Paragraaf 5.3 Scheiding van machten
Paragraaf 5.3 Scheiding van machten
Hoofdstuk 5: Rechtstaat
Onderdelen in deze les
Paragraaf 5.3 Scheiding van machten
Hoofdstuk 5: Rechtstaat
Leerdoelen
• Je kunt uitleggen wat de trias politica is en welk doel deze
heeft.
• Je kunt de verschillende machten benoemen en toelichten.
• Je kunt uitleggen wat het legaliteitsbeginsel is en welk doel
het heeft.
In deze paragraaf:
• Trias politica
• Wetgevende macht
• Uitvoerende macht
• Rechterlijke macht
• Trias politica in autoritaire staten
• Legaliteitsbeginsel
Trias Politica
Om te voorkomen dat de overheid haar macht onbeperkt kan
gebruiken, is de macht in drie onderdelen opgedeeld:
• wetten aannemen
• wetten uitvoeren
• beoordelen of iedereen zich aan de wet houdt
We noemen dat de trias politica, de scheiding van de politieke
macht over de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht.
Wetgevende macht
De wetgevende macht neemt de wetten aan waaraan burgers en
de overheid zich moeten houden.
De wetgevende macht is het parlement.
Het parlement en de ministers mogen
beide wetsvoorstellen doen, maar het
parlement neemt zo’n wetsvoorstel aan
of wijst het af.
Uitvoerende macht
De uitvoerende macht zorgt ervoor dat eenmaal aangenomen
wetten worden uitgevoerd.
In ons land is dat de regering. Ministers
zijn verantwoordelijk voor de uitvoering.
Zij vertellen aan ambtenaren wat ze
moeten doen.
Rechtelijke macht
De rechterlijke macht beoordeelt of de overheid en burgers zich
aan de wet houden.
Een belangrijk kenmerk van de rechterlijke
macht is dat rechters onafhankelijk en
onpartijdig zijn. Ministers kunnen rechters
niet ontslaan.
Rechters beoordelen alleen of de wet is overtreden.
Welke macht wordt gedeeld door het parlement én de regering?
Autoritaire Staten
In autoritaire staten bestaat de trias politica niet of zijn de machten
niet helemaal gescheiden.
Bijvoorbeeld: rechters worden alleen benoemd als ze
beloven de regering te steunen.
En meestal heeft de partij van de machthebbers een grote
meerderheid in het parlement. Wetten die de regering indient,
worden meestal zonder veel discussie aangenomen.
Legaliteitsbeginsel
Bij de trias politica hoort het legaliteitsbeginsel: iedere handeling
van de overheid moet gebaseerd zijn op een wet.
De uitvoerende macht mag pas iets doen als het in een wet staat
die door de wetgevende macht is goedgekeurd.
En de rechterlijke macht kan iemand pas veroordelen als in een wet
staat dat iets niet mag.
Leerdoelen
• Je kunt uitleggen wat de trias politica is en welk doel deze
heeft.
• Je kunt de verschillende machten benoemen en toelichten.
• Je kunt uitleggen wat het legaliteitsbeginsel is en welk doel
het heeft.
