De Geschiedenis van Sinterklaas
Learning objective
De Geschiedenis van Sinterklaas
Learning objective
Deze slide heeft geen instructies
Sinterklaas
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Sint Nicolaas
Kindervriend
Wonderen
Overlijden
vindt zijn oorsprong in Nicolaas van Myra, een bisschop uit Myra die in de vierde eeuw na Christus leefde.
Volgens overlevering verrichtte Nicolaas al op jonge leeftijd wonderen. pasgeborene meteen rechtop in zijn badje ging staan. O
e naamdag van de man die na zijn dood heilig werd verklaard is 6 december.
Hij overleed op 6 december 343 en werd later heilig verklaard. Zijn stoffelijk overschot werd in 1087 naar Bari in Italië overgebracht. Zijn gebeente rust daar nog steeds in de Basilica di San Nicola.m
Het Sinterklaasfeest
13e eeuw
Een heidens feest?
Naamdag
Kinderbisschop
vDe viering van het Sinterklaasfeest is sinds de dertiende eeuw in Europa wijdverbreid en wordt dan ook in veel landen gevierd. De oorsprong ervan gaat eeuwen terug, Sint Nicolaas is in die tijd de meest aanbeden heilige en patroon, patroon wil zeggen: beschermer. Sint Nicolaas was de beschermheilige van scholieren, huwbare jeugd, kooplieden, zeelieden en reizigers. In de middeleeuwen werd op de dag vóór de sterfdag van de heilige Nicolaas een kinderbisschop en assistenten gekozen uit de arme kinderen van een stad. Zo werd het Sint Nicolaasfeest een volksgebruik. Sinterklaasmarkten werden sinds eind 15e eeuw gehouden en bleven traditie tot in de 19e eeuw. Na het verdwijnen van de markten werd het feest meer in familiekring in huis gevierd.
Vrij snel na de Reformatie, waarbij de katholieke kerk in Nederland min of meer werd verboden, waren het met name de protestanten die praktisch alles wat deed denken aan het eerdere katholicisme wilden verwijderen. Daaronder ook het sinterklaasfeest. Deze traditie werd gezien als heiligenverering. Veel protestantse voorgangers beschouwden dergelijke vereringen als katholiek bijgeloof dat moest worden afgeschaft. Ook in de stad Groningen, in het Westerkwartier en op het Groninger Hogeland werd het sinterklaasfeest in de zeventiende eeuw destijds enkele decennia niet gevierd.
Behalve het bijgeloof veroordeelden de predikanten ook de consumptiedrang die het zogenaamde heiligenfeest aanwakkerde. Protestanten moesten immers, zo bepaalde de nieuwe leer die vooral door kerkhervormer Calvijn werd verkondigd, uiterst sober leven. In veel plaatsen mochten sinterklaaslekkernijen niet meer worden verkocht, temeer omdat in veel snoepgoed de beeltenissen van heiligen, mensen en dieren terug te vinden waren. Mede daarom werden in veel plaatsen, waar protestanten de meerderheid vormden, sinterklaasmarkten verboden Wie toch een kraampje met lekkernijen durfde opzetten, liep de kans gemolesteerd te worden waarbij snoep en stalletje werden vernietigd. Ook werd het schoen opzetten in veel protestantse streken verboden. Wie deze regel overtrad, kon een forse boete tegemoetzien.
Ook kerkhervormer Maarten Luther was tegenstander van het sinterklaasfeest. Het geven van geschenken paste volgens hem meer bij het kerstfeest. Onder de beperkende invloed van de protestanten veranderde het van een religieus feest naar een volksfeest, maar vanwege zijn populariteit doofde Sinterklaas echter niet uit. Zelfs niet bij een deel van het protestantse volk. Zij haalden het feest van de straat en vierden het ietwat heimelijk achter de voordeur.
Sint Nicolaas en zijn knecht
Jan Schenkman bracht in zijn boek veel bestaande en nieuwe elementen van het sinterklaasfeest samen. Hij bedacht de aankomst van de Sint uit Spanje, de intocht in een grote stad en pakjesavond. De stoomboot, de zwarte page, het paard op het dak, de schoorsteen en de beloning met cadeaus of de bestraffing van stoute kinderen met een roe of mee in een zak naar Spanje zijn aan Schenkman te danken. Zo ook de teksten van nog steeds gezongen sinterklaasliedjes.
Zie, ginds komt de stoomboot
1 van de gedichtjes uit het boek van Jan Schenkman gaat over de intocht van Sinterklaas. Dit kan jullie misschien wel bekend voor komen, want dit is tegenwoordig een heel bekend Sinterklaas liedje, wat dus ook door hem is bedacht.
Intocht van Sinterklaas.
