§1.1 Kun jij kopen wat je wilt?

1

Hoe welvarend ben jij?

1.1

Kun jij kopen wat je wilt?

Waarom kun je niet alles kopen wat je wilt?

Pincode vmbo-gt 3, blz. 10 - 13

1 / 19
volgende
Slide 1: Slide
newEditorEconomieMiddelbare schoolvmbo g, tLeerjaar 3

In deze les zitten 19 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Les bij Pincode vmbo-gt 3 (editie 7.1), hoofdstuk 1 Hoe welvarend ben jij?, paragraaf 1.1. Leerlingen leren het verschil tussen primaire en secundaire behoeften, wat het bij economie betekent als iets schaars is, wat welvaart is en hoe je welvaart kan toenemen, en hoe je met een percentage een getal uitrekent. Met de video Welvaart en schaarste, de afbeeldingen uit het boek, een sleepopdracht, rekenvragen en een samenvatting om in te vullen. Ongeveer 45 minuten.

Onderdelen in deze les

1

Hoe welvarend ben jij?

1.1

Kun jij kopen wat je wilt?

Waarom kun je niet alles kopen wat je wilt?

Pincode vmbo-gt 3, blz. 10 - 13

Opening: De jongen op de foto heeft geld in zijn handen. Vraag: wat zou jij kopen met 100 euro? En kun je daarmee alles kopen wat je wilt? Laat twee of drie leerlingen kort antwoorden en ga dan door. ± 1 min. Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 6 - 7

1.1

Kun jij kopen wat je wilt?

Je leert in deze paragraaf:

1

wat het verschil is tussen primaire behoeften en secundaire behoeften

2

wat het bij economie betekent als iets schaars is

3

wat welvaart is en hoe je welvaart kan toenemen

4

hoe je met een percentage een getal kunt uitrekenen

Boek blz. 10

Leerdoelen: Dit zijn de vier leerdoelen uit het kader Je leert in deze paragraaf in het boek (blz. 10). Lees ze voor. De les volgt de vier kopjes van de leertekst en sluit af met een terugblik op deze doelen. ± 1 min.

1

Eten en drinken

2

Kleding of schoenen

3

Games, apps of muziek

4

Uitgaan of iets leuks doen

5

Ik heb niets uitgegeven

1.1

A C T I V E R E N

Waar gaf jij de afgelopen week het meeste geld aan uit?

Activeren: Laat iedereen stemmen en bekijk samen de uitslag. Vraag door: had je dat echt nodig, of was het vooral leuk? Zo kom je vanzelf bij het verschil tussen wat je nodig hebt en wat je graag wilt, het eerste onderwerp van de les. ± 3 min.

1.1

V I D E O

Welvaart en schaarste

Video bij Pincode 1.1 (2:51)

Video: De video Welvaart en schaarste (2:51) legt in het kort de hele paragraaf uit: behoeften, primaire en secundaire behoeften, middelen, schaarste en prioriteiten stellen. Geef vooraf een kijkopdracht: let op welke twee middelen de video noemt. Na de video volgt daar een vraag over.

Uitleg: Na ongeveer 2:35 komt een samenvatting in beeld met drie begrippen. Je kunt de video daar even stilzetten. ± 5 min. Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, video bij paragraaf 1.1

1.1

V R A A G 1

Welke twee middelen noemt de video?

A

Brood en kleding

B

Tijd en geld

C

Werk en vakantie

D

Winkels en reclame

Antwoord: B. Tijd en geld zijn voorbeelden van middelen: je hebt ze nodig om in je behoeften te voorzien. Brood en kleding zijn juist behoeften, dus wie A kiest haalt behoeften en middelen door elkaar. Doorvragen: welk middel zet jij in als je naar de bioscoop gaat? (geld en tijd). ± 2 min.

1.1

Kun jij kopen wat je wilt?

Heb je dat echt nodig?

Primaire behoeften

Dit zijn de noodzakelijke levensbehoeften, zoals voeding, kleding en woonruimte. Je noemt ze ook wel basisbehoeften.

Secundaire behoeften

Dit is alles wat je leven beter of prettiger maakt. Je noemt ze ook wel overige behoeften.

Boek blz. 10, "Heb je dat echt nodig?"

Uitleg: Een behoefte is alles wat je nodig hebt of graag wilt hebben. Boodschappen in de supermarkt zijn een primaire behoefte: zonder eten kun je niet leven. Een pizza buiten de deur is een secundaire behoefte: het maakt je leven prettiger, maar je kunt zonder.

Doorvragen: Eten is een basisbehoefte. Wanneer is eten toch een secundaire behoefte? (uit eten gaan, snoep, een dure lunch). Niet iedereen heeft dezelfde behoeften. Volgens het boek komt dat onder andere door budget, leeftijd, gender, reclame en mensen in je omgeving. Daar gaat vraag 3 over. ± 3 min. Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 10 Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 10

Sleep elke behoefte naar de goede soort.

1.1

V R A A G 2

Primaire behoeften

Secundaire behoeften

brood

vakantie

uit eten

huis

trui

vaatwasser

fruitdrank

schoenen

Antwoord: Primaire behoeften: brood, huis, trui, schoenen (voeding, woonruimte en kleding). Secundaire behoeften: vakantie, uit eten, vaatwasser, fruitdrank. Deze woorden komen uit opdracht 2 in het boek.

Hulp: Vraag bij elk woord: kun je zonder leven? Zo nee, dan is het een primaire behoefte. Discussie over de fruitdrank of de vaatwasser is goed: water drinken en afwassen met de hand kan ook. ± 3 min. Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 10 Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 10

1.1

V R A A G 3

Op televisie zie je de nieuwste game. Nu wil jij die game ook graag hebben. Wat veroorzaakt deze behoefte?

A

Je budget

B

Je leeftijd

C

Reclame

D

Je gender

Antwoord: C, reclame. Dit voorbeeld komt uit opdracht 3 in het boek. Budget, leeftijd, gender, reclame en mensen in je omgeving zijn allemaal oorzaken van verschillen in behoeften. Verdieping: het boek noemt ook een klasgenoot met een zusje dat graag met poppen speelt. Vraag snelle leerlingen welke twee oorzaken daar kunnen spelen (leeftijd of gender). ± 2 min.

1.1

Kun jij kopen wat je wilt?

Het is er niet vanzelf

Vrije goederen

Schaars

Vrije goederen kun je zomaar gebruiken, zoals frisse lucht, zonlicht en regenwater.

Alle andere goederen zijn schaars: ze zijn niet onbeperkt beschikbaar. Er zijn middelen nodig om ze te maken. Daarom betaal je er een prijs voor.

Boeren telen graan

Graan wordt gemalen

Bakkers bakken brood

Jij betaalt een prijs

Schaars is niet hetzelfde als zeldzaam: er is genoeg brood.

Boek blz. 11, "Het is er niet vanzelf"

Uitleg: Bij economie betekent schaars iets anders dan in het dagelijks leven. Brood is niet zeldzaam, want er is genoeg van. Brood is wel schaars, want het is er niet vanzelf: boeren gebruiken tijd en land om graan te telen, gemalen maken er meel van en bakkers bakken het brood. Voor het inzetten van die middelen betaal je een prijs. Als goederen schaarser worden, gaat de prijs omhoog.

Doorvragen: Bedenk een situatie waarin brood ook zeldzaam is. (bijvoorbeeld bij een misoogst, een staking of in oorlogstijd; opdracht 5b in het boek). ± 3 min.

1.1

V R A A G 4

Welk van deze goederen is een vrij goed?

A

Kraanwater

B

Brood

C

Stroom

D

Zonlicht

Antwoord: D, zonlicht. Zonlicht kun je zomaar gebruiken, er zijn geen middelen voor nodig. Kraanwater is een goede afleider: regenwater is een vrij goed, maar voor kraanwater zijn leidingen, zuivering en arbeid nodig. Daarom betaal je er een prijs voor. Verdieping: noem twee vrije goederen die je gebruikt voor duurzame energie (zonlicht en wind, opdracht 6 in het boek). ± 2 min.

1.1

Kun jij kopen wat je wilt?

In meer behoeften voorzien

Welvaart is de mate waarin je in je behoeften kunt voorzien. Hoe neemt je welvaart toe als je inkomen stijgt?

