gezondheid

• newEditor
• Welzijn
• MBO
• Studiejaar 4

SMART-doelen stellen

Leerdoel

Ik kan doelen formuleren die passen bij de ondersteuningsvraag van een cliënt en die SMART omschrijven.

Welke woorden passen volgens jou bij een goed doel in de zorg?

Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Stuur kort naar woorden als duidelijk, haalbaar, samen, meetbaar en passend.

Doelen helpen een probleem op te lossen

Een doel stel je pas als het probleem duidelijk is.

Het doel moet gericht zijn op wat nodig is in de ondersteuning van de cliënt.

Goede doelen geven richting, maken keuzes duidelijk en helpen om stap voor stap te werken.

Open bij het idee dat doelen geen losse wensen zijn, maar altijd voortkomen uit een gesignaleerd probleem of een ondersteuningsvraag.

Twee soorten doelen

Algemene doelen

Subdoelen

Kleinere stappen naar het algemene doel

Concreter en sneller uitvoerbaar

Maken vooruitgang zichtbaar

Breed geformuleerd

Pas op langere termijn haalbaar

Geven de hoofdrichting aan

Voorbeeld: Dennis

Algemeen doel: Dennis gaat weer naar het dagactiviteitencentrum en neemt actief deel aan het groepsproces in de woongroep.

Dit doel is niet meteen haalbaar. Daarom verdeel je het in kleinere subdoelen.

Benadruk dat het algemene doel breed is en richting geeft, maar dat begeleiding in de praktijk via kleinere stappen verloopt.

Subdoelen van Dennis

• Dennis realiseert zich dat hij verslaafd is en kent de gevolgen

• Dennis bouwt gamen af, te beginnen met op tijd naar bed gaan

• Dennis gaat eerst halve dagen naar het dagactiviteitencentrum

• Dennis heeft vaste tijden waarop hij wel mag gamen

Korte en lange termijn

• Kortetermijndoel: bijvoorbeeld binnen vier weken haalbaar

• Langetermijndoel: pas na maanden of langer

• Korte termijnen werken vaak motiverender

• Succeservaringen helpen cliënten vol te houden

Leg uit dat een langetermijndoel soms nodig is, maar dat het zonder tussenstappen ontmoedigend kan werken.

Wat is in het voorbeeld van Dennis een subdoel?

A

Actief meedoen in de woongroep

B

Weer naar het centrum gaan

C

Op tijd naar bed gaan

D

Volledig stoppen met gamen

De eerste twee opties horen bij het algemene doel. 'Volledig stoppen met gamen' klinkt logisch, maar staat niet als subdoel in het voorbeeld; er is juist sprake van afbouwen.

Doelen in soorten en termijnen

Een algemeen doel geeft de hoofdrichting aan en is vaak pas op langere termijn haalbaar. Daarom werk je met subdoelen als kleinere stappen. Een kortetermijndoel is bijvoorbeeld binnen vier weken haalbaar, terwijl een langetermijndoel pas na maanden bereikt wordt.

algemeen doel

subdoelen

kortetermijndoel

langetermijndoel

SMART-doel

teamoverleg

acceptabel

behoudsdoel

Controleer of studenten het verschil zien tussen soort doel en termijn van een doel.

Kies niet te veel doelen tegelijk

In de praktijk werkt het vaak beter om aan twee of drie doelen tegelijk te werken.

Zo houd je het overzichtelijk en voorkom je dat een cliënt overbelast of gefrustreerd raakt.

Als een doel te moeilijk blijkt, pas je het op tijd aan.

Niet elk doel gaat over groei

Een doel hoeft niet altijd ambitieus of verbetergericht te zijn.

Soms is behoud het belangrijkste, bijvoorbeeld bij cliënten van wie de situatie stabiel is of bij ouderen bij wie functies langzaam achteruitgaan.

Dan kan het doel zijn om vaardigheden zo lang mogelijk vast te houden.

