§3.2 Reactiesnelheid (Nova 3 havo)

3

Rekenen aan reacties

Paragraaf 3.2

Reactiesnelheid

Een bruistablet lost in een paar minuten op, een spijker roest in maanden. Wat bepaalt hoe snel een reactie gaat?

Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie

Foto: AgrisR (CC BY-SA 4.0)

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 15 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen leren wat reactiesnelheid is, hoe temperatuur, verdelingsgraad, concentratie en een katalysator de snelheid beïnvloeden en rekenen een gemiddelde reactiesnelheid uit. Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 3 Rekenen aan reacties, paragraaf 3.2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

3

Rekenen aan reacties

Paragraaf 3.2

Reactiesnelheid

Een bruistablet lost in een paar minuten op, een spijker roest in maanden. Wat bepaalt hoe snel een reactie gaat?

Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie

Foto: AgrisR (CC BY-SA 4.0)

Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 3 Rekenen aan reacties, paragraaf 3.2 Reactiesnelheid. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: AgrisR, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

3.2  Reactiesnelheid

Leerdoelen

3.2.1

Je kunt vier factoren noemen die de reactiesnelheid beïnvloeden.

3.2.2

Je kunt met botsende deeltjes uitleggen waarom een reactie sneller gaat.

3.2.3

Je kunt een gemiddelde reactiesnelheid uitrekenen uit een meting.

Practica en vaardigheden

P R A C T I C U M

Een meting doen en vergelijken

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Foto: Mysterymanblue (CC BY 4.0)

Startvraag

Bruistablet in water

Je laat een bruistablet in koud water vallen en een tweede in warm water.

In welk glas is hij het eerst op?

A

In het koude water

B

In beide even snel

C

In het warme water

D

Dat hangt van het glas af

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Hier is geen antwoord fout of goed in de eerste ronde, de vraag opent het gesprek. Het juiste antwoord is het warme water: bij een hogere temperatuur gaat de reactie sneller. Wie kiest voor het koude water denkt vaak dat bruis in koud water krachtiger is. Image credit: Mysterymanblue, Wikimedia Commons (CC BY 4.0)

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Wat maakt een reactie sneller?

Temperatuur

Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller de reactie.

Verdelingsgraad

Hoe fijner de stof verdeeld is, hoe sneller de reactie.

Concentratie

Hoe hoger de concentratie van een stof, hoe sneller de reactie.

Laat leerlingen bij elke kaart een voorbeeld uit het dagelijks leven bedenken. Suikerklontje of poedersuiker in thee, een hoger vuur onder de pan, een sterker schoonmaakmiddel. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Opdrachten Kennis

1

Wat gebeurt er met de reactiesnelheid als je een stof fijner maakt?

A

De reactie gaat sneller

B

De reactie gaat langzamer

C

De reactiesnelheid verandert niet

D

De reactie stopt

Een fijner verdeelde stof heeft een groter oppervlak waar de reactie kan plaatsvinden. Poedersuiker lost daarom sneller op dan een suikerklontje.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Botsende deeltjes

Foto: AgrisR (CC BY-SA 4.0)

Deeltjes kunnen alleen reageren als ze tegen elkaar botsen. Hoe vaker en hoe harder ze botsen, hoe sneller de reactie.

  • Hogere temperatuur: de deeltjes bewegen sneller en botsen vaker en harder

  • Fijnere verdeling: er is meer oppervlak waar deeltjes kunnen botsen

  • Hogere concentratie: er zijn meer deeltjes in dezelfde ruimte

Een staalwolpluk brandt snel in een vlam, een spijker van hetzelfde ijzer niet. De staalwol is veel fijner verdeeld. Voer dit alleen uit als demonstratie onder toezicht van de docent, met bril op en op een brandwerende ondergrond. Image credit: AgrisR, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Katalysatoren

Een katalysator is een stof die een reactie sneller laat verlopen, zonder zelf op te raken. Na de reactie is er nog evenveel katalysator.