1

Je inkomen stijgt

Je krijgt bijvoorbeeld loonsverhoging.

2

Je kunt meer kopen

Je hebt meer geld te besteden.

3

Je welvaart neemt toe

Je kunt in meer behoeften voorzien.

Je welvaart kan ook toenemen door prioriteiten te stellen en door zelfvoorziening.

Boek blz. 11, "In meer behoeften voorzien"

Uitleg: Welvaart is de mate waarin je in je behoeften kunt voorzien. Het boek legt het zo uit: je welvaart neemt toe als je inkomen stijgt, want dan kun je meer kopen en in meer behoeften voorzien. Loop de drie blokken van links naar rechts door.

Doorvragen: Wat gebeurt er met je welvaart als je je baan kwijtraakt? (je inkomen daalt, dus je kunt minder kopen; opdracht 9 in het boek). ± 2 min.

1.1

Kun jij kopen wat je wilt?

In meer behoeften voorzien

Prioriteiten stellen

Zelfvoorziening


Bijna alle goederen zijn schaars. Daarom moet je prioriteiten stellen: je bepaalt welke behoeften jij het belangrijkst vindt. Met de juiste keuzes voorzie je beter in je behoeften.

Bij zelfvoorziening maak je zelf iets, zoals een taart bakken of je fietsband plakken. Zo voorzie je in een behoefte zonder iets te kopen.

Boek blz. 11, "In meer behoeften voorzien"

Uitleg: Door de juiste keuzes te maken kun je beter in je behoeften voorzien: dat is prioriteiten stellen. En wie zelf groente teelt of zelf een taart bakt, voorziet in een behoefte zonder iets te kopen. Ook zo neemt je welvaart toe.

Doorvragen: Je hebt een budget van 50 euro. Je wilt zwemmen (10 euro) en daarna wat eten (7,95 euro). Je fiets moet gemaakt worden (22,50 euro) en je wilt een nieuw spel (34,95 euro). Wat komt bovenaan jouw prioriteitenlijst? Alles samen kost 75,40 euro, dus je moet kiezen (opdracht 7 in het boek). ± 3 min. Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 9 Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 28

1.1

V R A A G 5

Thijs krijgt € 60 per maand, Suzanna € 75. Waarom weet je dan nog niet of Suzanna welvarender is?

Thijs, 15 jaar
€ 60 per maand

Suzanna, 14 jaar
€ 75 per maand

A

Je weet niet in welke behoeften ze kunnen voorzien.

B

Een verschil van € 15 per maand is te klein om te tellen.

C

Suzanna is een jaar jonger, dus ze heeft minder nodig.

D

Je inkomen telt bij economie niet mee voor je welvaart.

Antwoord: A. Welvaart is de mate waarin je in je behoeften kunt voorzien. Een hoger inkomen helpt, maar je weet niet wat Thijs en Suzanna van hun geld moeten betalen, wat ze zelf maken of hoe ze prioriteiten stellen. D is een denkfout: inkomen telt wel mee, alleen niet als enige. Dit is opdracht 10 in het boek. ± 3 min. Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 12 Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 12

1.1

Kun jij kopen wat je wilt?

Met procenten een getal berekenen

Rekenen

Te berekenen getal = percentage ÷ 100 × totaal

Voorbeeld

Je inkomen is € 840. Binnenkort neemt het met 15% toe. Met welk bedrag stijgt je inkomen?

Manier 1

15 ÷ 100 × € 840 = 0,15 × € 840 = € 126

Manier 2

÷ 100

× 15

%

Getal

100

1

15

€ 840

€ 8,40

€ 126

÷ 100

× 15

Boek blz. 12, "Met procenten een getal berekenen"

Uitleg: Bij economie reken je vaak met procenten, bijvoorbeeld om uit te rekenen hoeveel korting je krijgt of met welk bedrag je inkomen stijgt. Manier 1 gaat het snelst: deel het percentage door 100 en vermenigvuldig met het totaal. Manier 2 is de verhoudingstabel: eerst naar 1 procent (delen door 100), dan naar 15 procent (keer 15). Wat je boven in de tabel doet, doe je ook onder.