Gebruik eventueel de voorbeelden geheugentraining of meer bewegen voor ouderen als concrete illustratie.

Focus ook op wat goed gaat

Een valkuil is dat doelen alleen gaan over wat niet goed gaat.

Dat is niet prettig voor de cliënt en ook niet nodig.

Je kunt ook doelen formuleren rond kwaliteiten, sterke kanten en wat iemand al goed kan behouden of verder ontwikkelen.

Doelen stem je af

• Samen met de cliënt, in begrijpelijke taal

• Eventueel met naastbetrokkenen

• Met collega's in het team

• Zo nodig met andere disciplines, zoals diëtist of fysiotherapeut

Benadruk dat een doel pas goed werkt als het past bij de cliënt én uitvoerbaar is binnen de ondersteuning.

Waarom werk je vaak aan twee of drie doelen tegelijk?

A

Dan meet je sneller resultaat

B

Dan blijft het overzichtelijk

C

Dan zijn collega's minder nodig

D

Dan wordt elk doel ambitieuzer

De kern uit deze reeks slides is prioriteren: niet te veel tegelijk, zodat de cliënt niet overbelast of gefrustreerd raakt.

Waarom hoeft een doel niet altijd over verbetering te gaan?

Bespreek dat goede antwoorden noemen: behoud van vaardigheden, stabiel houden van de situatie, focus op wat goed gaat, en afstemmen met cliënt en eventueel anderen.

Wat is SMART?

De SMART-methode helpt om doelen duidelijk en passend te formuleren.

SMART staat voor vijf criteria:

• Specifiek

• Meetbaar

• Acceptabel

• Realistisch

• Tijdgebonden

Specifiek en meetbaar

Specifiek

Zo concreet mogelijk geformuleerd

Precies beschrijven wat je wilt bereiken

Woorden als dunner, vaker en sneller zijn te vaag

Je kunt nagaan of het doel is bereikt

Bij gedrag moet je extra precies formuleren

Anders blijft onduidelijk of het doel behaald is

Meetbaar

Gebruik eventueel het contrast: 'gezonder leven' is te vaag, maar 'over een jaar 77 kilo wegen' is concreet en meetbaar.

Voorbeelden van S en M

Niet specifiek: mevrouw Dirkse wil gezonder leven en minder zwaar worden.

Wel specifiek: mevrouw Dirkse wil over een jaar 77 kilo wegen.

Niet meetbaar: Daan praat minder door anderen heen.

Wel meetbaar: Daan luistert als andere groepsleden aan het woord zijn.

Wijs erop dat meetbaar gedrag vaak beter te observeren is als je beschrijft wat iemand wél doet.

Acceptabel en realistisch

Acceptabel

Het doel moet haalbaar zijn

Sluit aan bij wat de cliënt nu aankan

Soms moet je eerst aan een kleiner doel werken

Past bij de wensen van de cliënt

Past bij de mogelijkheden van de instelling

Soms is extra ondersteuning nodig om het doel passend te maken

Realistisch

Noem eventueel dat een doel ook acceptabeler kan worden als er ondersteuning van buiten wordt geregeld, zoals een diëtist.

Voorbeelden van A en R

Bij mevrouw Dirkse is afvallen niet acceptabel als zij dat zelf niet wil of als passende begeleiding ontbreekt.

Bij Frans is een relatie nu niet realistisch als hij door angst nooit naar buiten gaat.

Een realistischer eerste stap is: Frans doet vaker mee aan een groepsactiviteit.

Welke omschrijving past bij meetbaar?

A

Past bij de wensen

B

Binnen een termijn

C

Concreet beschreven

D

Resultaat is na te gaan

Hier wordt onderscheid gemaakt tussen specifiek, meetbaar, acceptabel en tijdgebonden.

SMART-criteria herkennen

Een SMART-doel is specifiek geformuleerd, zodat duidelijk is wat je wilt bereiken. Het is ook meetbaar, zodat je kunt nagaan of het doel gehaald is. Verder moet het acceptabel en realistisch zijn voor de cliënt en de begeleiding.

specifiek

meetbaar

acceptabel

realistisch

breed

snel

streng

onzeker

Alleen de eerste vier SMART-letters komen hier terug; tijdgebonden volgt in het volgende blok.

Tijdgebonden werken

Bij een SMART-doel spreek je altijd een termijn af.

Die termijn moet haalbaar zijn voor de cliënt.

Lange termijnen zonder tussenstappen werken vaak minder goed, daarom splits je grote doelen op in subdoelen.

Gebruik eventueel het voorbeeld van mevrouw Prins: niet binnen een paar dagen weer zelf koken, maar eerst voorbereidende stappen en een ruimere termijn.

Eén zin, toch volledig SMART

De kunst is om een doel in één zin zo te formuleren dat alle vijf criteria erin terugkomen.

Daarna kun je die zin controleren:

• Is het specifiek?

• Is het meetbaar?

• Is het acceptabel?

• Is het realistisch?

• Is het tijdgebonden?

Voorbeeld van een SMART-doel

Over drie weken smeert Hester zelfstandig met behulp van een kindermesje een boterham met boter.

Dit is het kernvoorbeeld van de les. Laat zien dat alle SMART-onderdelen in één concrete zin kunnen zitten.

Waarom is dit doel SMART?

Acceptabel: Hester is gemotiveerd om het te leren.

Realistisch: met haar mogelijkheden is dit haalbaar.

Tijdgebonden: over drie weken.

A, R en T

Specifiek: Hester smeert zelfstandig een boterham met boter met een kindermesje.

Meetbaar: je kunt observeren of zij dit zelfstandig doet.

S en M

Welk deel maakt Hesters doel tijdgebonden?

A

zelfstandig

B

met een kindermesje

C

over drie weken

D

een boterham met boter

Laat studenten zien dat tijdgebonden vaak herkenbaar is aan een concrete termijn in de zin.

Waaraan zie je dat Hesters doel echt SMART is?

Bespreek dat een goed antwoord meerdere SMART-elementen herkent, bijvoorbeeld: concreet handelen, observeerbaar gedrag, haalbare termijn, passend bij motivatie en mogelijkheden.

Wat neem jij mee uit deze les over doelen stellen?

Laat studenten kort benoemen welke inhoud is blijven hangen, bijvoorbeeld verschil tussen algemeen doel en subdoel of de SMART-criteria.

Welk voorbeeld hielp jou het best om SMART te begrijpen?

Gebruik de antwoorden om te zien welke werkvorm of welk voorbeeld het meest hielp, zoals Dennis of Hester.

Welk onderdeel vond jij nog lastig?

Peil waar nog onzekerheid zit: soorten doelen, aantal doelen, behoudsdoelen of SMART-onderdelen.

Begrippenlijst

algemeen doel - een breed doel dat richting geeft en meestal pas op langere termijn haalbaar is

subdoel - een kleinere stap die helpt om een algemeen doel te bereiken

kortetermijndoel - een doel dat binnen een overzichtelijke, korte periode haalbaar is

langetermijndoel - een doel dat pas na maanden of langer bereikt wordt

SMART-methode - manier om doelen te formuleren volgens vijf vaste criteria

specifiek - concreet en precies omschreven

meetbaar - zo geformuleerd dat je kunt vaststellen of het doel bereikt is

Begrippenlijst

acceptabel - passend bij de wensen van de cliënt en de mogelijkheden van de begeleiding

realistisch - haalbaar voor de cliënt in de huidige situatie

tijdgebonden - voorzien van een duidelijke en haalbare termijn

ondersteuningsvraag - de hulp of begeleiding die een cliënt nodig heeft

naastbetrokkenen - mensen uit de omgeving van de cliënt die betrokken zijn, zoals familie of verwanten