2.7 Werkloos

• newEditor
• Bedrijfseconomie
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 6

Kansen en verschillen op werk

De les verkent verschillen op de Nederlandse arbeidsmarkt: wie heeft meer kansen, hoe beroepen verdeeld zijn tussen mannen en vrouwen, waarom meer vrouwen werken, het verschil tussen voltijd en deeltijd en hoe loonverschillen ontstaan.

Lesdoel

Ik kan uitleggen waardoor kansen en verschillen op de Nederlandse arbeidsmarkt ontstaan.

Kansarm en kansrijk in Nederland

Op de arbeidsmarkt heeft niet iedereen dezelfde startpositie.

• Kansrijk: grotere kans op werk, vast inkomen en doorgroei

• Kansarm: meer risico op werkloosheid of onzeker werk

• Opleiding, netwerk en gezondheid spelen vaak mee

Benadruk dat kansarm en kansrijk geen vaste eigenschappen van mensen zijn, maar te maken hebben met omstandigheden en mogelijkheden op de arbeidsmarkt.

Waardoor verschillen kansen?

Belangrijke factoren zijn:

• Opleidingsniveau

• Werkervaring

• Taalvaardigheid

• Netwerk

• Gezinssituatie

• Woonplaats en bereikbaarheid van werk

Je kunt toelichten dat werkgevers vaak zoeken naar diploma's, ervaring en flexibiliteit. Daardoor hebben sommige groepen sneller toegang tot vacatures dan andere.

Voorbeelden van kansarme groepen

Groepen met een zwakkere positie zijn vaak:

• mensen met weinig opleiding

• langdurig werklozen

• mensen met een arbeidsbeperking

• nieuwkomers met taalachterstand

• alleenstaande ouders met weinig opvangmogelijkheden

Noem dat dit algemene patronen zijn. Het gaat niet om individuen vastzetten in een categorie, maar om het herkennen van ongelijke kansen.

Wat maakt iemand kansrijk?

Kansrijke werknemers hebben vaak:

• een diploma waar vraag naar is

• recente werkervaring

• digitale vaardigheden

• een netwerk dat helpt bij vacatures

• mogelijkheden om zich bij te scholen

Leg uit dat kansrijk niet betekent dat iemand automatisch succes heeft, maar dat de kans op passend werk groter is.

Mannen- en vrouwenberoepen

Sommige beroepen worden nog vaak gezien als typisch mannelijk of vrouwelijk.

• techniek en bouw: vaker mannen

• zorg en onderwijs: vaker vrouwen

• die verdeling heet beroepssegregatie

Benoem dat het gaat om patronen in de arbeidsmarkt, niet om beroepen die alleen door mannen of alleen door vrouwen gedaan kunnen worden.

Hoe ontstaan zulke verdelingen?

De keuze voor een beroep wordt beïnvloed door:

• verwachtingen thuis en op school

• rolmodellen in de omgeving

• beeldvorming in media

• ideeën over wat 'passend' werk is

Je kunt hier bespreken dat verwachtingen al vroeg beginnen en invloed hebben op studiekeuze en later op beroep.

Gevolgen van beroepssegregatie

Als mannen en vrouwen in verschillende sectoren werken, kan dat leiden tot:

• minder keuzevrijheid

• personeelstekorten in sommige sectoren

• ongelijke doorgroeikansen

• verschillen in inkomen tussen groepen

Verbind deze slide alvast met de latere slides over deeltijd en loonverschillen.

Verdeling kan veranderen

De indeling in mannen- en vrouwenberoepen ligt niet vast.

• meer rolmodellen veranderen verwachtingen

• opleidingen kunnen breder werven

• werkgevers kunnen stereotypen doorbreken

Gebruik eventueel actuele voorbeelden van vrouwen in techniek of mannen in de zorg om te laten zien dat patronen kunnen verschuiven.

Meer vrouwen aan het werk

In Nederland zijn in de loop van de tijd meer vrouwen betaald werk gaan doen.

Dat veranderde de arbeidsmarkt, het gezinsinkomen en de verdeling van werk thuis.

Houd het economisch: meer arbeidsparticipatie betekent meer aanbod van arbeid en vaak meer inkomen per huishouden.

Waarom steeg de arbeidsparticipatie?

Belangrijke oorzaken zijn:

• hogere opleidingsniveaus van vrouwen

• veranderende opvattingen over werk en gezin

• grotere vraag naar arbeid

• meer mogelijkheden voor kinderopvang

• economische noodzaak van twee inkomens

Maak duidelijk dat arbeidsparticipatie betekent: het deel van de bevolking dat werkt of werk zoekt.

Gevolgen voor gezinnen en economie

Meer vrouwen aan het werk betekent vaak:

• meer inkomen in huishoudens

• meer economische zelfstandigheid

• groter arbeidsaanbod

• meer belastinginkomsten en productie

Je kunt noemen dat economische zelfstandigheid belangrijk is omdat iemand dan minder afhankelijk is van het inkomen van een partner of uitkering.

