BIOLOGIE
4e jaar
Hartencollege Secundair Weggevoerdenstraat
Text
BIOLOGIE
4e jaar
Hartencollege Secundair Weggevoerdenstraat
Text
THEMA 1: Biodiversiteit
2
Biodiversiteit
= verscheidenheid aan leven op onze aarde
4
5
Biodiversiteit
Op verschillende niveaus:
Biodiversiteit = verscheidenheid aan soorten
Biodiversiteit
Op verschillende niveaus:
Biodiversiteit = verscheidenheid binnen dezelfde soort
Biodiversiteit
Op verschillende niveaus:
Biodiversiteit = verscheidenheid aan biotopen / ecosystemen
Biodiversiteit
Op verschillende niveaus:
Momenteel gekende soorten Geschat aantal soorten
BIODIVERSITEIT
= onmeetbaar groot!
Schatting? +- 8,7 miljoen soorten organismen op aarde
waarvan ongeveer 2,1 miljoen verschillende soorten organismen beschreven zijn
1,5 miljoen dieren
380 000 planten
maar elke dag worden nieuwe soorten ontdekt!
Het daadwerkelijke aantal kan vele malen hoger liggen, vooral door de onbekende diversiteit van micro-organismen en organismen in diepe oceanen.
10
P 1
BIODIVERSITEIT
= onmeetbaar groot!
Gevolg?
Nood om orde te scheppen
Hoe?
Verwante soorten in groepen ordenen / classificeren op basis van gelijkenissen
Aanvankelijk?
simpele indeling op basis van uiterlijke kenmerken
12
Legt eieren en heeft een snavel (vogel)
Zoogt jongen met melk (zoogdier)
Na DNA-onderzoek:
80% overeenkomsten met andere zoogdieren
20% overeenkomsten met vogels en reptielen (eieren leggen)
13
MAAR … Ordening is soms moeilijk!
Vogelbekdier
14
=> Beter ordening op basis van DNA
15
Ordening op basis van
evolutionaire verwantschap
16
CLASSIFICATIE
Aanvankelijk:
simpele indeling op basis van uiterlijke kenmerken
Geleidelijk aan:
complexe systemen gebaseerd op evolutionaire verwantschap en genetische informatie (DNA onderzoek).
Erfelijke kenmerken worden overgedragen
over de generaties heen (kind, ouder, grootouder) via eicel en zaadcel
17
van cel tot gen (= stukje DNA)
18
Van cel tot DNA
19
overerving van erfelijke kenmerken
20
21
CLASSIFICATIE
Biodiversiteit = immens
nood aan orde in de chaos
Wetenschappers ontwierpen voor de ordening classificatieniveaus of taxonomische niveaus.
Taxonomie < Grieks
τάξις (táxis) = ordening of schikking
νόμος (nómos) = gebruik of wet
De Zweed Carolus Linnaeus ontwikkelde in de 18de eeuw een classificatiesysteem gebaseerd op uiterlijke eigenschappen van organismen.
Zo ontstond een hiërarchisch classificatiesysteem met 7 classificatieniveaus
22
CLASSIFICATIE
situering van de wolf (classificatieniveaus)
23
p. 1
25
p. 1
26
Ezelsbruggetje nodig?
27
Domein?
Rijk?
Stam?
Klasse?
Orde?
Familie?
Geslacht?
Soort?
Eukaryoten
Dieren
Chordadieren / gewervelde dieren
Zoogdieren
Primaten
Mensachtigen / hominidae
Homo
Homo sapiens
De mens
situering van de mens (classificatieniveaus)
Te kennen!
28
Domein?
Rijk?
Stam?
Klasse?
Orde?
Familie?
Geslacht?
Soort?
