11.4 Reactiesnelheid
H11 reactiemechanismen
11.4 Reactiesnelheid
H11 reactiemechanismen
Voorkennis
Je kent de eenheid van reactiesnelheid
Je kan bij opgaven over reactiesnelheid de reactiesnelheid uitrekenen
Je kent de factoren die van invloed zijn op reactiesnelheid
Je kan het botsende deeltjesmodel gebruiken om invloeden op reactiesnelheid uit te leggen
Je kan een energiediagram van een reactie tekenen en uitleggen hoe katalyse werkt.
Reactiesnelheid
Bij een chemische reactie worden beginstoffen omgezet in reactieproducten
De snelheid van een reactie geeft aan hoeveel beginstof er per liter reactiemengsel per seconde wordt omgezet
De snelheid van een reactie geeft aan hoeveel reactieproduct er per liter reactiemengsel per seconde wordt gevormd.
Voor reactiesnelheid kijk je dus naar de concentratieverandering van stoffen per seconde.
Reactiesnelheid: snelle testvraag
Pak je rekenmachine erbij!
Effectieve botsing
Een reactie op microniveau….
…is “het herschikken van atomen”
…vraagt om verbreken en vormen van bindingen
Verbreken van bindingen kost energie
Vormen van bindingen levert energie
Energie wordt geleverd door botsingen, maar niet elke botsing is krachtig genoeg voor een reactie
Reactie = effectieve botsing tussen deeltjes
Botsende deeltjesmodel:
moet je kennen
Bij een effectieve botsing kunnen bestaande bindingen verbroken worden en nieuwe bindingen gevormd.
Hogere T: deeltjes bewegen sneller, krachtigere botsingen en meer botsingen per seconde; meer effectieve botsingen per seconde dus hogere reactiesnelheid
Hogere [..]: meer deeltjes per liter, grotere kans op een botsing; meer effectieve botsingen per seconde dus hogere reactiesnelheid
Grotere verdelingsgraad: fijner verdelen geeft groter contactoppervlak, meer deeltjes beschikbaar voor botsingen; meer effectieve botsingen per seconde dus hogere reactiesnelheid
Reactiekinetiek
Leerdoelen
Je kunt een uitspraak doen over de snelheidsbepalende stap van een reactie met behulp van experimentele gegevens over de reactie en/of een energiediagram
Je kunt de werking van een katalysator in verband brengen met het reactiemechanisme en de stabiliteit van tussenproducten
Je kunt een reactiesnelheidsvergelijking afleiden en deze toetsen aan experimentele gegevens
Reactiekinetiek
Leerdoelen
Je kunt een uitspraak doen over de snelheidsbepalende stap van een reactie met behulp van experimentele gegevens over de reactie en/of een energiediagram
Je kunt de werking van een katalysator in verband brengen met het reactiemechanisme en de stabiliteit van tussenproducten
Je kunt een reactiesnelheidsvergelijking afleiden en deze toetsen aan experimentele gegevens
Reactiemechanisme en snelheid
Bestaat een mechanisme uit meerdere stappen, dan is er één de langzaamste en dus snelheidsbepalende stap
“Met behulp van experimenten is vast te stellen welke stap daadwerkelijk de snelheidsbepalende stap is.”
(Zit ietsje ingewikkelder in elkaar, maar voor 5/6VWO voldoende)
Reactiemechanisme en snelheid
Elke deelstap eigen Eact en geactiveerde toestand
Hoe groter Eact hoe langzamer stap
Dus deelstap met grootste Eact is langzaamste stap
Snelheidsbepalende stap (langzaamste stap)
Snelheidsbepalende stap (langzaamste stap)
Achterhalen snelheidsbepalende stap d.m.v. experiment
Concentratie van deeltje dat in deelstap reageert heeft invloed op snelheid van die stap.
Concentratie van deeltje dat niet in snelheidsbepalende stap reageert heeft geen invloed op reactiesnelheid (logisch toch?)
Alleen concentratie van deeltjes uit snelheidsbepalende stap van invloed op reactiesnelheid
Hoe kan je nagaan welke deeltjes in snelheidsbepalende stap voorkomen?
Experimenteer:
Verander beginconcentratie van één van de begindeeltjes van reactie (2x groter, 3x groter)
Houdt beginconcentratie van overige begindeeltjes constant!
Ga na óf en zo ja hoeveel sneller reactie verloopt.
reactiesnelheidsvergelijking
RSV en orde
SN2:
OH- + CH3Br CH3OH + Br-
s = k·[OH-][CH3Br]
2e orde reactie
(1e orde in OH- en 1e orde in CH3Br, 2e orde totaal)
SN1:
C7H15Br C7H15+ + Br-
C7H15+ + OH- C7H15OH
s = k·[C7H15Br]
1e orde reactie
Onderzoek naar reactiemechanismen betekent:
Bedenken van een mogelijk reactiemechanisme
Aanwijzen bepaalde deelstap als snelheidsbepalende stap
Opstellen RSV voor deze stap
Experimenteren met variaties in concentraties van de deeltjes uit de aangewezen stap
Controleren of de reactiesnelheid volgens RSV ‘meeverandert’
Als het geval is, dan is de aangewezen stap (daadwerkelijk/mogelijk) de snelheidsbepalende stap
Voorwaarde ‘onderzoekbaarheid’: RSV is uitgedrukt in […] van de begindeeltjes, niét als […] van tussenproducten. [..tussenproduct..] is namelijk niet te variëren.
vraagt soms omschrijven (wordt behandeld in voorbeeldopgave)