  • In een uitlaat zet een katalysator giftige gassen om

  • In je lichaam heten katalysatoren enzymen: ze maken de vertering van voedsel snel genoeg

Leerlingen denken vaak dat een katalysator een beginstof is. Benadruk dat hij niet in de reactievergelijking als beginstof of product staat, maar boven de pijl kan worden genoemd. Een bekend practicum: waterstofperoxide laten ontleden met een beetje bruinsteen of aardappel (enzymen). Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Voorbeeldopdracht 1

Bij een reactie ontstaat in 40 seconden 120 mL gas. Bereken de gemiddelde reactiesnelheid in mL/s.

gegeven

hoeveelheid gas = 120 mL

tijd = 40 s

gevraagd

reactiesnelheid in mL/s

uitwerking

snelheid = hoeveelheid : tijd

snelheid = 120 : 40 = 3

antwoord

De gemiddelde reactiesnelheid is 3 mL/s.

De reactiesnelheid is de verandering van een hoeveelheid, gedeeld door de tijd. Dat kan een hoeveelheid gas zijn, maar ook de massa die verdwijnt of ontstaat. Doorvraag: wat verwacht je als je de proef bij een hogere temperatuur herhaalt? Een kleinere tijd en dus een grotere snelheid. Image credit: LessonUp

Vul de ontbrekende woorden in.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Opdrachten Kennis

2

Bij een hogere concentratie is de reactiesnelheid groter.

Een katalysator versnelt een reactie en raakt zelf niet op.

De mate waarin een stof in kleine stukjes is verdeeld heet de verdelingsgraad.

groter
katalysator
verdelingsgraad
kleiner
inhibitor
concentratie

Controleer of leerlingen concentratie en verdelingsgraad uit elkaar houden: concentratie gaat over opgeloste stof of gas, verdelingsgraad over een vaste stof.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Opdrachten Toepassing

3

Waarom bewaar je melk in de koelkast?

A

Kou laat melk sneller zuur worden

B

De concentratie melk wordt hoger

C

De melk wordt een andere stof

D

Kou vertraagt het zuur worden

Bij het zuur worden van melk reageren stoffen in de melk, vooral onder invloed van bacteriën. Bij een lagere temperatuur gaan die reacties langzamer. In de vriezer gaat het nog langzamer: daarom kun je vlees maandenlang bewaren.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Opdrachten Toepassing

★ 4

Een stukje magnesium reageert met zoutzuur. Noem twee manieren om de reactie sneller te laten gaan.

Goede antwoorden: het zoutzuur verwarmen, het magnesium in kleinere stukjes verdelen of sterker zoutzuur gebruiken (hogere concentratie). Twee van deze is genoeg. Vraag door: welke manier is het veiligst en het makkelijkst in een schoollokaal? Zoutzuur alleen onder toezicht van de docent en met bril.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Practicum

Bruistablet en temperatuur

Doel: Onderzoeken hoe de temperatuur de reactiesnelheid beïnvloedt.

Je hebt nodig

  • bril

  • 3 bekerglazen van 250 mL

  • water van 10, 25 en 45 °C

  • bruistabletten

  • stopwatch

  • thermometer

Zo doe je het

  1. Zet je bril op. Doe 150 mL water van 10 °C in het eerste bekerglas.

  2. Laat een bruistablet in het water vallen en start de stopwatch.

  3. Stop de tijd als de tablet helemaal verdwenen is en noteer de tijd.

  4. Herhaal met water van 25 °C en van 45 °C.

  5. Zet tijd en temperatuur in een tabel en trek een conclusie.

Water van 45 °C is warm, niet heet: dit kan veilig. Geef elke groep gelijke tabletten en dezelfde hoeveelheid water, zodat alleen de temperatuur verschilt. Verwachting: hoe warmer het water, hoe korter de tijd. Gebruik de uitkomst om de term reactiesnelheid te herhalen. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

V E R D I E P I N G

Van langzaam naar snel

Zet de reacties op volgorde, van de langzaamste naar de snelste.

1

ijzer dat roest

2

een bruistablet in water

3

een brandende lucifer

4

melk die zuur wordt

5

een vuurwerkknal

Roesten duurt weken tot jaren, melk wordt in enkele dagen zuur, een bruistablet is in minuten op, een lucifer brandt in seconden en bij een knal is de reactie in een fractie van een seconde klaar. Vraag door: welke factor maakt het verschil? Bij vuurwerk is dat onder andere de zeer fijne verdeling van de stoffen.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.2

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

3.2.1 Factoren voor reactiesnelheid noemen

2

3.2.2 Snelheid uitleggen met deeltjes

3

3.2.3 Reactiesnelheid uitrekenen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

3.2

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp