2526 H4 Gedrag

Gedrag

Havo 4 - Biologie

1 / 52
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 3,4

In deze les zitten 52 slides, met interactieve quiz en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Gedrag

Havo 4 - Biologie

Leerdoelen

  • Beschrijven wat een prikkel is en een prikkeldrempel

  • Beschrijven wat gedrag is

  • Beschrijven wat ethologie is

  • Gebruiken van een ethogram en protocol


Gedrag beschrijven

  • Ethologie

  • Prikkel  respons

  • Handelingen


Wat is gedrag???

Wat is gedrag?

Sleepvraag

Wel gedrag

Geen gedrag

Darmbewegingen van de mens

Dichtklappen bladeren Kruidje-roer-me-niet

Uitscheiden van geurstoffen van hond

Kleurverandering van kameleon

Kleurverandering van herfstblad

Ethologie

Oftewel: de studie (logos) van gedrag (ethos)


Gaat over de waarneembare handelingen van dieren

  • Geen planten

    • Geen handelingen die niet waarneembaar zijn (niet te zien, ruiken, horen, etc…)


Gedrag

Is het bestuderen van:

  • Reacties van een dier (of mens)

  • Op een prikkel uit de omgeving

  • Die tot stand komen door de werking van spieren of klieren

Gedragselementen

Elk gedrag is te verdelen in specifieke gedragselementen: handelingen


bijvoorbeeld

  • Een hond ruikt een kat

  • Hij kijkt rond en ziet de kat

  • Hij blaft

  • Hij rent achter de kat aan

Ethologie

In de biologie proberen we gedrag dan ook zo objectief mogelijk te beschrijven


Hierbij maken we gebruik van een ethogram en een bijhorend protocol


Hierin worden observaties (zonder interpretatie!) beschreven in de volgorde waarin ze plaatsvinden

Ethogram

Lijst beschrijvingen van al het geobserveerde gedrag, met afkortingen

Protocol

Hierin zet je de handelingen uit het ethogram, maar in de volgorde waarin ze gebeuren én hoe lang ze duren

Prikkels

Prikkels (inwendig of uitwendig) komen binnen via zintuigen


Prikkels en gedrag

Door externe en interne prikkels komt gedrag tot stand.
Dit kan ook periodiek zijn, zoals de dagen die langer worden.

Aan de slag

Met het PO


Opdracht 2C is huiswerk

Beinvloeden van gedrag

Doelen:

  • Toelichten dat gedrag deels erfelijk is bepaald

  • Omschrijven van leerprocessen en hun functies

6.4 Beinvloeden van gedrag

  • Erfelijk / aangeleerd

  • Motivatie

  • Sleutelprikkels

  • Supranormale prikkels

Factoren bij gedrag

De handelingen die je uitvoert zijn afhankelijk van een aantal dingen: (welke?)

Erfelijkheid (gedrag is soms aangeboren)


Ervaring (gedrag kan aangeleerd zijn)


Anatomie (andere onderdelen, ander gedrag)


Fysiologie (andere behoeften, ander gedrag)



Sleutelprikkels

Meestal moet een prikkel dus sterk genoeg zijn om tot een bepaald gedrag te leiden


Maar sommige uitwendige prikkels leiden altijd tot een specifiek gedrag: sleutelprikkels



Sleutelprikkels

Stekelbaarsjes vallen elk model met een rode onderzijde aan, maar niet het levensechte model zonder rode buik…

Mannelijk Stekelbaarsje

Pikgedrag bij jonge meeuwen

Supranormale prikkels

Zijn prikkels waarop nog sterker gereageerd wordt dan de natuurlijke sleutelprikkel



Leerprocessen

  • Leerprocessen

    • Gewenning

    • Proefondervindelijk (trial and error)

    • Inprenting

    • Imitatie

    • Conditionering

    • Inzicht

Leerprocessen

Gedrag is dus gedeeltelijk aangeboren, maar dat wil niet zeggen dat je het niet aan kan passen


Door te leren van je ervaringen kan je op andere (betere) manieren reageren op signalen

Gewenning

Veel blootstelling aan een prikkel zonder gevolgen?  minder impulsen


Gewenning is het afleren van gedrag als het niks oplevert / geen gevolgen heeft

Trial & Error

Gewenning gebeurt meestal door trial and error (proefondervindelijk leren) in een natuurlijke situatie