Niet alleen óf, maar ook hoeveel uren

Bij arbeidsparticipatie gaat het niet alleen om meedoen op de arbeidsmarkt.

Ook het aantal gewerkte uren telt mee. Daardoor kom je uit bij het verschil tussen voltijd en deeltijd.

Deze slide vormt de brug naar het volgende subtopic.

Voltijd en deeltijd

• Voltijd: een volledige werkweek

• Deeltijd: minder uren dan een volledige werkweek

• In Nederland komt deeltijdwerk relatief veel voor

• Vooral vrouwen werken vaak in deeltijd

Je hoeft geen exact aantal uren te geven, omdat dat per sector of werkgever kan verschillen.

Waarom werken veel mensen deeltijd?

Veelgenoemde redenen zijn:

• zorg voor kinderen of familie

• combinatie van werk en privé

• studie of gezondheid

• beperkte uren in sommige sectoren

Benadruk dat deeltijd soms een vrije keuze is, maar soms ook samenhangt met beperkte mogelijkheden.

Economische gevolgen van deeltijd

Deeltijdwerk kan betekenen:

• lager maandinkomen

• minder pensioenopbouw

• minder kans op doorgroei in sommige functies

• wel meer ruimte om werk en zorg te combineren

Laat de economische afruil zien: meer tijd naast werk, maar vaak minder inkomen en opbouw op lange termijn.

Deeltijd en verdeling tussen mannen en vrouwen

Omdat vrouwen vaker in deeltijd werken:

• verdienen zij gemiddeld minder per maand

• bouwen zij vaak minder financiële zelfstandigheid op

• blijven zorgtaken thuis vaak ongelijk verdeeld

Maak onderscheid tussen maandinkomen en uurloon; dat helpt straks bij de slide over loonverschillen.

Loonverschillen

Loonverschillen gaan over verschillen in beloning tussen werknemers.

Je kunt kijken naar:

• inkomen per maand

• loon per uur

• verschillen tussen sectoren en functies

Dit onderscheid is belangrijk: iemand kan per maand minder verdienen door minder uren, terwijl het uurloon gelijk kan zijn.

Hoe ontstaan loonverschillen?

Loonverschillen kunnen samenhangen met:

• opleidingsniveau

• werkervaring

• sector en beroep

• aantal gewerkte uren

• leidinggevende functies

• ongelijke behandeling

Noem dat niet elk loonverschil automatisch oneerlijk is, maar dat sommige verschillen wel voortkomen uit ongelijke kansen of discriminatie.

Loonverschillen tussen mannen en vrouwen

Gemiddeld verdienen mannen en vrouwen niet hetzelfde.

Dat komt onder meer door:

• verschillende beroepen en sectoren

• verschil in deeltijd en voltijd

• minder vrouwen in topfuncties

Leg uit dat dit het gemiddelde verschil beschrijft. Daarachter zitten meerdere oorzaken tegelijk.

Waarom is dit economisch belangrijk?

Loonverschillen hebben gevolgen voor:

• koopkracht

• economische zelfstandigheid

• pensioen later

• kansen om vermogen op te bouwen

• ongelijkheid in de samenleving

Verbind loonverschillen aan lange termijn-effecten: wat vandaag een kleiner inkomen is, werkt later door in pensioen en financiële zekerheid.

Samenhang in de arbeidsmarkt

Kansverschillen, beroepskeuze, deeltijdwerk en loon hangen met elkaar samen.

Minder kansen → andere beroepen → vaker deeltijd → lager inkomen

Zo kunnen verschillen op de arbeidsmarkt zichzelf versterken.

Gebruik deze samenvattende keten om de centrale vraag te beantwoorden: verschillen ontstaan niet door één oorzaak, maar door meerdere economische en sociale factoren die elkaar beïnvloeden.

Begrippen

kansarm - een zwakke positie op de arbeidsmarkt met meer risico op werkloosheid of onzeker werk

kansrijk - een sterke positie op de arbeidsmarkt met meer kans op werk en doorgroei

arbeidsmarkt - de plek waar vraag naar arbeid en aanbod van arbeid samenkomen

beroepssegregatie - verdeling waarbij mannen en vrouwen vaak in verschillende beroepen werken

arbeidsparticipatie - het deel van de bevolking dat werkt of werk zoekt

voltijd - werken in een volledige werkweek

deeltijd - werken in minder uren dan een volledige werkweek

Begrippen

loonverschil - verschil in beloning tussen werknemers of groepen werknemers

uurloon - het loon dat iemand per gewerkt uur ontvangt

inkomen - het geld dat iemand verdient of ontvangt

economische zelfstandigheid - genoeg eigen inkomen hebben om in het levensonderhoud te voorzien

doorgroeikansen - mogelijkheden om promotie te maken of een betere functie te krijgen