Eukaryoten (zie later)
Dieren
Chordadieren
Zoogdieren
Roofdieren
Katachtigen
Panthera
Panthera tigris
De tijger
situering van de tijger (classificatieniveaus)
Kunnen opzoeken
29
p. 2
https://nl.wikipedia.org/wiki/Grijze_zandbij
Kunnen opzoeken
30
p. 3
31
Het pantoffeldiertje = voorbeeld van een protist
= ééncellig organisme met celkern dat niet behoort tot het rijk van de dieren, planten of schimmels
p. 3
32
Schimmels
Bacteriën behoren tot de moneren
(ééncellig en zonder celkern)
p. 3
33
p. 3
34
3 DOMEINEN
5 RIJKEN
Geen celkern
DNA ligt los
Wel celkern
DNA omgeven door kernmembraan
= prokaryoten
35
p. 3
36
Tree of life van nu
= evolutionaire tijdschaal in de vorm van een boomstructuur
Geeft evolutie van alle leven op aarde weer
Toont verwantschappen en voorouders in 1 grote stamboom
37
2 nabije takken: grote verwantschap
2 verafgelegen takken: kleine verwantschap
LUCA
= last universal common ancestor
38
= laatste universele
gemeenschappelijke voorouder
OERCEL
° 3,5 à 4 miljard
jaar geleden
ligt wellicht aan de basis van alle leven
39
DM 27/06/2016
= last universal common ancestor
40
41
p. 4
Obsidentify
42
iNaturalist
Obsidentify
Plantnet
beter in buitenland
internationaler
beter in België
% gelijkenis
Alle waarnemingen komen automatisch op waarnemingen.be
43
p. 5
p. 5
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
p. 5
1 grote vacuole
Wel celwand
Wel bladgroenkorrels
Geen vacuole
/ meerdere kleine vacuolen
Geen celwand
Geen bladgroenkorrels
p. 6
De meeste chemoautotrofen zijn bacteriën of archaea die in extreme omstandigheden leven.
p. 6
p. 7
1
1
1
2
2
2
1 cel van een dier
een dier is meercellig
Een bacterie = 1 cellig
pantoffeldiertje= 1 cellig
Bacterie = 1 cellig
cellen van een plant
een plant = meercellig
prokaryoot
prokaryoot
eukaryoot
eukaryoot
eukaryoot
3
3
3
3
4
4
4
2
2
p. 7
p. 8
57
Domein van de eukaryoten
Waar komen eukaryoten voor?
omvat
alle dieren
alle fungi (= schimmels)
alle planten
de protisten
=> overal op aarde
amoebe
groenwieren
ciliaten of trilhaardiertjes bevatten ciliën/trilharen
bv. pantoffeldiertje
Protisten
= overkoepelende term voor protozoa/protozoën + autotrofe algen
kiezelwieren of diatomeeën
= eencellige
algen
58
Protozoa/protozoën
= een groep eencellige, heterotrofe eukaryoten die zelfstandig leven of parasiteren op anderen
p. 8
60
Domein van de bacteriën
Waar komen bacteriën voor?
bacteriën op een naaldpunt, elektronenmicroscopische foto
61
Waar komen bacteriën voor?
Darmflora of darm-microbioom
= het geheel van micro-organismen dat zich in het maag-darmstelsel bevindt.
De naam darmflora is eigenlijk niet correct, aangezien het vooral om bacteriën gaat, terwijl de term flora gewoonlijk verwijst naar planten.
Daarnaast gaat het niet alleen om bacteriën in de darm, maar ook bijvoorbeeld in de maag.
62
Waar komen bacteriën voor?
anaerobe bacterie Propionibacterium acnes
leeft in de poriën & haarzakjes in de huid
leeft van talg (°talgklier)
wordt in toom gehouden door O2
door te veel afscheiding van de talgklieren kunnen de bacteriën zich vermenigvuldigen.
° van acne vulgaris
63
Grootte en bouw bacteriën
heel klein (1-10 micrometer)
kleiner dan menselijke cellen
cytoplasma (= celvloeistof) omgeven
door celmembraan + celwand
=> beschermt het inwendige van de bacteriën!
geen celkern en geen celcompartimentering
=> DNA ligt los in het cytoplasma
=> prokaryoot (= ééncellig zonder celkern)
64
Voedsel bacteriën:
Sommige halen energierijke stoffen uit hun omgeving (suikers)
= heterotroof (niet zelf aanmaken => “stelen” van voedsel)
Streptococcus sp.
gaan bij de cellen van de keelholte en keelamandelen op zoek naar de E-rijke stoffen.
maken je ziek (keelontsteking)
65
Voedsel bacteriën:
Sommige maken zelf E-rijke stoffen
aan m.b.v. fotosynthese
= autotroof
E-arme stoffen:
water en koolstofdioxide
E-rijke stof:
glucose
66
cyanobacteriën zijn autotrofe organismen en bestaan reeds 3,5 miljard jaren.
67
cyanobacteriën (meercellige blauwalgen): gevaarlijk !
68
69
Domein van de archaea