wat het effect daarvan is.

Deeltaak 2: Licht en schaduw

Experimenteer met lichtwerking.


Onderzoek bijvoorbeeld:

  • clair-obscur

  • een felle lichtbron

  • sterke slagschaduw

  • donker tegenover licht


Kijk hoe licht de aandacht stuurt.

Clair-obscur mag eenvoudig worden uitgelegd als groot contrast tussen licht en donker.

Stap 2: Compositie

Test verschillende composities.


Maak een variant van je kunstwerk waarin je de compositie aanpast, volg de stappen in je werkboek.

Laat leerlingen bewust variëren in plaatsing, richting en beeldbalans.

Materiaal- en techniekexperimenten

Je hebt misschien al meerdere materialen en technieken gebruikt.


Daag jezelf uit en maak variaties van je kunstwerk waarbij je werkt met verschillende materialen.


Deze slide heeft geen instructies

Materiaal - remakes

Maak een variatie met een materiaal wat je nog niet

hebt gebruikt.


Denk bijv. aan:

  • kleistudie

  • collage van tijdschriften

  • draadsculptuur

  • mixed-media schets

Als materialen beperkt zijn, kan de docent een keuzelijst geven. Het gaat om verschillen in materiaal en werkwijze, niet om grote afmetingen.

Materiaal verandert het beeld

Een beeld van klei werkt anders dan een collage of draadsculptuur.


Materiaal kan invloed hebben op:

  • sfeer

  • textuur

  • detail

  • ruimtelijkheid

  • uitstraling

Benadruk dat leerlingen moeten vergelijken: wat kan dit materiaal wel laten zien, en wat juist niet?

Zo bouw je je portfolio op

Zorg voor een duidelijke volgorde:

  1. gekozen kunstwerk

  2. moodboard

  3. experimenten van de voorstelling

  4. experimenten met beeldaspecten

  5. experimenten met materiaal/techniek

  6. reflecties en conclusies (korte tekst achterop of bij je kunstwerk wat je vind van je aanpassing.

Een overzichtelijke indeling helpt bij de beoordeling van het proces.

Beoordeling: waar letten we op?

De beoordeling gaat niet vooral over technische perfectie. Er wordt vooral gekeken naar:


  • onderzoek en verdieping

  • experimenteerdrift

  • zichtbare ontwikkeling

  • bewuste keuzes

  • zorg voor het portfolio

Kader hier duidelijk dat een leerling met lef en goed onderzoek hoog kan scoren, ook als niet alles 'mooi' of 'af' is.

Begrippenlijst

kunstwerk - een gemaakt beeldend werk van een kunstenaar

moodboard - een verzameling beelden, kleuren en woorden die sfeer en richting laat zien

voorstelling - wat er in een beeld te zien is

beeldaspecten - kenmerken van een beeld, zoals kleur, licht, vorm, ruimte en compositie

compositie - de plaatsing en ordening van onderdelen in een beeld

context - de tijd, plaats en omstandigheden waarin een werk is gemaakt

portfolio - een verzameling van werk en proces uit een project

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

variant - een veranderde versie van een beeld

remake - een nieuwe uitvoering van een bestaand werk

complementair contrast - kleurcontrast tussen kleuren die tegenover elkaar liggen in de kleurencirkel

monochroom - opgebouwd uit één kleur met lichtere en donkere variaties

clair-obscur - sterk contrast tussen licht en donker

abstractie - vereenvoudigen of loslaten van de herkenbare werkelijkheid

mixed media - het combineren van verschillende materialen of technieken in één werk

Deze slide heeft geen instructies