Woordenschat thema 1: DISK
Woordenschat thema 1: DISK
Onderdelen in deze les
Woordenschat thema 1: DISK
Open de les met het idee dat woordenschat niet alleen losse woorden zijn, maar woorden die je helpen om mensen, meningen, regels en situaties precies te begrijpen en te beschrijven.
Leerdoel
Ik kan de woorden uit thema 1 begrijpen en passend gebruiken in een zin of situatie.
Deze slide heeft geen instructies
Welke DISK-woorden ken je al of heb je al eens gehoord?
Gebruik de reacties om voorkennis te activeren. Vraag eventueel door naar woorden over identiteit, regels, geloof of schooltaal.
Mensen en identiteit
Sommige woorden gaan over wie iemand is en waar iemand vandaan komt.
de afkomst: waar iemand of zijn familie vandaan komt
oorspronkelijk: zoals iets eerst was of waar iemand eerst vandaan kwam
de nieuwkomer: iemand die pas ergens nieuw is
opgroeien: van kind naar volwassene worden
de opvoeding: wat je thuis leert over gedrag en leven
Maak het verschil duidelijk tussen afkomst (herkomst), oorspronkelijk (eerste vorm of herkomst) en opgroeien (ontwikkeling in de tijd).
Samen leven in een land
Deze woorden passen bij leven in een samenleving.
de burger: iemand die officieel bij een land hoort
gelijk: evenveel waard als iemand anders
de grondwet: de belangrijkste regels van een land
de vrede: geen oorlog of gevecht
Leg uit dat grondwet, burger en gelijk vaak samen voorkomen in teksten over rechten en plichten.
Geloof en cultuur
Andere woorden horen bij cultuur, geloof en hoe mensen leven.
cultureel: wat te maken heeft met gewoontes, kunst en tradities
de religie: een systeem van ideeën en tradities over God of het leven
het geloof: wat iemand gelooft en belangrijk vindt
islamitisch: wat met de islam te maken heeft
de moslim: iemand die in de islam gelooft
Benadruk het verschil tussen religie als systeem, geloof als overtuiging en moslim als persoon.
Verschillen accepteren
In gesprekken over samenleven zijn deze woorden belangrijk.
het gender: hoe iemand zichzelf ziet
de seksuele voorkeur: tot wie iemand zich aangetrokken voelt
tolerant: accepteren dat anderen anders zijn
vanzelfsprekend: zo logisch dat je er bijna niet over nadenkt
het principe: een belangrijke regel of gedachte
Laat zien dat tolerant gedrag vaak met een principe te maken heeft, bijvoorbeeld respect of gelijkheid.
Wat betekent 'de grondwet'?
de belangrijkste regels
een nieuw geloof
een stukje tekst
een sterke mening
Controleert het woordveld van samenleven in een land. Distractors komen uit andere behandelde woordenvelden.
Vul de juiste woorden in
Een nieuwkomer is iemand die pas nieuw is in een groep of land. Je afkomst zegt waar jij of je familie vandaan komt. In een samenleving is het belangrijk dat mensen gelijk zijn en dat er vrede is.
Blokken 2 t/m 5 gaan samen over identiteit, samenleving, geloof en verschillen accepteren.
Welk principe past bij tolerant zijn?
Bespreek antwoorden als: respect, gelijkheid, luisteren, verschillen accepteren, niet meteen oordelen. Er zijn geen vaste goede antwoorden, maar het antwoord moet passen bij tolerant zijn als principe.
Uitleggen en schrijven
Deze woorden helpen bij lezen, schrijven en uitleg geven.
de alinea: een stukje tekst dat bij elkaar hoort
beschrijven: vertellen hoe iets eruitziet of is
het begrip: een woord of idee met betekenis
begrijpelijk: duidelijk genoeg om goed te snappen
de duidelijkheid: de situatie dat iets goed te begrijpen is
Koppel deze woorden aan schooltaal: leerlingen zien ze vaak in opdrachten en teksten.
Van tekst naar betekenis
Bij lezen en schrijven werk je vaak zo:
begrip → beschrijven → begrijpelijk → duidelijkheid
Je leert eerst een woord of idee kennen, daarna leg je het uit op een manier die anderen goed kunnen volgen.
Deze dia laat een logische volgorde zien. Gebruik een eenvoudig voorbeeldzin met een nieuw woord om dit concreet te maken.
Nadenken in een tekst
Sommige woorden gebruik je om een mening of uitkomst te geven.
de conclusie: wat je uiteindelijk begrijpt of beslist
de verwachting: wat je denkt dat zal gebeuren
verwarrend: moeilijk te begrijpen
behoorlijk: best wel of redelijk
Laat leerlingen opmerken dat conclusie vaak aan het einde van een tekst of gesprek staat, en verwachting eerder aan het begin.
