Les geschiedenis HV3 paragraaf 6.5 Holocaust HSH

• newEditor

Paragraaf 6.5: Holocaust

Geschiedenis havo/vwo 3

Startklaar in 3 minuten H3A

Op tafel:

• Map/schrift;

• Pen;

• Leerboek voor geschiedenis.

Jas uit, tas van tafel, mobiel in Zakkie in de tas.

Kassem

Startklaar in 3 minuten H3B

Op tafel:

• Map/schrift;

• Pen;

• Leerboek voor geschiedenis.

Jas uit, tas van tafel, mobiel in Zakkie in de tas.

Startklaar in 3 minuten V3A

Op tafel:

• Map/schrift;

• Pen;

• Leerboek voor geschiedenis.

Jas uit, tas van tafel, mobiel in Zakkie in de tas.

Planning + lesdoel

• Terugblikvragen: 6 in 3, accommodatie/collaboratie/verzet, kenmerken Hitler.

• Startcasus: Joodse leeftijdsgenoot.

• Uitleg: genocide en fasen Holocaust.

• Checkvraag: …

• Aan de slag: werken aan PO-portfolio-opdracht: cirkels van verantwoordelijkheid.

Lesdoelen:

1. Je kunt uitleggen wat de begrippen ‘genocide’ en ‘Holocaust’ betekenen. (R)

2. Je kunt de vier fasen in de Nederlandse Jodenvervolging uitleggen en herkennen: uitsluiten en registreren, stigmatiseren, concentreren en deporteren. (T2)

3. Je kunt het verschil uitleggen tussen doorvoerkampen en vernietigingskampen. (T1)

Terugblikopdracht: 6 in 3 (3 min.)

Beantwoord in stilte zoveel mogelijk van deze vragen in je schrift, voor jezelf, geen overleg. Je weet altijd meer dan je denkt (!)

Checkvraag: accommodatie, collaboratie of verzet? (3 min.)

A. Joodse mensen laten onderduiken in je huis.

B. Doorgaan met je politiewerk als Nederlandse politieagent.

C. Bij de NSB gaan.

D. Anti-Duitse propaganda verspreiden.

E. Verraden waar Joodse mensen of Nederlandse onderduikers zitten.

F. Je radio inleveren bij de Duitsers (want radio’s waren verboden).

G. Een relatie aangaan met een Duitser, zodat je aan voedsel kan komen voor je gezin.

Bedenk zelf een voorbeeld van accommodatie, collaboratie en verzet.

Checkvraag: welke kenmerken van het nationaal-socialisme?

• Welke kenmerken nationaalsocialisme?

• Welk doel?

• Waarom in het openbaar?

Bron: een foto, gemaakt in de Duitse stad Schmölln in december 1940.

Tekst op het bord: Ik ben uit de Volksgemeinschaft verstoten.

Toelichting: Het haar van deze Duitse vrouwen wordt afgeschoren omdat de Poolse krijgsgevangen of Joden hebben geholpen.

Checkvraag: welke doelstelling van Duitse bezetter?

Doelstellingen nazi’s voor Nederland:

1. Nederland nazificeren (= overtuigingen van ideeën van de nazi’s), en

2. Nederland inschakelen bij de oorlogvoering (bijv. arbeidskrachten en voedsel leveren).

Opdracht: casus Aron Huisman (5 min.)

Aron Huisman:

• 13 jaar.

• Zat op het Joods Lyceum in Den Haag.

• Overleden in Auschwitz (Polen).

• 2 ouders en 6 broers en zussen ook vermoord.

Joodse leerlingen op het Johan de Witt

Jodenvervolging: genocide op de Joden (Holocaust)

Joden worden systematisch uitgesloten van het openbare leven, daarna geconcentreerd in wijken: laatste stap is de Endlösung (vanaf 1942), oftewel de verwijdering van de Joden uit de Duitse Volksgemeinschaft.

• Gaf: genocide op de Joden in vernietigingskampen (genocide = volkerenmoord)

• In totaal: 6 miljoen Joden vermoord, en daarnaast ook bijv. gehandicapten, homo’s en Roma en Sinti.

Genocide = de moord op een heel volk of een bevolkingsgroep (massamoord, volkerenmoord).

Holocaust = de (systematische) moord op zes miljoen Joden in Europa door de nazi’s tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Duitse woord: Endlösung (eindoplossing): deportatie van joden naar concentratiekampen en daar systematische moord.

Waarom de Joden?

Waarom worden juist de Joodse mensen systematisch uitgemoord?

Startpunt: het antisemitisme van de nazi’s: grote haat tegenover Joden (overal schuld van, bijv. Vrede van Versailles, economische crisis 1929, dolkstootlegende).

- Joden gevaar voor ‘gezonde, Duitse, Arische Volksgemeinschaft’.

Antisemitische propaganda

Vier fasen van Jodenvervolging

Fase 1: uitsluiting en registratie (vanaf start oorlog)

Joodse mensen uitsluiten (discriminatie) uit het dagelijks leven (‘J’ van Jood in persoonsbewijs)

- Discriminatie = onderscheid maken tussen mensen (racisme).

- Ook Joodse mensen registreren, bijvoorbeeld via de Ariërverklaring (Joodse ambtenaren ontslaan) of ‘J’ van Jood in persoonsbewijs.

Fase 2: stigmatiseren

Stigmatiseren = benadrukken van de negatieve en gevaarlijke kanten van de Joden (vooroordelen), zoals dat de Joden de economische wereldmacht zijn en vies zijn (een bedreiging).

