Hoe werkt geluid?
Hoe werkt geluid?
Open bij een herkenbaar voorbeeld, zoals praten, muziek of een dichtslaande deur. Leg nog niets diep uit; de les bouwt van ontstaan naar waarnemen en meten.
Dit leer ik
Ik kan uitleggen hoe geluid ontstaat, zich voortplant en wordt waargenomen, en ik kan uitleggen waarvoor je geluid gebruikt
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk je aan bij geluid?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen, zoals trillen, muziek, oor, hard, zacht, hoog, laag of decibel.
Geluid ontstaat door trillingen
Een voorwerp maakt geluid als het trilt. We noemen dat een geluidsbron.
Denk aan een luidspreker, stemvork of gitaarsnaar.
Zonder trilling ontstaat er geen geluid.
Benadruk dat de trilling vaak te klein of te snel is om goed te zien, maar wel echt plaatsvindt.
Trillen geeft de lucht een duw
Een trillend voorwerp duwt de lucht eromheen steeds een beetje weg. Daardoor ontstaan afwisselend plekken met iets meer en iets minder druk. Die verstoring gaat verder door de lucht en dat noemen we geluid.
Gebruik eenvoudige taal: het voorwerp botst als het ware steeds tegen de luchtdeeltjes aan. Vermijd te veel detail over longitudinale golven als de klas dat nog niet kent.
Niet elk voorwerp klinkt hetzelfde
Een dunne snaar trilt anders dan een dikke snaar.
Een kleine bel klinkt anders dan een grote bel.
De manier van trillen bepaalt wat je hoort.
Koppel dit alvast aan toonhoogte en geluidsgolf, maar werk die begrippen pas later echt uit.
Waardoor ontstaat geluid?
Door trillen
Door licht
Door kleur
Door warmte
Sluit aan op slides 2-4: geluid ontstaat door trillingen. Veel leerlingen noemen een voorwerp of instrument, maar de kern is de trilling.
Maak de tekst compleet
Geluid ontstaat door een trilling van een voorwerp. Dat trillende voorwerp duwt de lucht een beetje weg. De manier van trillen bepaalt wat je hoort.
De twee begrippen trilling en trillen horen op verschillende plekken door de zin. Laat leerlingen het verschil in woordsoort zien.
Geluid heeft een stof nodig
Geluid plant zich voort via een stof.
Dat kan lucht, water of een vaste stof zijn.
Zonder stof kan geluid zich niet verplaatsen.
Hier mag je kort noemen dat geluid in een vacuüm niet kan reizen, omdat er geen deeltjes zijn om de trilling door te geven.
Voortplanting in verschillende stoffen
Belangrijk idee
Voorbeelden
De trilling wordt van deeltje naar deeltje doorgegeven. Het geluid gaat dus niet mee als een voorwerp, maar als een trilling door de stof.
Lucht - praten, muziek, verkeer
Water - geluid onder water
Vaste stof - trilling door een muur, tafel of spoor
Een veelvoorkomende misvatting is dat lucht zelf van de bron naar het oor reist. Leg uit dat vooral de trilling wordt doorgegeven.
Van bron naar oor
Trillend voorwerp → trilling in de stof → trilling bereikt het oor → je hoort geluid.
Dit is de kernketen van de les. Herhaal hier de woorden bron, trilling, stof en oor.
Hoe hoor je geluid?
Het oor vangt de trilling op.
Het trommelvlies gaat meetrillen.
Zo wordt de trilling doorgegeven in het oor.
Houd het eenvoudig en functioneel. De nadruk ligt op de weg van trilling naar gehoor, niet op alle onderdelen van het oor.
Van trilling naar gehoor
Geluid is eerst een trilling buiten het lichaam. Het oor vangt die trilling op en geeft die verder door. Daardoor merk je de trilling als een geluid dat je kunt horen.
Als gewenst kun je noemen dat de hersenen het uiteindelijk verwerken, maar dat hoeft op dit niveau niet centraal te staan.
Waarvoor gebruik je geluid
Cummunicatiemiddel
Soms is het plezier, soms is het hinderlijk
Deze slide heeft geen instructies
Maak de tekst compleet
Geluid komt van een voorwerp die geluid maakt, wij noemen dat een geluidsbronheeft een stof nodig om zich te verplaatsen. Die trilling kan door lucht, water of een vaste stof gaan. Daarna bereikt de trilling het oor.
Controleert de keten uit slides 5-9: stof nodig, voorbeelden van stoffen, en eindpunt oor.