Praten met elkaar
In gesprekken gebruik je woorden voor meningen en reacties.
de discussie: een gesprek met verschillende meningen
afkeuren: laten merken dat je iets niet goed vindt
aanpassen: iets veranderen zodat het beter past
de combinatie: dingen die samen gebruikt worden
Benadruk dat aanpassen in een discussie vaak een oplossing kan zijn, terwijl afkeuren juist afwijzing laat zien.
Hoe taal duidelijk blijft
Een goede discussie heeft duidelijkheid nodig.
Je noemt het juiste begrip.
Je beschrijft je idee helder.
Je voorkomt verwarrend taalgebruik.
Zo wordt je boodschap begrijpelijk.
Verbind dit met praktisch taalgebruik: precies spreken helpt om misverstanden in klasgesprekken te voorkomen.
Wat komt meestal aan het einde van een tekst?
de alinea
de conclusie
de verwachting
de discussie
Sluit aan bij de uitleg dat verwachting eerder vooruitkijkt en conclusie vaak aan het einde staat.
Vul de juiste woorden in
In een goede tekst gebruik je het juiste begrip. Daarna kun je iets helder beschrijven. Zo wordt je uitleg begrijpelijk en ontstaat er meer duidelijkheid.
Echoot de opbouw van de slides over uitleggen, schrijven en duidelijk taalgebruik.
Gevoelens en gedrag
Deze woorden gaan over hoe iemand zich voelt of doet.
de frustratie: een vervelend gevoel als iets niet lukt
de woede: sterke boosheid
zelfverzekerd: zeker zijn van jezelf
suf: niet goed wakker of actief
Maak onderscheid tussen frustratie en woede: frustratie ontstaat vaak door mislukking, woede is sterker en direct bozer.
Regels en reageren
Gedrag hangt vaak samen met regels en macht.
gehoorzamen: doen wat iemand met gezag zegt
verbieden: bepalen dat iets niet mag
botsen: hard tegen iets aankomen, maar ook figuurlijk tegen elkaar ingaan
het kenmerk: iets waaraan je iets herkent
Je kunt benoemen dat botsen letterlijk en figuurlijk gebruikt kan worden, bijvoorbeeld bij mensen met verschillende meningen.
Mensen thuis en samen
Ook in het dagelijks leven passen woorden bij omgang met anderen.
de gastvrijheid: vriendelijk zijn voor bezoek
de eigenaar: van wie iets is
de vinger: een deel van je hand
het gerecht: eten dat als maaltijd is klaargemaakt
Deze woorden zijn concreter. Laat zien dat woordenschat niet alleen uit abstracte begrippen bestaat, maar ook uit alledaagse woorden.
Welk woord past bij sterke boosheid?
frustratie
zelfverzekerd
woede
suf
Laat leerlingen het verschil zien tussen frustratie en woede.
Vul de juiste woorden in
Als een docent zegt dat iets niet mag, kan hij het verbieden. Een leerling kan dan gehoorzamen. Soms kunnen mensen ook botsen als ze het niet eens zijn. Een opvallend kenmerk helpt je om iemand of iets te herkennen.
Checkt woorden uit gevoelens, gedrag en regels in een korte context.
Welk woord vind jij het makkelijkst te gebruiken?
frustratie
woede
verbieden
gastvrijheid
Deze slide heeft geen instructies
Toekomst en samenleving
Sommige woorden gaan over problemen en oplossingen in de wereld.
de armoede: te weinig geld om goed te leven
duurzaam: goed voor de toekomst en niet slecht voor de natuur
het milieu: de natuur en de omgeving
de vervuiling: het vuil maken van lucht, water of grond
Maak hier het verband zichtbaar tussen sociale thema's en milieuthema's zonder buiten het woordbetekenisniveau te gaan.
Woorden in verband
Sommige woorden horen vaak bij elkaar in een tekst.
armoede kan invloed hebben op iemands leven.
vervuiling schaadt het milieu.
Een duurzame keuze probeert problemen voor de toekomst kleiner te maken.
Deze dia helpt leerlingen woordvelden zien: woorden komen niet los voor, maar in thema's en combinaties.
Doelen en ontwikkeling
Enkele woorden gaan over groeien en iets willen bereiken.
de ambitie: iets wat je heel graag wilt bereiken
de zoektocht: een periode waarin je iets of iemand probeert te vinden
de verwachting: wat je hoopt of denkt dat komt
zelfverzekerd: vertrouwen hebben in jezelf
Laat zien dat ambitie en zoektocht goed passen bij school, werk en persoonlijke ontwikkeling.
Welk woord betekent: goed voor de toekomst?
armoede
milieu
duurzaam
vervuiling
Controleert de kern van het woordveld over samenleving en milieu.