1934
1952
Begin 1900 werden de eerste intochten van Sinterklaas georganiseerd en de eerste 'officiële' intocht in Nederland vond plaats in 1934 in Amsterdam. Na de Tweede Wereld Oorlog (na 1945) gingen de volwassenen ook steeds meer mee doen met het Sinterklaasfeest. Toen de televisie algemeen goed werd is men in 1952 begonnen met een jaarlijkse televisie-uitzending rond de intocht van Sinterkaas. Deze jaarlijkse tv-uitzending, halverwege november is de start voor de Sinterklaasperiode die duurt tot en met 5 december.
Voor de afwisseling, om even te lachen:
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
De Zwarte Piet
1 piet
Het strooien van snoepgoed
Over de herkomst van Zwarte Piet is weinig met zekerheid te zeggen. Er wordt wel gesuggereerd dat deze afgeleid is van de Ethiopische wees Piter. Die bleef, na zijn vrijlating uit slavernij uit dankbaarheid bij Nicolaas in dienst. Het is ook goed mogelijk dat Zwarte Piet is gemodelleerd op de Moorse pages die in de zeventiende en achttiende eeuw erg in de mode waren bij Europese edelen. Op basis van de attributen van Piet is ook wel gewezen op Italiaanse schoorsteenvegers, die met een roe de rookkanalen reinigden en het roet verzamelden in een zak. Ook kan het goed zijn dat het zwart schminken van Piet is afgeleid van een eeuwen oud Germaans gebruik tijdens de winterperiode. De hulpjes van Sinterklaas in andere Europese landen, Schmutzli in Zwitserland, Knecht Ruprecht in Duitsland en de Houseker in Luxemburg getuigen hiervan.
Tegenwoordig wordt uitgelegd dat Piet zijn donkere kleur te danken heeft aan het feit dat hij door de schoorstenen moet om de pakjes te bezorgen.
De discussie omtrent Zwarte Piet is alom bekend. De laatste jaren wordt hij door een steeds groter deel van de Nederlandse bevolking geassocieerd met de vroegere slavernij. Het bekende hulpje van Sinterklaas werd in Nederland in 1850 voor het eerst opgevoerd door de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman in zijn prentenboek Sint Nikolaas en zijn knecht. Aanvankelijk werd deze knecht naamloos, met een niet donker gekleurd gezicht en zonder pofbroek, oorring en baret afgebeeld. Later werden deze elementen toevallig of juist met een bepaalde bedoeling door de toenmalige tekenaars toegevoegd. Dankzij de rijke illustraties, die in latere uitgaves dus steeds veranderden, leverde dit boek een belangrijke bijdrage aan de beeldvorming van de Sinterklaastraditie, die in deze tijden weer verder verandert.
Deze slide heeft geen instructies
Wat zijn pepernoten?
Links
Rechts
Deze slide heeft geen instructies
De geschiedenis van het schoenzetten
Sinterklaas die over het dak reed met zijn paard
Om de cadeautjes in de schoenen te doen
Sinterklaas haalde cadeautjes zodat hij kinderen blij kon maken.
Traditie van het schoenzetten
Een van de eerste vermeldingen van het schoenzetten komt uit 1427. In dat jaar zou dat in de Sint Nicolaaskerk in Utrecht zijn gedaan. Op Sinterklaasavond stoppen rijkere mensen wat geld in de schoenen, wat de kerk vervolgens aan de armen schenkt. Later zouden kinderen ook thuis een schoen of klomp mogen zetten. De volgende ochtend zitten daar dan lekkernijen in.
Bekend is dat in Nederland vanaf de vijftiende eeuw rond de naamdag van Sint Nicolaas de schoen werd gezet. Aanvankelijk gebeurde dit in de kerk, maar later werd de schoen ook thuis gezet. In Utrecht zouden kinderen vanaf 1427 hun schoen hebben gezet in de Sint Nicolaaskerk. Rijken gooiden er wat in en de opbrengst werd verdeeld onder de armen.
Pakjesavond
WO II
Welvaart
Het fenomeen pakjesavond ontstond op grote schaal na de Tweede Wereldoorlog. Toenemende welvaart maakte dit mogelijk. In de beginjaren van het feest reisde Sinterklaas doorgaans alleen. Pas vanaf begin negentiende eeuw verschijnt hij met pieten.
Slide titel
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer is het boek Sint Nikolaas & zijn knecht geschreven?
1750
1800
1850
1900
Deze slide heeft geen instructies
Het Sinterklaas feest is een traditie. Kennen jullie nog meer tradities?
Deze slide heeft geen instructies
Wat denk jij? Kunnen tradities veranderen?
Helemaal eens
Een beetje eens
Neutraal
Een beetje oneens
Helemaal oneens
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet jij nu over de geschiedenis van Sinterklaas?
Deze slide heeft geen instructies