Fase 3: concentreren en isoleren

Concentreren en isoleren = Joodse mensen samenbrengen op één plek/gebied, zoals in een wijk  van daaruit gemakkelijk te arresteren en te deporteren (wegvoeren) naar kampen.

Vaak opsluiting in een getto = afgesloten

wijk of gebied waarin een bepaalde groep

mensen gedwongen verblijft.

Fase 4: deportatie en moord (genocide)

Deporteren = vervoeren van Joden naar kampen om te werken of kampen waar je werd vermoord (vergast).

Start Holocaust in Duitsland vanaf begin 1942, in Nederland start Jodenvervolging (Holocaust) vanaf juli 1942.

Auschwitz (Duits vernietigingskamp in Polen)

Checkvraag: chronologie (3 min.)

Zet de volgende gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde:

A. Stalin en Hitler sluiten een niet-aanvalsverdrag en verdelen Polen.

B. Hitler komt aan de macht na de Rijksdagbrand en Machtigingswet.

C. De Vrede van Versailles wordt gesloten.

D. Hitler valt o.a. Nederland, België, Frankrijk, etc. aan.

E. Start deportaties van Nederlandse Joden van Westerbork naar Auschwitz.

F. Atoombommen van de VS op Hiroshima en Nagasaki.

G. Joodse Nederlanders moeten verplicht een Jodenster gaan dragen.

Einsatzgruppen en de eindoplossing

Het doodschieten van de slachtoffers in Oost-Europa door de Einsatzgruppen bleek lastig uit te voeren:

• kostte teveel geld.

• kostte te veel tijd.

• veroorzaakte psychische spanningen.

Dus: op zoek naar de Endlösung (eindoplossing).

Beslissing genocide: Wansseeconferentie (januari 1942)

Doodschieten slachtoffers kost tijd en psychisch zwaar

Oplossing: formele besluit tot genocide: systematische volkenmoord

Kaart concentratiekampen: doorvoer, werk- en vernietigingskampen

Concentratiekamp = plek om gevangenen te verzamelen en op te sluiten.

- Doorvoerkamp = concentratiekamp waar gevangenen tijdelijk worden vastgezet om ze uiteindelijk naar andere kampen te verplaatsen.

 Voorbeeld in Nederland: kamp Westerbork.

- Vernietingingskamp = concentratiekamp waarin het vermoorden van zoveel mogelijk mensen het belangrijkste doel is.

 Voorbeelden: Auschwitz en Sobibor.

Vergassing in de vernietigingskampen

Miljoenen Joden, maar ook gehandicapten, homoseksuelen en Roma/Sinti vermoord in vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor via vergassing (gas Zyklon B) = systematisch.

Lessen voor het heden uit de Holocaust

Woorden, uitsluiting en vooroordelen doen ertoe…: leerlessen voor nu?

Checkvraag: welke fase van de Jodenvervolging?

Terugblikvraag: Joodse wijk in Amsterdam

1. Welke doelstelling van de Duitse bezetter staat centraal in deze foto en op welke manier wilde de Duitse bezetter dit bereiken? Verwijs in je antwoord naar de foto.

2. In welke fase van de Duitse Jodenvervolging in Nederland zou deze foto genomen zijn?

Twee doelen = nazificeren en Nederland inschakelen bij de oorlogvoering.

Checkvraag: bronnen Jodenvervolging

Deze bronnen zijn voorbeelden van manieren waarop Joden in Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog behandeld werden. Dit wordt ook wel de rassenpolitiek van de nazi’s genoemd.

1. Leg eerst zonder bron uit wat het doel van de rassenpolitiek van de nazi’s was.

2. Leg met behulp van bron 14, 15 en 16 uit dat het doel van de rassenpolitiek niet veranderde, maar dat de middelen waarmee dit doel bereikt moest worden wel veranderden.

Verhaal van Michel Velleman: Ben Ali Libi

Boodschap?

https://schooltv.nl/video/wat-is-er-gebeurd-met-anne-frank-gearresteerd-en-weggevoerd/playlist/394/#q=holocaust

Aan de slag…: opdracht PO-portfolio

Inleveren, geschreven op papier = week na de voorjaarsvakantie. Voor cijfer voor PO (rapportcijfer). ChatGPT is verboden en heeft ook geen zin, het gaat om jouw gedachten en argumenten.

Twee onderdelen:

1. Cirkels van verantwoordelijkheid

2. Tijdbalk maken over WO II.

Volzinnen, hoe completer en beter je argumenten/tijdbalk, hoe hoger cijfer.

Vraag: wie is de dader van de Holocaust? Wie heeft de meeste verantwoordelijkheid?

• Daderschap.

• Collectieve verantwoordelijkheid.

• Individuele verantwoordelijkheid

Gevolgen naziregime voor Duitse Joden

Nadat de nazi’s (aanhangers Hitler) aan de macht waren gekomen, werd het leven van de Joden steeds zwaarder, moesten zij steeds meer apart leven van ‘gewone’ Duitsers (isoleren) en werden zij vervolgd (gestraft), bijvoorbeeld door:

1933: Verbranding boeken van Joden (censuur);

1935: Neurenberger Wetten (anti-Joodse rassenwetten): bijv. (Arische) Duitsers mochten niet meer trouwen met Joden.

• Jood zijn op basis van je voorouders: Joods bloed.

1938: Kristallnacht: actie van de nazi’s: in heel Duitsland Joden en hun bezittingen aangevallen.