Vul de juiste woorden in
Iemand met een grote ambitie wil iets echt bereiken. De weg daarheen kan een zoektocht zijn. Onderweg heb je een verwachting over wat er gaat gebeuren. Als je gelooft in jezelf, ben je zelfverzekerd.
Verbindt de laatste subtopic met de woorden over doelen en ontwikkeling.
Welke ambitie past nu bij jouw leven?
Mogelijke elementen: een doel voor school, werk of taal leren; uitleg waarom het belangrijk is. Laat leerlingen een woord uit de les bewust gebruiken.
Welk woord heb jij vandaag echt geleerd?
Laat leerlingen kort terugkijken op hun leren. Mogelijke antwoorden: betekenis van woorden, beter gebruiken in zinnen, verschil tussen vergelijkbare woorden.
Wat hielp jou het meest om de woorden te begrijpen?
Vraag door naar strategieën zoals voorbeelden, uitleg van de docent, zinnen maken of woorden vergelijken.
Welk woord vind je nog moeilijk?
Gebruik dit als signaal voor herhaling. Let op woorden die vaak terugkomen als lastig, zoals grondwet, seksuele voorkeur, conclusie of vervuiling.
Woordenlijst
aanpassen - iets veranderen zodat het beter past bij een nieuwe situatie
afkeuren - laten merken dat je iets niet goed vindt
de afkomst - het land, de plaats of de familie waar iemand vandaan komt
de alinea - een stukje tekst dat bij elkaar hoort en meestal op een nieuwe regel begint
de ambitie - iets wat je heel graag wilt bereiken in je leven
de armoede - een situatie waarin mensen heel weinig geld hebben
begrijpelijk - zo duidelijk dat je goed weet wat iemand bedoelt
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
het begrip - een woord of idee met een bepaalde betekenis
behoorlijk - best wel veel of redelijk goed
beschrijven - vertellen hoe iemand of iets eruitziet of is
botsen - hard tegen iemand of iets aankomen
de burger - iemand die officieel bij een land hoort
de combinatie - twee of meer dingen die samen worden gebruikt
de conclusie - wat je uiteindelijk beslist of begrijpt na goed nadenken
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
cultureel - alles wat te maken heeft met kunst, gewoontes en tradities
de discussie - een gesprek waarin mensen verschillende meningen hebben
de duidelijkheid - een situatie waarin iedereen goed begrijpt wat bedoeld wordt
duurzaam - goed voor de toekomst en niet slecht voor de natuur
de eigenaar - de persoon van wie iets is
de frustratie - het vervelende gevoel dat je krijgt wanneer iets niet lukt
de gastvrijheid - vriendelijk zijn tegen mensen die op bezoek komen
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
gehoorzamen - doen wat iemand met gezag tegen je zegt
gelijk - niet meer of minder waard dan iemand anders
het geloof - ideeën over God of andere dingen die mensen heilig vinden
het gender - hoe iemand zichzelf ziet, bijvoorbeeld als man, vrouw of anders
het gerecht - eten dat op een bepaalde manier is klaargemaakt
de grondwet - de belangrijkste regels van een land
islamitisch - iets dat te maken heeft met de islam
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
het kenmerk - iets waaraan je een persoon, dier of ding kunt herkennen
het milieu - de natuur en de omgeving waarin mensen, dieren en planten leven
de moslim - iemand die in de islam gelooft
de nieuwkomer - iemand die pas in een land, stad, school of groep is gekomen
oorspronkelijk - zoals iets in het begin was of waar iemand eerst vandaan kwam
opgroeien - van kind langzaam volwassen worden
de opvoeding - de manier waarop ouders hun kinderen leren leven
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
het principe - een belangrijke regel of gedachte die bepaalt hoe je leeft of handelt
de religie - een systeem van ideeën en tradities over God, goden of het leven
de seksuele voorkeur - tot welke mensen iemand zich aangetrokken voelt
suf - je niet helemaal wakker of actief voelen
tolerant - accepteren dat andere mensen anders denken, leven of geloven
vanzelfsprekend - zo normaal of logisch dat je er bijna niet over nadenkt
verbieden - zeggen of bepalen dat iets niet mag
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
de vervuiling - het vuil maken van lucht, water of grond
de verwachting - wat je denkt of hoopt dat er gaat gebeuren
verwarrend - moeilijk te begrijpen, omdat dingen niet duidelijk zijn
de vinger - een van de vijf delen aan het einde van je hand
de vrede - een situatie waarin er geen oorlog of gevecht is
de woede - een heel sterk gevoel van boosheid
zelfverzekerd - zeker zijn van jezelf en vertrouwen hebben in wat je kunt
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
de zoektocht - een periode waarin je probeert iemand, iets of een antwoord te vinden
Deze slide heeft geen instructies