Maakopdracht
Maak vraag 1 t/m 22 van paragraaf 9.1
Leerdoelen:
Je kunt uitleggen hoe geluid ontstaat.
Je kunt uitleggen hoe je geluid hoort
Je kunt uitleggen waarvoor je geluid gebruikt.
Deze slide heeft geen instructies
Je staat op de maan. Je vriend staat 10 meter verderop en roept jouw naam. Jij ziet zijn mond bewegen, maar je hoort helemaal niets. Hoe kan dat? En hoe zou je toch met je vriend kunnen communiceren?
Zou je elkaar op de maan wél kunnen horen als jullie allebei een helm met lucht in hebben? Leg uit waarom.
Startopdracht: Denkvraag
Deze slide heeft geen instructies
Dit leer ik
Ik kan rekenen met geluidssnelheid
Ik kan uitleggen wat echo is en waar je een echo voor gebruikt
Ik kan rekenen met echo
Deze slide heeft geen instructies
Geluidssnelheid
Deze slide heeft geen instructies
Geluidssnelheid
Deze slide heeft geen instructies
rekenen met geluidssnelheid
v = s : t of v = s/v
t = s : v of t = s/v
Tabel 20 Binas
Deze slide heeft geen instructies
Berekenen van de geluidssnelheid (= v)
Twee walvissen zwemmen 7550 m uit elkaar. Ze communiceren met elkaar. Het geluid doet er 5 seconden over van de ene naar de andere walvis. Bereken de geluidssnelheid door zeewater.
1.Gegevens:
2.Gevraagd:
3.Formule:
4Berekening:
5Antwoord met eenheid:
Deze slide heeft geen instructies
Hoe?
Opdracht
1.Gegeven:
2.Gevraagd:
3.Formule:
4.Berekenen:
5.Antwoord met eenheid:
Deze slide heeft geen instructies
Bereken de afstand van Jesse tot de bliksem.
Deze slide heeft geen instructies
Uitwerking opdracht
Gegeven:
v = 343 m/s
t = 5 s
Gevraagd:
s
Formule:
s = v x t
Berekenen:
s = 343 x 5
s = 1715
Antwoord:
s = 1715 m
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht
Maken vraag 1 t/m 16 van paragraaf 9.2
Deze slide heeft geen instructies
Startopdracht: Berekening van tijd die geluid over een afstand doet
Twee eksters zitten 200 m van elkaar af in het bos. Ze schreeuwen naar elkaar. Berekenen hoelang het geluid over deze afstand doet.
gegeven
gevraagd
formule
berekening
antwoord met eenheid
Deze slide heeft geen instructies
echo
Een hard, glad oppervlak kaatst geluid terug. Daardoor hoor je het geluid nog een keer.
De eerste keer hoor je het geluid van de geluidsbron. De tweede keer hoor je het teruggekaatste geluid.
Het teruggekaatste geluid noem je een echo.
Deze slide heeft geen instructies
Waar kan je een echo krijgen?
• in de bergen
• in een lege zaal
• in een echoput
• tussen hoge gebouwen
• in een tunnel of onder een viaduct
Deze slide heeft geen instructies
Absorberen
In een kamer met meubels, vloerbedekking en gordijnen hoor je geen echo.
Zachte materialen dempen het geluid.
De trillingen van geluid verdwijnen in de zachte materialen.
Je kunt ook zeggen: zachte materialen absorberen geluid.
Deze slide heeft geen instructies
Sonar
Schepen gebruiken ook een echo om te zoeken naar objecten, vissen, wrakken of andere schepen rondom het vaartuig.
Onder het schip hangt een apparaat dat geluid alle kanten op stuurt. Als dit ergens tegenaan komt, wordt het geluid teruggekaatst. De tijd die ertussen zit wordt gemeten.
Deze slide heeft geen instructies
Echolood
Als je met sonar de diepte van de zeebodem meet, dan maak je een echolood.
Onder het schip hangt een apparaat dat geluid naar de zeebodem stuurt.
De zeebodem kaatst het geluid terug naar het schip. Een ontvanger onder het schip vangt de echo op. Een computer meet hoelang het geluid onderweg is geweest.
Deze slide heeft geen instructies
Het echolood van een schip stuurt een geluid naar de zeebodem. De ontvanger meet de echo na 0,2 s. Bereken hoe diep de zee is op die plaats. Denk aan de 5 stappen: gegeven, gevraagd, formule, berekening en antwoord met eenheid.