Hulp: Laat leerlingen die vastlopen eerst 1 procent uitrekenen. In het boek staat ook de Rekentrainer. ± 4 min.

1.1

V R A A G 6

Monopoly kost € 36,50. Je krijgt 20% korting. Hoeveel betaal je aan de kassa?

A

€ 7,30

B

€ 16,50

C

€ 29,20

D

€ 30,42

Antwoord: C. De korting is 20 ÷ 100 × € 36,50 = € 7,30. Je betaalt € 36,50 - € 7,30 = € 29,20. Wie A kiest, heeft de korting uitgerekend maar niet afgetrokken. Wie B kiest, heeft 20 euro afgetrokken in plaats van 20 procent. Verdieping: in opdracht 13 van het boek verdeel je drie kortingsstickers over drie spellen. Op welk spel plak je de 20%? (op het duurste). ± 3 min.

Samenvatting: vul de ontbrekende woorden in.

De noodzakelijke levensbehoeften zijn basisbehoeften of primaire behoeften. Alles wat je leven beter of prettiger maakt, zijn secundaire behoeften. Voor alle schaarse goederen zijn middelen nodig om ze te maken. Als je in meer behoeften kunt voorzien, neemt je welvaart toe. Dat gebeurt ook door het stellen van prioriteiten.

primaire
secundaire
schaarse
welvaart
prioriteiten
vrije
zeldzame
budget

1.1

V R A A G 7

Antwoord: primaire, secundaire, schaarse, welvaart, prioriteiten. Dit is de samenvatting van paragraaf 1.1 uit het boek (blz. 26). Zeldzame is een bewuste afleider: schaars is bij economie iets anders dan zeldzaam. Vrije goederen hebben juist geen middelen nodig. ± 3 min.

1.1

Kun jij kopen wat je wilt?

Begrippen

Primaire behoeften
De noodzakelijke basisbehoeften zoals voeding, kleding en woonruimte.

Prioriteiten stellen
Voor jezelf bepalen welke behoeften jij het belangrijkst vindt en welke minder.

Schaars
Iets is schaars als het niet onbeperkt beschikbaar is. Er zijn middelen nodig om het te maken.

Secundaire behoeften
Alle overige behoeften die je leven beter of prettiger maken.

Vrije goederen
Goederen waarover je zomaar kunt beschikken, zoals lucht, zonlicht en regenwater.

Welvaart
De mate waarin je in je behoeften kunt voorzien.

Zelfvoorziening
Je voorziet in je behoeften door goederen voor eigen gebruik zelf te maken.

Boek blz. 27, "Begrippen"

Begrippen: De begrippen en omschrijvingen komen uit Begrippen van hoofdstuk 1 in het boek (blz. 27). Laat leerlingen bij elk begrip een voorbeeld uit de les noemen: de pizza, het brood, de moestuin, Thijs en Suzanna. ± 2 min.

1

Je kunt het verschil uitleggen tussen primaire behoeften en secundaire behoeften.

2

Je kunt uitleggen wat het bij economie betekent als iets schaars is.

3

Je kunt uitleggen wat welvaart is en op welke manier je welvaart kan toenemen.

4

Je kunt met een percentage een getal berekenen.

5

Ik beheers ze allemaal.

1.1

T E R U G B L I K

Welk leerdoel vind jij nog het lastigst?

Terugblik: De keuzes zijn letterlijk de leerdoelen uit het leerdoelenkader van het boek (blz. 13). Wie een leerdoel nog lastig vindt, maakt de herhalingsopdrachten op blz. 28 en 29. Wie alles beheerst, maakt de plusopdrachten op blz. 30 en 31. ± 2 min.

V O L G E N D E L E S

1.2 Hoe word je beïnvloed?

Hoe proberen bedrijven jou meer te laten kopen?

Je leert welke soorten reclame er zijn en hoe bedrijven zich op bepaalde groepen richten.

Vooruitblik: In de volgende les gaat het over commerciële invloed: hoe bedrijven met reclame en marketing jouw koopgedrag beïnvloeden. Vraag: welke reclame heb jij vandaag al gezien? ± 1 min. Image credit: Noordhoff, Pincode vmbo-gt 3, blz. 14