Je probeert iets positieve uitkomst gedrag versterkt

Negatieve uitkomst andere aanpak

Inprenting en Imitatie

Inprenting is leren tijdens een specifieke gevoelige periode

bijv. herkennen van de moeder of geluiden van soortgenoten



Soortgelijk gedrag is imitatie, het nadoen van oudere dieren, om zo ervaring op te doen (bijv. vogelzang)


Slide titel

Slide tekst

Conditionering

Leren door middel van een beloning of straf

In een niet natuurlijke situatie

Inzicht

Onbekende problemen oplossen door ervaring


Dus informatie die je geleerd hebt, gebruiken om een nieuwe situatie aan te pakken

Overstekende kraai wacht op zijn eten

Lesson title

Learning objective

Hypothese

  • Wat jij verwacht dat het antwoord is op de onderzoeksvraag

    • Altijd vanuit bekende informatie! (dus niet zomaar uit je duim zuigen...)


  • Ook weer aantal voorwaarden:

    • Aansluiten bij de onderzoeksvraag

    • Stelling (dus geen “ik denk dat…” etc.)

    • Geen uitleg

    • Meetbaar (geen: goed / beter / slechter / …)

B6.5: Sociaal gedrag

  • Doelen:

  • Je weet wat sociaal gedrag is en kan uitleggen hoe dit de overlevingskansen van een organisme kan beïnvloeden.

  • Je kunt uitleggen hoe sociaal gedrag evolueert.

Sociaal gedrag

Bij sociaal gedrag noemen we de prikkel een signaal

Slide titel

Slide tekst

Communicatie

Bestaat uit bewust gedrag (signalen) dat wordt gebruikt om anderen iets te laten weten


Bijvoorbeeld dat ze in een ander geïnteresseerd zijn (balts) of dat ze moeten wegwezen (dreigen)

Voortplantingsgedrag

Is een hele specifieke keten van gedrag (balts) dat moet leiden tot paring


De balts is altijd soortspecifiek en heeft een vaste volgorde van gedrag uit andere ketens.

Dit noemen we ritueel gedrag


Begint met aftasten en leid tot paren

Territoriumgedrag

Maar om te kunnen paren is wel voedsel en ruimte nodig


Hiervoor bakenen veel dieren (meestal mannetjes) een territorium af waar ze nakomelingen kunnen onderhouden


Insecten

Insecten kunnen staten vormen met een vaste taakverdeling (koningin, werkers, soldaten, etc…)


De functie bepaald het gedrag en al het gedrag staat in dienst van die functie

To do B5

Opdracht 57 t/m 63 

Inleiding

  • Wat moet er allemaal in een inleiding staan?

  • Achtergrond informatie dier

  • Gedrag dier in het wild

  • Informatie over gedrag en leerprocessen


Per alinea noteer je je gebruikte bronnen (minimaal 2 per alinea)



6.6 Gedrag bij mensen

Doelen:

  • Uitleggen wat de overeenkomsten en verschillen zijn in gedrag tussen mens en dier

Overeenkomsten mens en dier

  • Reageren op interne en externe prikkels

  • Zijn gevoelig voor sleutelprikkels en supranormale prikkels

  • Gedrag is deels aangeboren en deels aangeleerd

Slide titel

Slide tekst

Verschillen mens en dier

  • Mens meer bewustzijn, reacties zijn minder voorspelbaar

  • Aangeleerd gedrag speelt veel grotere rol bij de mens

Resultaten verwerken & conclusie en discussie

Doelen:

  • Je maakt je ethogram en protocol bij je onderzoek.

  • JJe weet wat er in een conclusie moet.

  • Je weet wat er in een discussie moet. 

Korte herhaling: weet je het nog?

  • Wat was ook alweer een protocol en een ethogram?

Conclusie

  • Vergelijking van hypothese met de resultaten

    • Hypothese klopt? Tijd voor nieuwe onderzoeksvraag!

    • Hypothese klopt niet? Nieuwe hypothese bedenken en testen


  • Simpel format:

    • De hypothese, [Hypothese], is correct / niet correct.

    • + een korte beschrijving van resultaten die dit aangeven

    • Hypothese klopt niet?  nieuwe hypothese geven



Discussie

  • Alleen in verslag (maar altijd nodig als je onderzoek doet)


  • Reflecteren op de opzet en uitvoering van het onderzoek

    • Dus niet echt op de resultaten zelf, maar hoe je deze hebt gekregen

    • Was het onderzoek betrouwbaar? (meer = beter)

    • Zijn er aanpassingen nodig? (specifieker = beter)

    • Hoe passen de resultaten bij de literatuur?



Week 6. Afronden verslag