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht
Maak vraag 18 t/m 29 van paragraaf 9.2
Deze slide heeft geen instructies
Startopdracht
Pak een antwoordenboek en kijk je vragen na van paragraaf 9.1 en 9.2.
Verbeter met andere kleur pen.
Zet een vraagteken bij de vragen die je niet begrijpt.
Deze slide heeft geen instructies
Dit leer ik
Ik kan de geluidssterkte meten.
Ik kan aangeven in welke zone de sterkte van het geluid zit.
Ik kan uitleggen hoe gehoorbeschadiging ontstaat
Ik kan manieren noemen om geluidsoverlast te verminderen.
Deze slide heeft geen instructies
Geluidssterkte en wat je hoort
Als een trilling groter of sterker is, klinkt het geluid harder. Als de trilling kleiner of zwakker is, klinkt het geluid zachter. Geluidssterkte zegt dus iets over hoe hard een geluid klinkt.
Maak hier het onderscheid met toonhoogte duidelijk: hard/zacht is iets anders dan hoog/laag.
Hard en zacht geluid
Hard geluid heeft een sterke trilling.
Zacht geluid heeft een zwakkere trilling.
Dit noemen we de geluidssterkte.
We meten de geluidssterkte met een decibelmeter
De eenheid van geluidssterkte is decibel (dB)
Vermijd hier het woord volume als technisch begrip; gebruik consequent geluidssterkte.
Gehoorgevoeligheid
Tabel 21 in basisbinas
Verdeling gaat van gehoordrempel tot pijngrens.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe versterk je geluid
via klankkast
via elektrisch signaal naar geluidsbox
via verdubbeling van geluidsbronnen
Deze slide heeft geen instructies
Versterken van geluid via verdubbeling van geluidsbronnen
Regel: bij verdubbeling aantal
geluidsbronnen neemt geluids-
sterkte met 3 dB toe.
1 trekker 90 dB
2 trekkers 93 dB
4 trekkers 96 dB
8 trekkers 99 dB etc.
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht
maken vraag 1 t/m 20 van paragraaf 9.3
Deze slide heeft geen instructies
Startopdracht
Tijdens de jaarwisseling laat je vuurwerk knallen. Je hebt een thunderking gekocht. Een knal van dit vuurwerk heeft een geluidssterkte van 120 dB op 8 meter afstand. Als je de thunderking hebt aangestoken, gaat er iets mis. Alle 16 ladingen knallen allemaal tegelijk. Wat is dan de geluidssterkte waar je oren aan mee te maken krijgen?
Deze slide heeft geen instructies
Gehoorbeschadiging
Basisbinas: tabel 21 en 22 en 23
Gehoorschade geneest niet, het telt op bij de schade die je al hebt.
Gehoorschade is een groeiend probleem in de maatschappij
Deze slide heeft geen instructies
Hoe geluidsoverlast verminderen?
Geluidsoverlast verminderen door:
bij de bron
bij de ontvanger
tussen bron en ontvanger (absorberen en terugkaatsen)
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht
Maken opdracht 21 t/m 38 van paragraaf 9.3
Deze slide heeft geen instructies
Startopdracht
Pak een antwoordenboek en kijk met een andere kleur pen je vragen van paragraaf 9.3 na. Verbeter je foute antwoorden. Daar leer je van.
Deze slide heeft geen instructies
Kennen en Kunnen paragraaf 9.4
Je kunt aangeven wat de hoogte van een toon bepaalt
Je kunt aangeven welke tonen de mens kan horen
Je kunt uitleggen hoe hard een toon moet klinken om deze te kunnen horen.
Deze slide heeft geen instructies
Hoge en lage tonen
Een hoge toon komt door snel trillen.
Een lage toon komt door langzaam trillen.
Dit noem je de toonhoogte.
De eenheid van toonhoogte is Hertz (Hz)
Gebruik eventueel een simpel voorbeeld: een kleine fluit geeft vaak hogere tonen dan een grote trom.
Toonhoogte is niet geluidssterkte
Toonhoogte gaat over hoog of laag.
Geluidssterkte gaat over hard of zacht.
Een toon kan hoog én zacht zijn, of laag én hard.
Dit onderscheid is belangrijk omdat leerlingen deze twee eigenschappen vaak door elkaar halen.
Wat zegt geluidssterkte?
Hoe hoog
Hoe snel
Hoe hard
Hoe lang
Sluit aan op slides 10-11. Laat zo nodig het verschil met toonhoogte nog eens benoemen.
Welke toon hoort bij snel trillen?
Lage toon
Zachte toon
Harde toon
Hoge toon
Gebaseerd op slides 12-13. De afleiders hard en zacht testen of leerlingen toonhoogte en geluidssterkte verwarren.
Toonhoogte bij snaarinstrument
dikte van de snaar
spankracht van de snaar
lengte van de snaar
Deze slide heeft geen instructies
Toonhoogte bij blaasinstrument
lengte van de luchtkolom
Deze slide heeft geen instructies
Toonhoogte bij slaginstrument
dikte en lengte
spankracht
Deze slide heeft geen instructies
Welke tonen horen?
Gehoorbereik Mens: 20 t/m 20.000 Hertz
20 Hz is onderste gehoordrempel
20.000 Hz is de bovenste gehoordrempel
Boven de 20.000 Hz noemen we Ultrasoon geluid
Menselijke stem is van 18 t/m 5000 Hz
Dieren hebben ander gehoorbereik, zie tabel.
Deze slide heeft geen instructies
Gehoordrempel
De gehoordrempel geeft aan hoe hard het geluid moet zijn voordat je het kan horen.
De mens hoort het best de tonen van 4000 Hz.
De pijngrens is ook niet voor alle tonen gelijk.
De pijngrens logt het laagst bij tonen tussen 2000 en 5000 Hz
Deze slide heeft geen instructies
Invloed van leeftijd op gehoorgrens
Bij het ouder worden hoor je de hoge tonen niet meer zo goed.
Zie tabel 22 basisbinas
De bovenste gehoorgrens wordt lager. Je krijgt een steeds kleiner gehoorbereik.
Hoe goed je hoort kun je testen met een toongenerator. Dit apparaat kan allerlei tonen laten horen hard, zacht, hoog en laag.
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht
Maken vraag 1 t/m 22 paragraaf 9.4
Deze slide heeft geen instructies
Startopdracht
Je bepaalt met een echolood de diepte van een vaargeul. Na 0,030 s vangt een microfoon de echo van het uitgezonden geluid op. De gemiddelde snelheid van geluid in het water is op die plaats 1500 m/s. Hoe diep is de vaargeul?
Maken vraag 23 t/m 32
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht
Maak alles af van paragraaf 9.4
Kijk na de vragen van hoofdstuk 9
Deze slide heeft geen instructies
Kennen en kunnen paragraaf 9.5
Je kunt aangeven hoe je een beeld van een geluid maakt.
Je kunt aan het beeld van een toon zien of de toon hard, zacht, laag of hoog is.
Deze slide heeft geen instructies
Tonen op een scherm
Trillingen hebben toppen en dalen.
Trillingstijd is de tijd van 1 top en 1 dal. Dit zegt iets over de toonhoogte.
De amplitude of uitwijking zegt iets over de geluidssterkte.
Elk hokje horizontaal geeft bepaalde tijd aan, b.v. 1 ms
Deze slide heeft geen instructies
Hoe maak je een beeld van geluid?
Geluidsbron (b.v. toongenerator) maakt trilling.
Trilling wordt opgevangen door microfoon
Microfoon geeft elektrisch signaal door aan oscilloscoop of computer.
Deze maken de trilling zichtbaar in een scherm.
Deze slide heeft geen instructies
Toonhoogte en geluidssterkte
Hoeveelheid trillingen zegt iets over de frequentie dus de toonhoogte
De uitwijking van de trilling zegt iets over de geluidssterkte, dus hoe hard het geluid klinkt.
Deze slide heeft geen instructies
Welke toon is het hoogst?
links boven
rechts boven
links onder
rechts onder
Deze slide heeft geen instructies
Welke toon is het hardst?
links boven
rechts boven
links onder
rechts onder
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht
Nakijken vragen paragraaf 9.4
Maken vragen 1 t/m 17 van paragraaf 9.5
Deze slide heeft geen instructies
Startopdracht
Twee eksters communiceren met elkaar.
Ze zitten 0,5 km uit elkaar.
Hoe lang doet het geluid erover van de ene ekster naar de andere ekster.
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht
Klassikaal nakijken oefentoets
Zelfstandig nakijken vragen paragraaf 9.5
Deze slide heeft geen instructies
Rekenen bij digitale toetsen
Later in het jaar behandelen
Deze slide heeft geen instructies